Шахснинг психологик барқарорлиги психик саломатлик кўрсаткичи сифатида

Аннотация

The article is devoted to the issue of psychological stability, which is one of the most important aspects of personal development, it mainly describes the psychological stability of the individual and focuses on three main aspects of psychological stability. Ҳозирги кунда жамиятимизда ҳар тамонлама соғлом авлодни шакллантиришга жиддий аҳамият берилмоқда. Ўсиб улғаяѐтган ѐш авлодни нафақат ақлан ва жисмонан, балки психологик бақувват, психик жиҳатдан соғлом қилиб тарбиялаш ҳозирги даврнинг долзарб масалаларидан бирига айланган. Зеро, шахс тараққиѐтида психологик ривожланиш муҳим ҳисобланади. Шахснинг ривожланишига эса турли хил омиллар таъсир этади. Инсон ўз ҳаѐти давомида доимо қандайдир қийинчиликларни енгиб ўтади, бироқ уларнинг барчаси ҳам психикага салбий таъсир этавермайди. Шахснинг ҳар қандай муаммоси, унинг ички ҳамда шахслараро низолари, инқирозни ҳис қилиши стрессга олиб келавермайди. Кайфиятни ва ички уйғунликни бир текис сақланиши шахснинг психологик барқарорлигига боғлиқ. Шахснинг психологик барқарорлиги масалалари катта амалий аҳамият касб этади, чунки барқарорлик шахсни дезинтеграция ва шахсда юзага келиши мумкин бўлган бузилишлардан ҳимоя қилади, ички уйғунлик, тўлақонли психик саломатлик, юқори иш қобилияти учун асос яратади. Шахснинг дезинтеграцияси психиканинг хулқ-атвор ва фаолиятни бошқаришдек олий даражадаги ташкилотчилик ролини йўқолиши, ҳаѐт мазмуни, қадриятлар, мотивлар, мақсадлар иерархиясини бузилиб кетиши сифатида тушунилади. Материалы международной конференции. Халқаро анжуман тўплами. 316 Ташкент. 24 ноября 2021г Тошкент 24 ноябрь 2021й. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS) «Психологические особенности развития современной “Жамиятнинг барқарор ижтимоий-иқтисодий личности в годы устойчивого социально- ривожланиш йилларида замонавий шахс экономического развития общества» ривожланишининг психологик хусусиятлари” Психологик барқарорлик бевосита инсоннинг ҳаѐтий қобилияти, психик ва соматик саломатлигини белгилайди. Психологик барқарорликни сақламай инсоннинг жисмоний ва руҳий имкониятларини рўѐбга чиқариш мумкин эмас. Барқарорлик – стабиллик, қатъийлик, бардошлилик, мустаҳкамлик тарзида тушунилади. Психологик луғатларда барқарорлик тушунчасининг 2 та синоними келтирилади: “стабиллик ва мувозанат”. “Stabiliti” термини: 1) Барқарорлик, стабиллик, мувозанат ҳолати; 2) Доимийлик, турғунлик, қатъийлик сифатида қаралади. “Mental stabiliti” термини эса психик барқарорлик, стабиллик сифатида таржима қилинади. А.Ребер томонидан “барқарорлик” индивид хулқ-атворининг ишончлилиги ва изчиллиги сифатида таърифланади. Унинг антоними “беқарорлик” тушунчаси бўлиб, у психологияда бир нечта маънода қўлланилади. Масалан, биринчидан, “беқарор” инсон - бу бетартиб ва кутилмаган хулқ моделини ҳамда кайфиятни намоѐн қилувчи индивид сифатида тушунилади; иккинчидан, “беқарор” шахс – бу невротик, бошқалар учун хавфли хулқ моделини намойиш қилишга мойил индивид сифатида қаралади. Ушбу луғатда “стабиллик” ҳаддан ортиқ эмоционал ўзгаришларнинг мавжуд эмаслиги билан характерланувчи шахс сифати, дея таърифланади. Психологик барқарорлик шахснинг мураккаб ва чуқур шахс хусусияти. Шахсни ўраб турган воқелик кўп қиррали бўлиб, психологик барқарорликнинг турли томонларида ўз аксини топади. Бунда психологик барқарорликнинг 3 жиҳатини ажратиб кўрсатиш мумкин: - Қатъийлик, стабиллик; - Мувозанатлилик, мослик; - Қаршилик кўрсатувчанлик (резистентность). Қатъийлик – қийинчиликларга қарши тура олиш қобилияти, фрустрация ҳолатларида ишончни сақлай олиш ва кайфият даражасини етарлича юқори бўлиши. Мувозанатлилик - қўзғатувчиларга жавобан хулқ-атворнинг фаоллиги, реакция кучининг мослиги. Қаршилик кўрсатиш – бу танлаш эркинлиги, хулқ-атвор эркинлигини чеклашга қаршилик кўрсата олиш қобилияти. Материалы международной конференции. Халқаро анжуман тўплами. 317 Ташкент. 24 ноября 2021г Тошкент 24 ноябрь 2021й. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS) «Психологические особенности развития современной “Жамиятнинг барқарор ижтимоий-иқтисодий личности в годы устойчивого социально- ривожланиш йилларида замонавий шахс экономического развития общества» ривожланишининг психологик хусусиятлари” Қатъийлик қийинчиликларни енгишда ўзига бўлган ишончни сақлаб қолиш қобилиятида, психик ўз-ўзини бошқариш самарадорлигига бўлган қобилият сифатида ўзига ва ўзининг имкониятларига ишончда намоѐн бўлади. Қатъийликни томонларидан бири – ҳаѐтий мақсад ва танланган идеалларга содиқлик ҳисобланади. Инсоннинг ҳаѐтий мақсадлари – ўз-ўзини намоѐн қилиш, ўз-ўзини тасдиқлаш каби юксак эҳтиѐжларини қондирилиши. Баъзи инсонлар учун хавфсизликка бўлган эҳтиѐж асосий бўлса, бошқалар эса тан олинишга бўлган эҳтиѐж билан чекланади. Қатъийлик шунингдек, барқарор кайфиятнинг юксак даражасида ҳам намоѐн бўлади. Яхши кайфиятда бўлиш ва фаоллик, ҳаѐтнинг турли жиҳатларига нисбатан сезгирлик, кенг қамровли қизиқишларга эга бўлиш ҳам психологик барқарорликни ташкил этувчилар ҳисобланади. Психологик барқарорликни