JASLAR TÁRBÍYASINDA XALIQ PEDAGOGIKASI DEREKLERINEN PAYDALANIW

Аннотация

In the article, the importance of the use of folk pedagogy in the education of children, as well as the educational importance of folk poetry from a scientific point of view. Keywords: folk pedagogy, youth education, oral folk art, epics, fairy tales, folk songs, proverbs. Ínsaniyat tariyxınıń hár bir dáwirinde rawajlanıw jónelisi social-ekonomikalıq rawajlanıwınıń metodologik birligi nızamı tiykarında belgilengen. Usı nızam jámiyette húkim súrgen social-ekonomikalıq qaraslar, ideyalar hám ideyallar tiykarında sociallıq sana kórinisleri bolǵan pán, kórkem-óner, mádeniyat, islep shıǵarıw hám turmıs tárizi rawajlanıwına faktor bolǵan. Nátiyjede rawajlanıw dawamında bárkámal shaxstı tárbiyalaw hám kámalǵa keltiriw tuwralı toplanǵan bay ruwxıy miyraslar xalıq pedagogikasında óz kórinisin tawıp barǵan. Kishi jámiyettiń barlıq basqıshlarında kámil insandı tárbiyalaw aktual máselelerden biri bolıp kelip atır. Xalıq pedagogikası kámil insan tárbiyasına hám kámalına tiyisli barlıq máselelerdi ózinde jámlegen.Bárkámal shaxsqa tán bolǵan pazıyletlerdi jaslar tárbiyasına sińdiriw hám illetlerden jıraq tutıw yamasa ajıratıw boyınsha xalıq pedagogikasında qatar tárbiya metodları ámeldegi bolıp bularǵa úlgi kórsetiw, úgit-násiyat, xoshametlew hám qaralaw, maqullaw hám maqtaw sıyaqlılar kiredi. Xalıq pedagogikası shaxsqa óz dáwirinde social ayrıqshalıqlardı payda qılıw ushın kerek bolǵan pedagogikalıq bilim, kónlikpe hám ilmiy tájriybeler, tálim-tárbiya beriw jolları, qurallarınıń kompleksi esaplanadı. Milliy pedagogika xalıqtıń tálim-tárbiya máselesi maydanındaǵı qarasları, ideyaları, dástúrleri tiykarında qáliplesken. 2 77 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Milliy pedagogikanıń teńsiz qádiriyatı mınada, ol birinshiden ózinde ásirler dawamında qáliplesken pedagogikalıq haqıyqatlarǵa iye, ekinshiden bolsa ol turmıslıq, ámeliy xarakterge iye. Ol óz ańlatpasın xalıq pedagogikasınıń barlıq ideyaları ámeliy tájiriybege tiykarlanǵanlıǵı, ámeliyatda sınalǵan hám jetkinshekti tárbiyalaw boyınsha ámeliy iskerlikke qaratılǵanlıǵında tabadı.Xalıq pedagogikasında turmıslıq (xojalıq, miynet, etikalıq ) hám pedagogikalıq maǵlıwmatlar, gúzetiwler zárúrli áhmiyetke iye bolıp mámile processinde ózlestiriledi. Xalıq pedagogikası tariyxıy jáne social tájiriybe jemisi hám usınıń menen birge social etika jáne social kelisiw ilmiy tájriybeleriniń qáliplesiwi quralı, faktorı esaplanadı. Xalıq pedagogikası jámiyettiń pedagogikalıq mádeniyatındaǵı eń jaqsı qádiriyatlardı sáwlelendirgen bular: úlkenlerge húrmet, mıymandoslıq, miynetsúygishlik, joqarı etika, rasgóylik bolıp esaplanadı. Birinshi Prezidentimiz I.A.Karimov Ózbekstan Respublikası Oliy Májlisi IX sessiyasında sóylegen sózinde atap ótkenindey: “Mámleketimizdiń gʻárezsizlik jolındaģı birinshı qádemlerinen-aq, ullı mánawiyatımızdı tiklew hám jánede joqarılatıw, milliy ta'lim-tárbiya sistemasın jetilistiriw, onıń milliy ornın bekkemlew, zaman talabına maslastırıw tiykarında jáhán úlgileri hám kónikpeleri dárejesine shıgʻarıw maqsetine úlken itibar berip kelinbekte “. Bul bolsa bizden bay bilimlendiriw miyraslarımızdıń bahasız dereklerinen tálim-tárbiya processinde ónimli paydalanıwımızdı talap etedi. Ol óz shıgʻarmalarında ájdadlarımız qaldırgʻan bay milliy qádiriyatlardıń áhmiyeti haqqında da bólek pikir bildirip: "Xalqımız tayanıshı ájdadlarımız qaldırgʻan mánawiy miyrastıń ózi bir ģáziyne, bul gʻáziyneden aqılǵa muwapıq paydalanıw lazım",- degen edi. Xalıq pedagogikasın úyreniwde eń dáslep onıń dereklerine itibar beriw kerek. Sebebi hár bir derekte jaslar tárbiyasında úlken áhmiyetke teń. Xalıq pedagogikası páni tiykarıngʻı derekleri tómendegiler : xalıq awizeki dóretpesi, milli úrp-ádetler, máresimler, xalıq ayaq oyın óneri, diniy táliymatlar, xalıq ámeliy óneri, ónermentshilik, xalıq muzika óneri xalıq oyınları hám oyınshıqları hám basqalar. 1. Xalıq awızeki dóretpeleri- áyyem zamanlardan beri xalıq pedagogikasınıń tárbiya qurallarınan esaplanǵan jumbaqlar, ertekler, naqıl maqallar, ápsanalar, ráwiyatlar, miflar, aytısıwlar, dástanlar, jańıltpashlar hám basqalar kiredi. 2. Milliy úrp-ádetler, máresimler hám qádiriyatlar – bulardıń quramında úlken tárbiyalıq imkaniyatlar bar, olardıń barlıǵı babalarımızdan qalǵan miyraslar. milliy toylar, bayram seyilleri usıǵan kiredi 3. Xalıq oyınları hám oyınshıqları - háreketsheń bolıp, jaslardı shıdamlılıqqa úyretedi, shınıqtırıwshı háreketlerden ibarat ekenligi menen ajıralıp baradı. 4. Milliy muzıka hám qosıqshılıq óneri - belgili dárejede ómirdi hám dáwirdi sáwlelendiredi, xalıqtıń turmısın, onıń arzıw- úmitlerin ózinde qáliplestiredi. 5. Súwretlew óneri - xalıqtıń ómiri, onıń turmıs keshirip atırgʻan tábiyiy shárayatı, insaniy obrazların málim dárejede pedagogik maǵlıwmatlardı hám bilimlerdi súwretlep bergen. 6. Tariyxıy orınlar hám ónermentshilik - hár bir tariyxıy estelikler quramında xalıqtıń belgili bir dáwirdegi tariyxıy rawajlanıwı hám social