BUXORO VOHASIDAGI DEHQONCHILIK AN`ANALARI TARIXIDAN (XIX ASR OXIRI-XX ASR BOSHLARI)

Аннотация

In the article, the farmers of the Bukhara oasis have made a worthy contribution to the world agricultural culture even in the complex natural conditions of Lower Zarafshan, the unique methods and measures of tilling the land for thousands of years, planting crops and obtaining a bountiful harvest, despite the difficult conditions. Based on their centuries-old experience, they managed to grow abundant crops with the help of traditional farming methods and related activities, the unique methods of farming traditions are analyzed based on sources and field data. will be done. Key words: Paykal, mill, mundi, mola, dam, shovel, hoe, yakhob, sole, sphere, chopper, white dats. ИЗ ИСТОРИИ ЗЕМЛЕДЕЛЬЧЕСКОЙ ТРАДИЦИИ БУХАРСКОГО ОАЗИСА В КОНЦЕ XIX – НАЧ. XX ВВ. Аннотация. В статье земледельцы Бухарского оазиса даже в сложных природных условиях Нижнего Зарафшана внесли достойный вклад в мировую земледельческую культуру, уникальными на протяжении тысячелетий методами и мерами обработки земли, посадки сельскохозяйственных культур и получения обильного урожая. урожай, несмотря на тяжелые условия.Основываясь на многовековом опыте, им удалось вырастить обильные урожаи с помощью традиционных методов земледелия и связанных с ними мероприятий, на основе источников и полевых данных будут проанализированы уникальные методы земледельческих традиций. Ключевые слова: Пайкал, мельница, мунди, мола, плотина, лопата, мотыга, яхоб, ягана, сфера, белая кукуруза. Kirish: XIX asrning oxiri – XX asr boshlarida Buxoro vohasida dehqonchilik madaniyatining o`ziga xos an`analari yuzaga kelgan. Bu an`analar avvalambor dehqonchilik texnikasi va mehnat qurollari bilan bog`liq bo`lgan. 9 5 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Buxoro vohasi aholisi er – suvdan jamoa bo‘lib foydalanishgan. Shu bilan birga barcha sug‘orish ariqlarini ham har yili kuz fasli va erta bahorda birgalikda tozalashgan. Katta ariqlarni qazish va to‘g‘on va dambalar qurish ishlari esa ommaviy ravishda, hashar yo`li orqali jamoa bo‘lib bajarilgan. Albatta, bu ishlarni amalga oshirishda yuzlab – minglab jamoa a’zolari qo`l kuchidan foydalanilgan va shu bilan bog`liq turli an`analar vujudga kelgan. Vohada XX asrning boshlariga kelib, sinfiy jamiyat talablari asosida erlar tobora yakka shaxslarning, ya’ni yirik er egalarining qo‘liga o‘tib, ularning xususiy mulkiga aylana boshlashi bilan jamoaviy munosabatlar ham asta – sekin emirila boshlangan. Shunga qaramasdan Buxoro amirligining bekliklarida hamda tog` va tog‘ oldi hududlarda jamoaviy munosabatlar saqlanib qolishi geohududiy omil bilan bo`liq. Shu sababli anhor va ariqlarni tozalashga jamoa a’zolari va boylardan, ya’ni, katta er egalaridan alohida – alohida hasharchilar olingan. G‘uzor bekligiga qarashli Qorako‘l qishlog‘ilik Mulla Davlat, Qodirko‘l oqsoqol, Yo‘ldosh amin, To‘raboy, Suvonboylarning ancha eri bo‘lgan. Ular suv yo‘llarini tozalash uchun ko‘proq mardikor yollashgan. Vohaga yaqin yoki undan sug`oriladigan qishloqlar aholisi alohida bir jamoani tashkil etgan. Tabiiyki, bu qishloq jamoalari yana kichik ekin maydonlari ham tuzgan. Ularni vohaning bir qancha tumanlarida “paykal” deb ataganlar [6]. An’anaga ko‘ra, erta ko‘klamda dala ishlari boshlanishidan oldin xar yili voha qishloq aholisi o‘zlarining jamoa erlariga to`planib, oralaridan yoshi ulug‘, obro‘li va tajribali bir kishini oqsoqol qilib saylashgan. Ushbu yig‘inda mirob, dorug‘a, hatto sartarosh xam saylangan. Faqat oilali kishilar hisobga olinib, paykallarga bo‘lingan. Har bir Paykalga 8 kishi (“tan”) kirgan.[9] Demak, shu 8 kishi paykalga taalluqli barcha engil va mashaqqatli ishlarni amalga oshirgan. Ariq va anhorning uzun-qisqaligiga qarab paykallardan hasharchilar olingan. Paykal a’zolari qat`iy tartib intizom asosida navbati bilan suv yo‘llarini tozalashda qatnashishgan. Paykalga kirmagan, suv chiqishi qiyin bo‘lgan partov erlar, ya’ni bo‘sh erlar «posira», unda ishlovchilar “posirakorlar” deb atalgan. Posira erlarda hosil etishtirish juda mushkul bo‘lgan. Dastlab bu erlarga lalmikor ekinlar ekilib, qor va yomg‘ir suvi bilan sug‘orilgan. Kamdan-kam hollarda dehqonlar o`zlariga tegishli yerlarnioqar suv bilan bir – ikki bor sug‘orishgan, ya’ni bunday erlarga ekilgan ekinlar zahmat chekish bilan sug‘orilgan. Shu sababdan bo‘lsa kerak suv inshootlarini tartibga keltirishda posirachilar kamdan – kam hollardagina ishtirok etishgan. Vohadagi barcha bekliklarga qarashli qishloq aholisiniig jamoa eri va posira erlaridan tashqari o‘z tomorqasi ham bo‘lgan. Bu erlar qishloqlarda 5 paxsa devor yoki chimdevor bilan o‘rab olingan. Qarako`l, Olot va boshqa tumanlarning dasht hududlarida devor bilan o‘rashga ehtiyoj sezilmaganligi bois ma’lum bir belgilar qo‘yilgan va bunday erlar odatda “hayat” deb atalgan[2]. O‘rta Osiyoning boshqa xududlarida bo‘lgani singari Buxoro vohasida ham suv tanqislisligi yuz berib turgan. Shu bois mahalliy xalq sug`orish shohobchalaridan foydal