XXI ASR O‘QUVCHISI UCHUN ZARUR KO‘NIKMALARINI O‘RGATUVCHI – 4K MODELI VA UNI AMALGA OSHIRISH YO‘LLARI

Аннотация

Maqolada bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining mustaqil ijodiy faoliyatini tashkil etishning muammolari va yechimlari yoritilgan. Unda bo‘lajak o‘qituvchini tayyorlashda ijodiy ishlarni bajarishning o‘ziga xos xususiyatlari ochib berilgan bo‘lib, o’quvchilarda ijodiy mehnat ko‘nikma va malakalarni takomillashtirishning samarali shakllari tahlil etilgan. Kalit so’zlar: dars, mustaqil faoliyat, 4K modeli, metodika. KIRISH. Dars-o'quv jarayonining asosiy tarkibiy qismi. Shuning uchun o'quvchilarni muayyan o'quv intizomi bo'yicha o'qitish sifati Faoliyat: Amaliy, amaliyot. Biror bir faoliyatni bajarish, amal qilish, jarayon. Tizimlilik: Tartib, mos kelish, bir-biriga mos keladigan holda tashkil etish. Mustaqil: O‘zini boshqalariga tegishli emas, o‘z-o‘zidan ham, boshqalar yordamida qo‘llab-quvvatlab ishlash. Ko‘nikma: Tushuncha, bilim, tajriba, umumiy xulosalar. Ijodiy mehnat: O‘z iste’molchisini, fikrlarini rivojlantirish, yangilik qilish. Bu so‘zlar o‘quvchi va o‘qituvchilar uchun mustaqil ijodiy faoliyatda ko‘makchi bo‘lib, yangi yondashuvlarni ishlab chiqish va bajarish uchun qo‘llaniladi. MUHOKAMA VA NATIJALAR 4K Moduli asosi asosan bilim olishga qaratilgan anʼanaviy taʼlim modellaridan har tomonlama barkamol shaxs rivojlanishini qadrlaydigan yaxlit yondashuvga oʻtishni ifodalaydi. Bilim, ko‘nikma, munosabat va qadriyatlarni ta’limga integratsiyalash o‘quvchilarni tobora murakkab va o‘zaro bog‘liq bo‘lib borayotgan dunyoda harakat qilishga tayyorlash uchun juda muhimdir. Bu tarkibiy qismlarning har biri nafaqat o‘zi tanlagan sohada yetarli bilimga ega, balki jamiyatga ijobiy hissa qo‘shishga qodir bo‘lgan shaxslarni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Bilim hali ham asos bo'lib qolmoqda, chunki u o'quvchilarning martaba va shaxsiy hayotida muvaffaqiyatga erishish uchun zarur bo'lgan nazariy tushunchani beradi. 151 NEW RENAISSANCE 2024 DECEMBER INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 1 | ISSUE 10 Biroq, endi faqat bilim etarli emas. Ko'nikmalarga urg'u berish o'quvchilarni o'z bilimlarini real dunyo sharoitida qo'llash uchun amaliy ko'nikmalar bilan jihozlanishini ta'minlaydi. Tanqidiy fikrlash, muammolarni hal qilish va samarali muloqot qilish kabi ko'nikmalar bugungi tez sur'atlar bilan rivojlanayotgan muhitda juda muhimdir. Munosabatlarni rivojlantirish ham bir xil darajada muhimdir. Qiziquvchanlik, qat'iyatlilik va o'zgarishlarga ochiqlik kabi ijobiy munosabat o'quvchilarga qiyinchiliklarga ishonch bilan dosh berishga yordam beradi. Xulq-atvor o'quvchilarning o'rganishga yondashuvi va boshqalar bilan qanday munosabatda bo'lishini shakllantiradi, bu ularni shaxsiy va professional muvaffaqiyatning kalitiga aylantiradi. Masalan, o'sish tafakkurini rivojlantirish talabalarni muvaffaqiyatsizliklarni emas, balki o'sish uchun imkoniyat sifatida ko'rishga undashi mumkin. Qadriyatlar o'quvchilarning harakatlari va qarorlarini boshqaradigan axloqiy kompasdir. Global aloqalar davrida xilma-xillikka hurmat, ijtimoiy mas'uliyat va ekologik barqarorlik kabi qadriyatlarni ilgari surish juda muhimdir. Qadriyatlar nafaqat individual xulq-atvorga, balki jamoaviy taraqqiyotga ham ta'sir qiladi, o'quvchilarga shaxsiy va kasbiy sohalarda mas'uliyatli va axloqiy qarorlar qabul qilishga yordam beradi. Biroq, ushbu to'rt komponentning integratsiyasi ta'lim muassasalarida qiyinchiliklar tug'diradi. O'qituvchilar va muassasalar 4K modulining barcha jihatlarini samarali o'z ichiga olgan o'quv dasturlari va muhitlarni yaratish ustida ishlashi kerak. Bu an'anaviy o'qitish usullaridan ko'proq interfaol va tajribaviy ta'lim yondashuvlariga o'tishni talab qiladi, bunda talabalar bir vaqtning o'zida barcha to'rt o'lchovni rivojlantirishga da'vat etiladi. Bundan tashqari, baholash usullari nafaqat akademik bilimlarni, balki talabalarning ko'nikmalari, munosabatlari va qadriyatlarini baholash uchun moslashtirilishi kerak. Ta’lim boshlang’ich sinf o’quvchilarining ijodkorligi jihatidan yondashish, o’quvchilarni o’quv-tarbiya jarayon sub’yekti sifatida sharhlash masalasini taqazo qiladi. Ana shu asosga ko’ra o’quvchilar ijodkorligini “Sub’yekt-ob’yekt” tizimida sharhlash tamoyilini tavsiflash muhim ahamiyat kasb etadi. Ta’lim jarayonida o’quvchilarda shakllanadigan shaxsiy sifatlar onglilik, mustaqillik, topqirlik singari shaxsiy sifatlar nuqul o’qituvchi ishining natijasi bo’lmay, ular ko’p jihatdan o’quvchilarning o’ziga bog’liq. Shu tamoyilga rioya qilib, o’quv materiali faoliyat predmeti sifatida qaralib, ijodiy faoliyatining tarkibiy qismlari ajratiladi.[2] Ijodiy faoliyat yadrosi tafakkur, fikrlash shakllari bo’lib, ular qobiliyat, layoqat, zehn, mayl, havasni tarbiyalash yo’li bilan rivojlantiriladi, yangilik, ijodkorlik faoliyat belgilari hisoblanadi. 152 NEW RENAISSANCE 2024 DECEMBER INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 1 | ISSUE 10 Ta’limni ijodiy tashkil etish yana bir masalani – o’quvchilarning o’quv faoliyati va biluv faoliyatini o’zaro muhokama qilib o’rganish muammosini yoritish