Миллий тилнинг этимологик ва психолингвистик хусусиятлари

Аннотация

Currently, attention is paid to the study of national linguistic features from a scientific point of view. The article discusses the increase in the magnificent words value and the need to study these words.And also study the jargon, which used in the daily process.Words of Zhargon, explains the importance and necessity of studying his jargon. Peculiar etymological, the psycholinguistic features of the jargon words were scientifically analyzed. Тил кишилик жамиятининг асрлар давомидаги бутун тарихий жараѐнида маълум бир гуруҳ томонидан эмас, балки бутун жамият ва жамиятнинг аъзолари томонидан яратилган ижтимоий ҳодисадир. Шу билан бирга, тил бирор даврнинг, бирор жамият тарихий тараққиѐт жараѐнидаги бир қанча даврларнинг маҳсули бўлиб, жамият учун хизмат қилади. Шунинг учун ҳам тилнинг кишилик жамиятидаги аҳамияти беқиѐс. Тилнинг буюк аҳамияти шундаки, у маънавият белгиси сифатида кишиларни яқин қилиб жипслаштиради. Шундай экан, тил миллатнинг олий қадрияти ҳисобланади. Шуни айтиш керакки, тил - инсонинг маънавий фаолиятини маданий бойликлар билан тўлдиради. Инсоният томонидан яратилган моддий бойликларни ўзлаштириш инсонга ўз маънавий дунѐсини бойитиш имкониятини яратади. Материалы международной конференции. Халқаро анжуман тўплами. 49 Ташкент. 24 ноября 2021г Тошкент 24 ноябрь 2021й. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS) «Психологические особенности развития современной ―Жамиятнинг барқарор ижтимоий-иқтисодий личности в годы устойчивого социально- ривожланиш йилларида замонавий шахс экономического развития общества» ривожланишининг психологик хусусиятлари‖ Сўнги йилларда жамиятда юз бераѐтган қатор ўзгаришлар миллий тилларга, шунингдек ўзбек тилига кириб келаѐтган сўзлар сонининг кескин кўпайишига ва маъно моҳияти жихатидан бирмунча ўзгаришларга олиб келиши инкор этилмайди. Вақт ўтиши билан, айниқса XXI асрда яшаш суръати тезлашади. Шунга монанд, луғат бойлиги ошди, ҳар қандай янги тушунчага камида бир, ѐки икки, учта сўз тўғри келиши кузатилмоқда. Шу билан бирга жамиятда сленг луғат таркиби ҳам кенгайди. (Инглиз тилшунослигида сўзлашув нутқида бироз қўпол ва ҳазил бўѐғига эга бўлган, адабий нутққа қабул қилинмаган сўз ва иборалар бўлиб, улар ―сленг‖ термини билан юритилади.) Баъзи мутахасислар «арго», «жаргон», «сленг» сўзлари нутқни ифлослантиради, деган фикрни билдиришса, баъзилари, адабий тилининг қиѐфасини ўзгартиради, деб айтишади. «Жаргон - бу бирор бир ижтимоий ѐки умумий манфаат орқали бирлашган гуруҳдагилар нутқи бўлиб, умумий тилдан фарқ қилувчи, шу жумладан сунъий, баъзан эса шартли кўпгина сўзлар ва ибораларга эга нутқ». «Кирилл ва Мефодийнинг универсал энциклопедияси» унга бошқача таъриф беради: «жаргон - (франц. jargon) бу умумхалқ тилидан ўзига хос лексикаси ва фразеологияси билан нутқнинг ижтимоий тури». Ўзбек тилининг икки томлик изоҳли луғатида арго ва жаргонларга қуйидагича таъриф берилади: «Арго ва жаргон французча сўз бўлиб, бирор ижтимоий гуруҳнинг ўзига хос, бошқалар тушунмайдиган ясама тили» [4.52б.]. Тилнинг лексик қатлами асосий бирлик сифатида жуда бой бўлиб, унинг бир қисми нофаол, яъни қўлланилиши чегараланган сўзлардан иборат. Булар диалектизмлар (адабий тилнинг потенциал заҳираси), терминлар, эскирган сўзлар, неологизмлар, жаргон ва арготизм (инглиз тилида сленг ҳам мавжуд)ларни ташкил этади [3]. Сленг сўзининг этимологияси аниқланмаган ѐки ҳозирги вақтга қадар тилшуносликда баҳсли бўлиб қолмоқда. Ўзбек тилшунослигида сўнги йилларда сленглар ишлатилса-да, ўзининг тўлиқ таърифига эга эмас, шунингдек, луғат тузилиши жихатидан тадқиқотлар ҳам олиб борилмаган. «Жаргон» термини очиқ ѐки ѐпиқ ижтимоий гуруҳ нутқини эслатади. У одатда жамият учун ѐт бўлган ѐпиқ ижтимоий гуруҳ нутқига ўхшаб кетади. Масалан, наркоманлар жаргони, турма лагери жаргони, шу боис ―умумий жаргон‖сўз бирикмасида ички зиддият мавжуд: тарифига кўра жаргон умумий бўла олмайди. Материалы международной конференции. Халқаро анжуман тўплами. 50 Ташкент. 24 ноября 2021г Тошкент 24 ноябрь 2021й. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS) «Психологические особенности развития современной ―Жамиятнинг барқарор ижтимоий-иқтисодий личности в годы устойчивого социально- ривожланиш йилларида замонавий шахс экономического развития общества» ривожланишининг психологик хусусиятлари‖ Арго ва жаргон сўзлар маъно ва шакл жиҳатдан бир-бирига яқин сўзлар бўлса ҳам, ижтимоий гурухланиш жиҳатдан бир- биридан фарқ қилади. Арго ва жаргонлар ѐрдамида кишиларни қайси ижтимоий гуруҳ вакиллари эканлилигини англаш мумкин. Арго ва жаргонлар бошқа лексик бирликлар билан доимо ўзаро алоқада бўлади. Айрим бадиий арго ва жарголар персонаж тилидан қўлланади. Бу асарнинг табиий чиқишига имкон беради. Масалан «Зелихон» эса «ўк илон» деб ном чиқарган бу одамдан заррача тап тортмай ўгираворади. Арго ва жаргон сўзларни қўлловчи кишилар гурухи турли-туман бўлгани учун, арго — жаргон сўзлар ҳам келиб чиқиш характерига кўра турли-туман бўлади. Масалан: Ўғрилар аргоси; савдогарлар аргоси; қиморб