SHAXS XUSUSIYATLARINI O’RGANISHDA EKSPERIMENTAL PSIXOLOGIK YONDOSHUVLAR.

Аннотация

This scientific article is devoted to the study of personality traits and analyzes the main factors that make up personality and their various aspects. The article talks about specific components of personality, main personality traits. Key words: Personality traits, extroversion, introversion, neuroticism, openness, conscientiousness. Shaxs xususiyatlari (yoki psixologik xususiyatlar) — bu insonning o'ziga xos va barqaror xatti-harakatlari, fikrlash usullari, his-tuyg'ulari va boshqalarga munosabati. Ular shaxsning rivojlanishiga ta'sir qiluvchi, ijtimoiy va madaniy kontekstda shakllanadigan o'ziga xos omillardan biridir. Shaxsning psixologik xususiyatlarini o'rganish psixologiya, sotsiologiya, nevrologiya kabi sohalarda muhim ilmiy maqsad bo'lib, turli usullar, modellar va yondashuvlar bilan amalga oshiriladi. Shaxs xususiyatlari dinamik jarayonlar sifatida ham ko'rib chiqiladi. Shaxsiyat o'zgarishi, o'zini anglash va o'sish jarayonlari odamning o'zgaruvchan turmush tarzi, yangi 245 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 tajribalar va jamiyatdagi o'zgarishlarga bog'liq bo'ladi. Shaxsiyatni o'rganishning muhim jihati shundaki, bu o'zgarishlarning ijtimoiy va psixologik rivojlanishdagi roli kuchaymoqda. Shaxs xususiyatlari insonning ijtimoiy, intellektual va emotsional turmush tarziga ta'sir qiluvchi barqaror elementlardir. Shaxsning psixologik tahlilini o'rganish uchun bir nechta model va nazariyalar mavjud. Ulardan eng mashhurlari sifatida Birlashgan psixologik model ya’ni, Katta beshlik (Big Five) modelini keltirishimiz mumkin. Big Five Modeli shaxs xususiyatlarini umumiy yondashuv bilan tahlil qiladi va har bir atributning shaxsga ta'sirini o'lchashda samarali hisoblanadi. Bu modelda shaxsiyat beshta asosiy o'lchovdan tashkil topgan bo’lib, ular quyidagilar hisoblanadi: Emotsional barqarorlik (ya'ni, emotional stability): insonning o'z hissiyotlarini boshqarish va stressli yoki noqulay vaziyatlarga munosabatini barqaror ravishda saqlash qobiliyatini anglatadi. Psixologiyada bu shaxsning ruhiy holatining barqarorligi, stressga nisbatan chidamliligi va hissiy tebranishlarining qanchalik nazorat qilinishi bilan bog'liqdir. Emotsional barqarorlik shaxsning o'zini yaxshi his qilishiga, o'z ehtiyojlarini aniq tushunishiga va ijtimoiy va psixologik muammolarni muvaffaqiyatli hal qilishiga yordam beradi. Bu shaxsiyatning muhim komponentlaridan biri bo'lib, uning hayotdagi muvaffaqiyatlari, ijtimoiy munosabatlari va professional faoliyati uchun katta ahamiyatga ega. Emotsional barqarorlik shaxsiyatning muhim qismi bo'lib, hayotdagi muvaffaqiyatlar, ijtimoiy aloqalar va psixologik farovonlikni ta'minlashda katta rol o'ynaydi. Shaxsning hissiyotlarini boshqarish va stressga nisbatan chidamliligini oshirish, uning ichki barqarorligi va ruhiy salomatligi uchun zarurdir. Emotsional barqarorlikni rivojlantirish mumkin bo'lib, bu ijtimoiy, psixologik va jismoniy amaliyotlar orqali amalga oshiriladi. Ekstraversiya va introversiya – bu shaxsiyatning ijtimoiy va emotsional xususiyatlarini tavsiflash uchun ishlatiladigan asosiy psixologik kategoriyalar. Bu tushunchalar shaxsning ijtimoiy faoliyatga, odamlar bilan aloqaga qanday munosabatda bo'lishini, energiya manbalarini qanday olishini va dunyo bilan aloqada bo'lish usullarini tasvirlaydi. Psixologiyada ekstraversiya va introversiya ikki qarama-qarshi tushuncha sifatida ishlatiladi. Ularning har biri shaxsiyatning ijtimoiy munosabatlar, energiya almashish va kayfiyatga qanday ta'sir qilishini belgilaydi. Ekstraversiya va introversiya shaxsiyatning turli qirralarini ifodalaydi. Ekstravertlar tashqi muhitdan energiya olishadi, ijtimoiy aloqalarni afzal ko'rishadi, introvertlar esa ichki dunyo va yolg'izlikni qadrlashadi, energiyani o'zlaridan olishadi. Ushbu ikki yo'nalish o'rtasida ambivertlar mavjud bo'lib, ular har ikki jihatdan ham xususiyatlarga ega bo'lishi mumkin. Bu tushunchalar nafaqat shaxsiyatni, balki ijtimoiy aloqalar va psixologik salomatlikni tushunishda ham muhim ahamiyatga ega. 246 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 Ochiqlik (openness) – u insonning yangi tajribalarga, g'oyalar va faoliyatlarga qanday munosabatda bo'lishini, yangi bilimlarga ochiqligini va kreativligini tavsiflaydi. Bu shaxsiyat xususiyati, shuningdek, odamning o'z dunyoqarashini kengaytirish, o'zini o'zgartirishga tayyor bo'lish va innovatsion fikrlarni qabul qilishga qiziqishini anglatadi. Ochiqlik insonning g'oyalar va hayotdagi yangi imkoniyatlarga qanday qarashini ifodalaydi. Bu xususiyatning yuqori darajasi, odatda, kreativlik, intellektual qiziqish, yangi narsalarni o'rganishga moyillik va yangi tajribalarga ochiqlik bilan bog'liq. Aksincha, ochiqlik past bo'lgan shaxslar ko'proq an'anaviy va oddiy yo'llarni afzal ko'radilar, o'zlarining mavjud fikr va e'tiqodlariga sodiq qoladilar. Ochiqlik shaxsiyatning muhim jihatidir va yangi tajribalarga, g'oyalarga va o'zgarishlarga ochiqlikni ifodalaydi. Bu xususiyat ijodiy va intellektual f