UCHUVCHISIZ UCHISH APPARATLARINI QUROLLI MOJAROLARDA QO'LLASHNING AHAMIYATI TO’G’RISIDA

Аннотация

This article explores the capabilities of unmanned aerial vehicles (UAVs) in reconnaissance, surveillance, and precision strikes during armed conflicts, as well as their role in ensuring security. The topic covers pressing issues related to the advancement of modern military technologies. Key words: drone, unmanned aerial vehicles (UAVs), FPV drone, GPS, armed forces, armed conflict, security. О ВАЖНОСТИ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ДРОНОВ В ВООРУЖЕННЫХ КОНФЛИКТАХ Аннотация. В данной статье освещены возможности беспилотных летательных аппаратов для разведки, наблюдения и нанесения высокоточных ударов в вооруженных конфликтах, а также их роль в обеспечении безопасности. Данная тема охватывает актуальные вопросы, связанные с развитием современных военных технологий. Ключевые слова: дрон, беспилотные летательные аппараты, FPV-дрон, GPS, вооруженные силы, вооруженный конфликт, безопасность. So’nggi qurolli mojarolar shuni ko’rsatmoqdaki, uchuvchisiz uchish apparatlari (UUA) ushbu konfliktlarda keng qo‘llanilib, zamonaviy urushlarda strategik ahamiyat kasb etmoqda. UUAlar havodan nishonlarni bombardimon qilish, raketalar uchirish, kamikadze usulida zarba berish kabi turli harbiy maqsadlarda ishlatiladi. Ularning yordamida qo‘l granatalari, minomyotlar, portlovchi qurilmalar, boshqariladigan bombalar, kassetali bombalar va boshqa jangovar qurollar to‘g‘ridan-to‘g‘ri nishonlar ustiga yuborilishi mumkin. 361 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 UUAlar shuningdek, havo-yer raketalari, tankka qarshi boshqariladigan raketalar va hatto kimyoviy yoki biologik xavfli moddalari bilan jihozlangan o‘qlardan foydalanishi mumkin. Bu texnologiya, asosan, jangovar kallaklarning portlovchi moddalar bilan to‘ldirilgan shakllarini harbiy amaliyotlarga olib kirdi. 1990-yillardan boshlab, dronlar dunyo miqyosida, ayniqsa AQSh tomonidan, keng qo‘llanila boshlandi. Dronlarning rivojlanishiga olib kelgan asosiy omil - sun'iy yo‘ldosh navigatsiya tizimi (GPS)ning joriy etilishi edi. Ushbu texnologiya UUAlar uchun aniq navigatsiya qilish imkoniyatini yaratdi, bu esa ularni razvedka, kuzatuv va nishonlarni belgilashda samarali vositaga aylantirdi. GPS tizimi UUAlarni ko‘plab harbiy operatsiyalarda, masalan, Afg‘oniston, Pokiston, Suriya, Iroq, Somali va Yaman kabi mintaqalarda, havo-yer rusumli raketalar yordamida amalga oshirilgan hujumlarda keng qo‘llanildi. Bundan tashqari, Turkiya va Ozarbayjon ham dronlardan harbiy operatsiyalarda faol foydalanib, ushbu texnologiyani rivojlantirdi. UUAlar o‘zining yuqori harbiy samaradorligi bilan nafaqat razvedka maqsadlarida, balki urushda hujumchi kuch sifatida ham ishlatildi. Ayniqsa, Ko‘rfaz urushi va BMT tinchlikparvar kuchlarining Yugoslaviya, Iroq va Afg‘onistondagi vaziyatlarga aralashuvi davomida dronlar o‘zining ta’sirini kuchaytirdi. UUAlar bu mojaro va urushlar davrida nishonlar aniqligini ta'minlashda va ularni yo‘q qilishda katta rol o‘ynadi. UUAlarning harbiy sohada qo‘llanilishi, shuningdek, jangovar samaradorlikni oshirishga yordam berdi. Shu bilan birga, UUAlarning harbiy texnologiya sifatida rivojlanishi davom etmoqda. Ular o‘zining jangovar samaradorligini oshirib borishi, masalan, yangi avtonom tizimlar va kengaytirilgan qo‘llanilish sohalari yordamida doimiy ravishda takomillashib bormoqda. Hozirgi vaqtda UUAlar, shuningdek, havo hujumlarini samarali boshqarish va raqibga qarshi kurashishda asosiy vosita sifatida qaralmoqda. UUAlarning harbiy qo‘llanilishi, albatta, zamonaviy urushlarning asosiy jihatlaridan biri bo‘lib, dunyo miqyosidagi harbiy strategiyaning rivojlanishida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan texnologiyalarni anglatadi. Ukraina Qurolli Kuchlari Rossiya Qurolli Kuchlaridan sifat va miqdoriy ortda qolmasligini ta’minlash maqsadida dronlardan foydalanishga muvaffaq bo'ldi. Ular turli vazifalarni bajarishga qodir va dunyo qurolli kuchlarining aksariyati tomonidan qabul qilindi. Dronlar har kuni tom ma'noda ishonchli, qobiliyatli va halokatli bo'lib bormoqda. Rossiya SSSRdan bir necha turdagi UUAni meros qilib oldi, ammo bu texnologiyalardan to‘liq foydalanish va rivojlantirish uchun 2008-yilda Gruziya bilan urushdan keyin keng ko‘lamli sa’y-harakatlar boshlandi. 362 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 Gruziya harbiylari o‘z qurolli kuchlarida Isroilda ishlab chiqarilgan zamonaviy dronlardan muvaffaqiyatli foydalanib, Rossiya esa eski sovet dronlariga tayanib, ko‘plab texnik nosozliklarga duch kelgan edi. Bu holat Rossiyaga uchuvchisiz uchish apparatlarini ishlab chiqish va modernizatsiya qilish bo‘yicha tezkor chora-tadbirlar ko‘rishga majbur etdi. 2009-yilda Rossiya Isroilning Israel Aerospace Industries (IAI) dron ishlab chiqaruvchi kompaniyasi biri bilan yirik shartnoma tuzdi va ushbu sohani rivojlantirish uchun katta mablag‘ ajratdi. O‘sha yillarda, Rossiyada yangi ixtisoslashgan kompaniyalar tashkil etilib, ular dronlar ishlab chiqarish bilan shug‘ullana boshladi. Bu kompaniyalar asosan Isroilning “Forpost” kabi modeliga o‘xshas