Хориж олимлари тадқиқотларида депрессия тушунчасининг илмий таҳлили

Аннотация

The article describes the depressive states that occur in humans and the medical-psychological factors of their occurrence. In particular, the definitions of the concept of depression given by foreign scientists and their scientific analysis are given. It also highlights the main signs and symptoms of depressive states in humans. Маълумки, яқин яқингача депрессия касалликлар сифатида расмий рўйхатда ўз аксини топмаган эди. У кўпинча инжиқлик ѐки заифликнинг намоѐн бўлиши сифатида қаралган. Фақат 1990 йилда Америка Миллий руҳий саломатлик институти раҳбарларидан бири Роберт Хиршфельд ўзи томонидан олиб борилган изланишларига асосланиб, “Ҳозирда депрессия камчилик эмас, балки касаллик сифатида қаралмоқда”. Шунингдек, Россияда депрессия фақат 1998 йилда алоҳида касаллик сифатида ажратилган. Бугунги кунда турли илмий-оммабоп адабиѐтларда депрессия феномени ҳақида ҳамма нарсани, шу жумладан, ушбу касалликка нисбатан кўплаб Материалы международной конференции. Халқаро анжуман тўплами. 301 Ташкент. 24 ноября 2021г Тошкент 24 ноябрь 2021й. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS) «Психологические особенности развития современной “Жамиятнинг барқарор ижтимоий-иқтисодий личности в годы устойчивого социально- ривожланиш йилларида замонавий шахс экономического развития общества» ривожланишининг психологик хусусиятлари” таърифларни топишингиз мумкин. Шунга мос равишда депрессия лотин тилидан таржима қилинганда руҳий тушкун ҳолат сифатида келтирилади. Шу ўринда савол туғилади депрессиянинг асосий белгилари нималардан иборат? Умумий ўрганишлар натижасига кўра, унинг умумий белгилари қуйидагилардан иборат: ташвишланиш ҳисси, заифлик ҳисси, кучини йўқотиш, айниқса эрталаб (тушлик ѐки кечқурун кучни тиклаш мумкин), ақлий ва жисмоний чарчоқ, умумий чарчоқ, тана вазнининг ўзгариши; оғриқ, бошдаги ноқулайлик, уйқу бузилиши (агар у кечқурун ухлаб қолса, эрталаб соат 2-3 да уйғонади, узоқ вақт ухлай олмайди ва ниҳоят ухлаб қолса, туриш вақти келди); уйқуга ѐтишнинг қийинлиги, уйқудан кейин дам олиш ҳиссининг йўқлиги; руҳий тушкунлик, қайғу ҳисси билан боғлиқ меланхолия ҳисси; ўз ўтмиши, бугуни, келажагига нисбатан пессимистик баҳо бериш; айбдорлик ҳисси, гуноҳкорлик, ўзини ўзи айблаш, ўз жонига қасд қилиш, фикрлари (ўз жонига қасд қилиш ҳақида, яшаш энг юқори қадрият сифатида ўз маъносини йўқотганда) ва ўз жонига қасд қилишга олиб келадиган хатти-ҳаракатларнинг пайдо бўлиши; таниш фаолиятга қизиқишнинг пасайиши; ассоциатив жараѐннинг секинлашиши (ақлий фаолиятнинг сусайиши, хотиранинг бузилиши, диққатни чалғитиш ва унинг субъектив ҳисси шаклида намоѐн бўлади), ўз интеллектуал қобилиятларини ўзини ўзи ҳурмат қилишнинг пасайиши, одамда ноаниқликнинг пайдо бўлиши, илгари ѐқимли бўлган кўтаринки кайфиятнинг пасайиши; яқинлик ва севги туйғуларининг йўқолиши; жинсий функциянинг ѐмонлашиши (эркакларда либидо, фригидлик ва психологик иқтидорнинг пасайиши ва баъзан йўқолиши); фаолият учун мотивацияни йўқотиш, умидсизликка чидамлиликнинг паст даражаси; ҳаддан ташқари асабийлашиш ва ҳатто тажовузкорликнинг пайдо бўлиши; ҳазил туйғусининг йўқолиши; чекилган сигареталар сонининг кўпайиши; спиртли ичимликларни одатдагидан кўпроқ ичиш; ўзи билан атрофида содир бўлаѐтган ҳолатларда ва ўзидан, ҳаѐтдан норозилик, оиладаги ва ишдаги низолар. Депрессия - бу руҳий касаллик бўлиб, у ҳаѐт мотивлари, мақсадлари бузилишига олиб келади ва инсоннинг ҳаѐтий фаолиятини бузади. Натижада инсон учун ўз ҳаѐтининг маъносини йўқотади. Улар учун ишлаш, қувониш, севиш керак эмас. Унинг асосий симптомлари сифатида ўзини ѐмон ҳис қилиш, ҳеч қандай истакларнинг йўқлиги, меланхолик темперамент типи ва ҳатто яшашга бўлган истакнинг йўқлиги билан тавсифланади. Ҳар қандай, ҳатто энг оддий фаолият ҳам ақл бовар қилмайдиган ҳаракатларни талаб қилади. Бунинг Материалы международной конференции. Халқаро анжуман тўплами. 302 Ташкент. 24 ноября 2021г Тошкент 24 ноябрь 2021й. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS) «Психологические особенности развития современной “Жамиятнинг барқарор ижтимоий-иқтисодий личности в годы устойчивого социально- ривожланиш йилларида замонавий шахс экономического развития общества» ривожланишининг психологик хусусиятлари” сабаблари ишдаги ортиқча юк, шахсий ҳаѐтни тўғри йўлга қўйилмагани, кучли ҳис-туйғулар, травматик мия шикастланиши ва мия шиши бўлиши мумкин [2]. Депрессия руҳий ҳолатнинг бузилиши билан тавсифланган психик касалликдир. Асосий аломатлар: шодлик, депрессия ҳолати, завқни йўқотиш; қизиқишларнинг йўқлиги; диққатни бир объектга жамлай олмаслик, хотира бузилиши; қарор қабул қила олмаслик, бир хил масалаларга нисбатан салбий қараш; қўрқув (кундалик ҳаѐтдан олдин ѐки ноаниқ), ички ташвиш, чарчоқ ҳисси, энергиянинг етишмаслиги; уйқу бузилиши; иштаҳани йўқолиши, вазн йўқотиш; жинсий қизиқишларнинг йўқлиги; қорин ва кўкрак қафасидаги босим, оғирлик ҳисси; вегетатив аломатлар (қуруқ оғиз, ич қотиши, терлаш ва бошқалар). Депрессия маккор касаллик ҳисобланади, чунки уни таниб олиш қийин.