Замонавий психологияда эгоизмнинг назарий ва методологик масалалари

Аннотация

The article examines the views of foreign and domestic researchers on the essence of the concept of egoism. Analysis of the literature shows that egoism to this day remains one of the least studied personality traits, and there is no consensus in scientific ideas about the content and essence of egoism. Today, there are various trends in the study and understanding of the essence of egoism: it is considered a synonymous concept, along with personality traits, character traits and instincts, as well as its needs, orientation, values. Most researchers use analytical strategies to study selfishness. In our opinion, these studies can be considered as the first step towards a holistic study of this feature Бугунги кунда шахс ривожланиши муаммоси барча ижтимоий фанларнинг ўрганиш объекти сифатида аҳамиятга эга. Психология соҳасида шахс хусусиятлари, унинг муҳим жиҳатларини диагностика қилиш назарий жиҳатдан ишончли ва методик дастурларни ишлаб чиқиш бугунги кунда давр талабига айланиб бормоқда. Долзарб бўлишига қарамай, бу муаммо ҳали ҳанузгача ҳал қилиб бўлинмаган масалалардан. Бунинг асосий сабабларидан Материалы международной конференции. Халқаро анжуман тўплами. 107 Ташкент. 24 ноября 2021г Тошкент 24 ноябрь 2021й. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS) «Психологические особенности развития современной “Жамиятнинг барқарор ижтимоий-иқтисодий личности в годы устойчивого социально- ривожланиш йилларида замонавий шахс экономического развития общества» ривожланишининг психологик хусусиятлари” бири - шахс хусусиятлари моҳиятини тушунишга ягона ѐндашувнинг йўқлигидадир. Шахс психологияси соҳасида иш олиб борадиган тадқиқотчилар узоқ вақтдан бери шахс хусусиятларни бевосита кузатиш мумкин эмас (улар тўғридан-тўғри берилмайди) деган умумий фикрга келишган, шунинг учун хусусият фаразнинг маълум бир тури бўлиб, уларсиз шахс фаолиятига хос бўлган турғунлик, барқарорлик ва изчилликни тушуниб бўлмайди. Шу билан бирга, турли хил илмий йўналиш вакиллари шахс хусусиятлари тушунчасини турли хил ички таркиб билан тушунтирадилар, бу эса уларнинг фикрича, хулқ- атвор ва тажрибаларнинг барқарорлиги ва собитлигини сақлаб қолиш имконини беради. Юқорида айтилганларнинг ҳаммасини эгоизмни англаш билан тўлиқ боғлаш мумкин. Шахснинг асосий мотивацион хусусиятларидан бири бўлган эгоизм ҳали ҳам энг кам ўрганилган ва тавсифланган хусусиятлардан бири бўлиб қолмоқда. Россия замонавий психологиясида эгоизм атамаси жуда камдан-кам ҳолларда қўлланилади, эҳтимол бу унинг табиати ва моҳияти ҳақидаги ғояларнинг ноаниқлиги туфайли. Айни пайтда, бу ҳар қандай инсон фаолиятининг йўналиши, мазмуни ва натижаларига сезиларли таъсир қилади. С.И.Ожегованинг луғатида эгоизмни "худбинлик, ўз манфаатларини бошқалар манфаатларидан афзал кўриш, жамият ва бошқалар манфаатларини менсимаслик" деб таърифлайди [1; 939]. Шунга ўхшаш таъриф Совет Энциклопедик Луғатида келтирилган: эгоизм (лотинчадан ego “Мен” французча эгоизм) худбинлик; хатти-ҳаракатларида бутунлай ўз мақсадларини амалга оширишни ўйлаш, бошқа одамлар манфаатларидан афзал кўриш фикри билан белгиланади [2; 1538]. Гарчи барча изоҳли луғатларда "эгоизм" сўзининг маъноси амалда бир хил бўлса-да, замонавий психологияда унинг психологик моҳияти ва табиати ҳақида якдил фикр мавжуд эмас. Лекин у кўпинча нарциссизм, геодонизм, шахс ривожланиши, мотивацияси билан бир хил синонимик қаторда кўриб чиқилади [9]. Эгоизмни туркумлаш натижасида, унинг келиб чиқиши ҳақидаги қарашларнинг фарқланишига олиб келади. Эгоизм борасидаги барча қарашларни шартли равишда иккита катта гуруҳга бўлиш мумкин: келиб чиқиши биологик ѐки ижтимоий омилларнинг устунлигини тан оладиганлар ва ушбу ѐндошувлар доирасида эгоизмнинг алоҳида жиҳатлари ўрганилади: унинг мотивацион таркибий қисмлари, эгоистик фаолиятнинг самарали жиҳатлари, эгоизмни ривожланишига олиб келадиган фаолият ҳамда тарбия хусусиятлари ва шунга кўра коррекция усулларини ўрганади. Рекапитуляция назариясининг муаллифи С. Холл Материалы международной конференции. Халқаро анжуман тўплами. 108 Ташкент. 24 ноября 2021г Тошкент 24 ноябрь 2021й. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS) «Психологические особенности развития современной “Жамиятнинг барқарор ижтимоий-иқтисодий личности в годы устойчивого социально- ривожланиш йилларида замонавий шахс экономического развития общества» ривожланишининг психологик хусусиятлари” экстремал эгоизм, индивидуализмни боланинг ўз менини англаши билан боғлиқ табиатнинг хусусиятлари дея таърифлайди. Биогенетика назария намоѐндалари ўқитувчиларни болаларнинг хулқ-атворида эгоизм ва ѐлғоннинг намоѐн бўлишига аралашмасликка чақиради. Чунки бу аралашув бола тараққиѐти давомида кейинги хулқ-атвор моделларини ривожлантиришнинг кейинги босқичларига тўсиқ бўлиши мумкинлигини таъкидлашади. З.Фрейд эгоизмни инсон табиатининг моҳияти ва инсон муносабатларининг асосий принципи деб ҳисоблаган. Унинг талқинида эгоизм нафақат жамғариш, тўплаш учун хоҳиш, балки озиқ-овқат ва кийим-кечак учун одатий