STRESSTI BASQARÍW

Аннотация

This article provides information on stress and stress management. Information is provided on the general characteristics of intrinsic and extrinsic types of motivation. The article discusses the management of physiological and emotional reactions to any type of stress, and the individual's stress tolerance. Keywords: stress, stress tolerance, stressogen, fatigue, stress management methods. УПРАВЛЕНИЕ СТРЕССОМ Аннотация. В этой статье представлена информация о стрессе и управлении им. Приведены сведения об общих характеристиках внутреннего и внешнего типов мотивации. Обсуждается управление физиологическими и эмоциональными реакциями на любой вид стресса, а также устойчивость личности к стрессу. Ключевые слова: стресс, стрессоустойчивость, стрессоген, напряжение, методы управления стрессом. Kirisiw. Stress – bul turmıstıń tábiyiy hám ajıralmas jaǵdayı. Ingliz tilinen awdarma qılınǵanında “stress” sózi zorıǵıw, kúshleniw, pát beriw, basım ótkeriw mánislerin ańlatadı [1]. Bizdiń kúndelik turmısımızda stress bir qatar jaǵdaylarda júzege keliwi múmkin – jumıstaǵı yaki oqıwdaǵı basım, jeke mashqalalar, salamatlıq penen baylanıslı mashqalalar yaki hátte júdá unamlı ózgerisler. Stresstiń tásiri hár bir insanda túrlishe boladı, bazı adamlar onı basqarıwdı úyreniwi múmkin, al basqa adamlar bolsa onnan azar shegedi. Tıykarǵı bólim. Stresstiń hár qanday túrindegi fiziologiyalıq hám emocional reakciyalardı basqarıw ushın shaxsta stresske shıdamlılıq qásiyeti bar bolıwı kerek, yaǵnıy stresstiń tiykarǵı individual xarakteristikalarınan biri sıpatında stresske maslasıwshanlıq yakı basqasha aytqanda – stresske shıdamlılıq túsinigine túsindirme beriw maqsetke muwapıq bolıp tabıladı. Stresske shıdamlılıq degende stressogen jaǵdayǵa sonshelli shıdap beriw emes, bálki júritip atırǵan iskerligine hám óziniń fizikalıq hámde ruwxiy salamatlıǵına unamsız tásir jetkizbegen halda jaǵdaydı sheshiwge urınıw túsiniledi, bunıń aqıbetinde shaxs stressogen jaǵdaydı jeńip ótedi. Stresske shıdamlılıq haqqında sóz júgirtiwden aldın, eń aldı menen bul túsinikke aydınlıq kiritiw lazım. Psixologiyalıq sózlikte stresske shıdamlılıq atamasına tómendegishe túsindirme berilgen: 2 89 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ “Stresske shıdamlılıq – stresstiń bárshe túrlerine salıstırmalı shıdamlılıqtı bildiriwshi shaxs ózgeshelikleri jıyındısı bolıp tabıladı. Ol óz ara baylanıslı bolǵan úsh komponentten turadı: 1) óz bar ekenliginiń áhmiyetin (mánisin) seziniw; 2) erkinlilik hám óz táǵdirin belgilew sezimi; 3) ómirindegi ózgerislerdi ózine qarata qorqıw sıpatında emes, bálki rawajlanıw imkaniyatı sıpatında qabıl qılıw, olarǵa ashıqlıq hám qızıǵıw menen qaraw”. Stressti basqarıw tek ǵana ruwxıy salamatlıq, bálki ulıwma páráwanlıq ushın júdá zárúr bolıp tabıladı. Stressti kemeytiriw hám basqarıwdıń nátiyjeli usılları tek ǵana salamatlıqtı jaqsılawǵa ǵana emes, bálki ómir sapasın asırıwǵa da járdem beredi. Tómende strestti basqarıwdıń bir neshe usılları bar bolıp, olar tómendegiler: Tánepisler hám dem alıw. Stressti basqarıwda eń birinshi hám zárúr qádemlerden biri tánepis qılıw bolıp tabıladı. Uzaq waqıt dawamında bir jerde islew yakı mashqalalardı sheshiw sananı hám deneni shershatadı. Sol sebepli waqtı-waqtı menen tánepisler qılıw kerek. Mısal ushın, hár bir 30-45 minutta bir neshe minut dem alıw, qısqa aralıqqa júriw yakı ápiwayı shınıǵıwlardı orınlaw, nerv sistemasın hám júrekti tınıshlantıradı. Fizikalıq iskerlik. Fizikalıq iskerlik yaǵnıy sport penen shuǵıllanıw stressti kemeytiriw ushın júdá nátiyjeli usıllardan biri bolıp tabıladı. Fizikalıq shınıǵıwlar denedegi kortizol (stress gormoni) muǵdarın kemeytiredi hám endorfinlar (baxt gormonları) islep shıǵarıwdı xoshametleydi. Bul bolsa keypiyattı jaqsılaydı hám energiya beredi. Dem alıw hám meditaciya. Stressti kemeytiriwde dem alıw shınıǵıwları júdá zárúr áhmiyetke iye. Tereń dem alıw shınıǵıwları stressti kemeytiriw, nerv sistemasın tınıshlantırıw hám mashqalalarǵa qarata unamlı reakciyalardı rawajlantırıwda járdem beredi. Dem alıwdı basqarıw arqalı adam ózin qadaǵalawdı úyrenedi. Meditaciya hám yoga da uqsas tárizde ruwxiy salamatlıqtı jaqsılawǵa járdem beredi. Bunday shınıǵıwlar sananı tınıshlantıradı, ruwxtı jeńillestiredi hám stressti kemeytiriwge járdem beredi. Waqıttı nátiyjeli basqarıw. Wazıypalardı birinshi orınǵa qoyıw hám waqıttı nátiyjeli basqarıwdı úyreniw stressti kemeytiriwge járdem beredi. Social baylanıslar hám qollap-quwatlaw. Social baylanıslar hám qollap-quwatlawlar insan ómirinde áhmiyetli rol oynaydı. Insan túygı-sezimlerin basqalar menen bólisiw, stressti kemeytiriw ushın zárúr bolıp tabıladı. Shańaraq hám doslar menen waqıt ótkeriw qolaylılıq sezimin támiyinleydi hám stressti jeńillestiriwge járdem beredi. Pozitiv pikirler hám ózin-ózi motivaciya qılıw. Stressti basqarıwda ózi pikirlerin basqarıw júdá zárúr bolıp tabıladı. Negativ pikirlerdi unamlı pikirler menen almastırıw, ózin-ózi