ПРОФИЛАКТИКА ИНСПЕКТОРЛАРИНИНГ ЖИНОЯТНИ ФОШ ЭТИШДА ТEЗКОР – ҚИДИРУВ ХИЗМАТЛАРИ БИЛАН ЎЗАРО ҲАМКОРЛИГИНИНГ ТАШКИЛИЙ-ҲУҚУҚИЙ АСОСЛАРИ ВА ХОРИЖИЙ ДАВЛАТЛАРИНИНГ ТАЖРИБАСИ

Аннотация

Ушбу мақолада профилактика инспекторларининг жиноятни фош этишдаги роли ва уларнинг тезкор-қидирув хизматлари билан ўзаро ҳамкорлигининг ташкилий-ҳуқуқий асослари таҳлил қилинган. Мақолада профилактика инспекторларининг жиноятчиликка қарши курашишдаги вазифалари, уларнинг тезкор-қидирув органлари билан маълумот алмашиш ва ишлаш механизмлари, ҳамкорликнинг самарадорлигини таъминловчи ҳуқуқий нормалар кўриб чиқилган. Калит сўзлар: Тезкор қидирув хизматлари, жиноятчилик, жиноятларни фош этиш, хамкорлик, маълумотлар алмашиш, жамоат тартиби, жиноятларнинг олдини олиш, қонун ҳимояси, қўшма мониторинг. Жиноятчиликка қарши курашиш — ҳар бир давлатнинг ҳуқуқни муҳофаза қилиш тизими учун устувор вазифадир. Бу жараёнда турли ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларининг ўзаро ҳамкорлиги муҳим роль ўйнайди. Жиноятларни фош этиш, уларни олдини олиш ва ҳуқуқбузарларнинг жавобгарлигини таъминлаш мақсадида, тизимдаги ҳар бир давлат муассасаси ўз вазифаларини муваффақиятли бажаришга интилади. Шулардан бири — профилактика инспекторлари, яъни жиноятчиликни олдини олиш ва ҳуқуқбузарларнинг хулқ-атворини таҳлил қилишга масъул бўлган махсус органлардир. Профилактика инспекторларининг жиноятни фош этишдаги роли, уларнинг тезкор-қидирув хизматлари билан ҳамкорлиги ва бунга тааллуқли ҳуқуқий нормаларнинг шаклланиши жараёни муҳим масала ҳисобланади. Профилактика инспекторлари, асосан, жиноятларнинг олдини олиш, жиноятларга йўл қўймаслик, жамиятда ҳуқуқий маданиятни ошириш ҳамда ҳуқуқбузарлар 143 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference билан профилактик ишларни амалга ошириш мақсадида фаолият кўрсатадилар. Улар жиноят содир этишга эҳтимоли бор шахсларнинг ҳаракатларини таҳлил қилиб, уларни ўзаро муносабатларда тўғри йўлга қўйиш, ижтимоий хавфсизликни таъминлашга қаратилган профилактик ишлар олиб боради. Профилактика инспекторларининг жиноятни фош этишдаги асосий вазифалари: – Жиноятчиликни олдини олишга йўналтирилган чора-тадбирларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш. – Қонунбузарликларга йўл қўйган шахслар билан профилактик суҳбатлар ўтказиш. – Жиноятчилик ва ҳуқуқбузарлик ҳолатларини таҳлил қилиш ва уларнинг олдини олиш бўйича тавсиялар бериш. – Маҳаллий жамоат билан ҳамкорликни йўлга қўйиш, ҳуқуқий маълумотлар тарқатиш. Тезкор-қидирув хизмати — жиноятларни фош этиш, жиноятчиларни аниқлаш ва уларни аниқлаш жараёнида ишни бошқаришга масъул бўлган орган ҳисобланади. Профилактика инспекторлари ва тезкор-қидирув хизматлари ўртасидаги ҳамкорлик жиноятларни тез фош этиш, жиноятнинг хусусиятларини аниқлаш ва жиноятчиларни илгари топишга ёрдам беради. Тезкор-қидирув хизмати билан ҳамкорликнинг аҳамияти: – Маълумотлар алмашинуви: Профилактика инспекторлари тизимдаги ахборотлар билан тезкор-қидирув хизматларига маълумот бериш орқали жиноятчиларни аниқлашда ёрдам берадилар. – Ҳар бир ҳолатни тизимли таҳлил қилиш: Профилактика инспекторлари жиноят содир этилишига йўл қўймаслик учун ҳолатларни тартибга солишади, тезкор-қидирув хизматлари эса жиноят содир этилганидан кейин бу ҳолатни тергов қилишда катта роль ўйнайди. – Ўзаро мувофиқлаштириш: Жиноятни фош этиш жараёнида, профилактика инспекторлари ва тезкор-қидирув хизматлари ўртасидаги муносабатлар мувофиқлаштирилиши зарур. Хорижий давлатларда профилактика инспекторларининг жиноятни фош этишдаги роли ва уларнинг тезкор-қидирув хизматлари билан ўзаро ҳамкорлигига оид тажриба алоҳида аҳамиятга эга. Турли мамлакатлар жиноятчиликка қарши курашиш тизимларини ва профилактикани ривожлантиришда ўзининг ўзига хос моделларини ишлаб чиқарган. 144 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference Қуйида, профилактика инспекторлари ва тезкор-қидирув органлари ўртасидаги ҳамкорликка оид бир неча хорижий давлатлар тажрибаси кўриб чиқилади. Жумладан: Америка Қўшма Штатлари (АҚШ). АҚШда профилактика инспекторлари ва тезкор-қидирув органлари ўртасидаги ҳамкорликнинг асосий жиҳатларидан бири — жиноятларнинг олдини олиш ва фош этиш жараёнида ахборот алмашиш ва қидирув ишларини биргаликда олиб боришдир. АҚШда полиция ва янги технологиялардан фойдаланган ҳолда профилактика инспекторлари маҳаллий жамоалар билан ҳамкорликда иш олиб боришади. Маълумотлар алмашинуви тезкор ва самарали бўлиб, жиноятчиликка қарши курашишда катта аҳамият касб этади. АҚШдаги муҳим аспектлар: Жамоат билан ҳамкорлик: Профилактика инспекторлари маҳаллий жамоатларнинг хавфсизлигини таъминлаш учун полиция билан ишлашади. Технологияларнинг қўлланилиши: CCTV камералари ва ахборот базалари орқали жиноятларнинг олдини олишда тизимли мониторинг. Ахборот алмашинуви: Полиция ва профилактика инспекторлари ўртасидаги ҳамкорлик махсус дастурлар орқали самарали амалга оширилади. Япония давлати бўйича: Япониянинг ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлари профилактика инспекторлари ва тезкор-қидирув органлари ўртасидаги ҳамкорликни махсус режа ва стратегиялар орқали тартибга солган. Японияда профилактика инспекторлари маҳаллий жамоатлар билан ижтимоий жавобгарлик ва ҳуқуқий