LOYIHAGA ASOSLANGAN TA’LIMNINING AHAMIYATI VA AFZALLIKLARI

Аннотация

Maqolada loyihaga asoslangan ta’lim, uning turlari, loyiha tushunchasi va xususiyatlari va uni oliy ta’lim muassasasida talabalarni kasbiy faoliyatga tayyorlashdagi o‘rni haqida fikr yuritilgan. Kalit so‘zlar: loyihaga asoslangan ta’lim, loyiha, loyiha xususiyatlari Loyihaga asoslangan ta’lim tizimi AQShda 19-asr oxiri - 20-asr boshlarida paydo bo‘lgan. (bugungi kunda uning ikkinchi nomi ko‘proq ishlatiladi: loyiha metodi). Loyihaga asoslangan ta’limning aniq boshlanish sanasini aniqlash oson emas. Uning asoschilari sifatida ko‘pincha amerikalik o‘qituvchilar Jon Dyui (loyiha usuli J. Dyui tomonidan ishlab chiqilgan “instrumental pedagogika”ni amalga oshiradi) va Uilyam X. Kilpatrik (bu o‘qitish tizimiga birinchi batafsil tavsifni bergan olim) tilga olinadi [1]. Loyihaga asoslangan ta’lim tizimining asosiy g‘oyasi talabalarning o‘quv jarayonida ko‘proq mustaqilligini ta’minlashdir. Shu maqsadda dastlab o‘quvchilarning amaliy mashg‘ulotlari o‘qitishning auditoriya-dars shakllaridan foydalanmasdan tashkil etildi. Amaliy mashg‘ulotlar o‘quv loyihalari doirasida amalga oshirildi, ular o‘quvchilarning o‘zlari maqsad qo‘yishlari, yangi bilim va ko‘nikmalarni egallash bilan bog‘liq ishlarni rejalashtirishlari va amalga oshirishlari kabi harakatlar majmui edi. Ta’lim va kognitiv faoliyat o‘quv mashg‘ulotlari tizimi yoki yagona o‘quv dasturi atrofida emas, balki aniq loyihalar asosida qurilgan. Dastlab, loyihalar mavzulari faqat olingan bilim va ko‘nikmalarning sanoat yoki maishiy maqsadi bilan belgilanadi. Keyinchalik, loyihalar yanada xilma-xil bo‘lib, ular orasida quyidagi turlar ajralib turdi: - biror narsa ishlab chiqarishga xizmat qiluvchi loyihalar; - biror narsa iste’mol qilinadigan yoki sotib olinishi mumkin bo‘lgan loyihalar; - muammolarni hal qilishga qaratilgan loyihalar; - bilim olishga qaratilgan loyihalar. Ta’lim jarayoninda loyiha metodini qo‘llash uchun dastlab loyiha tushunchasiga alohida e’tibor berishimiz kerak. Quyida ushbu tushuncha haqida dunyo miqyosida keltirilgan ta’riflarni ko‘rib chiqamiz. Project management body of knowledge: 63 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Loyiha bu - xizmatlar yoki natijalarni yaratish uchun mo‘ljallangan vaqtinchalik faoliyat, noyob mahsulotlar[2]. Loyiha menejerlarining ingliz assotsiatsiyasi: Loyiha - bu aniq maqsadlarga ega bo‘lgan alohida faoliyat turi bo‘lib, ko‘pincha vaqt, narx va erishilgan natijalar sifatiga qo‘yiladigan talablarni o‘z ichiga oladi [2]. Germaniya, DIN 69901 standarti: Loyiha - bu asosan shart-sharoitlarining o‘ziga xosligi bilan tavsiflanadigan faoliyat turi; masalan: maqsadni belgilash; vaqt, moliyaviy, insoniy va boshqa cheklovlar; boshqa niyatlardan chegaralanish; uni amalga oshirishni loyihaga xos tashkil etish [2]. Fil Bagewley Loyiha - bu ma’lum bir cheklangan vaqt oralig‘ida sodir bo‘ladigan va noyob, ammo ayni paytda ma’lum bir natijaga erishishga qaratilgan o‘zaro bog‘liq voqealar ketma-ketligi [3]. G. Ivasenko, Ya I. Nikonova, M. V. Karkavin Loyiha - bu aniq belgilangan maqsadlarga ega bo‘lgan alohida tizimni cheklangan davr mobaynida maqsadli o‘zgartirish, unga erishish vaqt, natijalar, xavf, mablag‘lar va resurslarni sarflash doirasi, tashkiliy tuzilma uchun belgilangan talablar asosida loyihaning yakunlanishini belgilaydi [4]. V. N. Funtov Loyiha - bu tashqi va ichki cheklovlar va cheklangan resurslardan foydalangan holda muayyan ehtiyojlarni qondirish uchun amalga oshiriladigan maqsadli, cheklangan muddatli faoliyat [5]. Yuqoridagilardan shunday xulosaga kelish mumkinki, loyiha tushunchasiga berilgan ta’riflar juda o‘xshash va barcha ta’riflarda mualliflar loyihaga xos bo‘lgan xususiyatlar haqida fikr bildirishgan. Unga ko‘ra loyiha quyidagi umumiy xususiyatlarga ega: Aniq, konkret belgilangan maqsadning mavjudligi (Begyuli uchun - natija). Maqsadni belgilash loyihaning birinchi va boshlang‘ich bosqichidir. Maqsadni to‘g‘ri belgilash odatda eng murakkab jarayonlardan biri hisoblanadi, ammo maqsadni belgilash va unga erishish uchun ko‘rsatkichlarni aniqlash juda muhimdir. Har qanday loyiha, hoh u eng kichik yoki eng katta bo‘lsin, u qandaydir aniq natijaga erishish uchun ishlab chiqilgan. “Barcha loyihalar ma’lum natijalarga ega. Bu yangi uy, bosma kitob, o‘zgartirilgan kompaniya tuzilishi, sotib olingan yangi mashina yoki saylovdagi g‘alaba bo‘lishi mumkin 64 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference [3].” Shuning uchun, agar loyihaning aniq maqsadi bo‘lmasa, u loyiha bo‘lishi mumkin emas. Pounds ham, Beguli ham loyihaning asosiy maqsadiga erishish ko‘pincha oraliq maqsadlarga erishish orqali sodir bo‘lishini ta’kidlaydilar, ular ham oldindan belgilanishi va rejalashtirilishi kerak. Bunday holda, loyiha barcha oraliq maqsadlarga erishilgandan keyin tugaydi. Har bir loyiha o‘ziga xosdir. Ikkita loyiha bir-biriga o‘xshamaydi. Har bir loyiha bir-biridan hech bo‘lmaganda vaqti, vaqti bilan bo‘lmasa, joyi bilan farqlanadi. Albatta, shunday loyiha