Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
Elwendia capusii (franch.) Pimenov & kljuykov экологик - фитоценотик тавсифи (туркистон тизмаси)
. Xolmatov.H.X · Botanika asoslari · Маматкулова И.Э. · Абдураимов О.С.
Современные инновационные исследования актуальные проблемы и развитие тенденции: решения и перспективы · 2017
Аннотация
Мақолада Туркистон тоғ тизмасида тарқалган Elwendia capusii (Franch.) Pimenov & Kljuykov экологик фитоценотик тавсифи келтирилган. Тадқиқотлар давомида тур иштирок этган 10 та ўсимлик жамоалари ўрганилган. Elwendia capusii мазкур жамоаларда фақатгина иштирокчи тур сифатида қайд этилган. Калит сўзлар: Elwendia capusii, фитоценология, экология, Туркистон тизмаси. Фитоценоз (ўсимликлар жамоаси) деб муайян бир ҳудуддаги бир-бири билан ўзаро боғланган, ташқи муҳит билан муносабати ва маълум бир таркиб ва тузилиши билан характерланувчи ўсимликларнинг ҳар қандай йиғиндиси тушунилади[3]. Кейинги ўн йиллик давомида Туркистон тизмаси ва унга чегарадош бўлган ҳудудларнинг флораси ва ўсимликлар қопламини ўрганишга бағишланган тадқиқотлар сезиларли даражада ортди. Туркум вакилларининг Туркистон тоғ тизмаси ва унга ѐндош бўлган худудларда тарқалиши борасидаги айрим маълумотлар Н.О. Сулаймонов[4], Л. А. Ботирова [2], А.С. Эсанқулов [5], Д.Э.Азимовалар [1]томонидан келтирилган рўйхатларда қайд этилган. Мазкур турнинг флора таркибида учраши борасидаги маълумотлар кўп қайд этилган бўлиб, уларнинг ўсимлик жамоаларидаги мўллиги ҳамда қай даражада иштирок этиши борасида маълумотлар етарлича эмас. Фақатгина Л.А.Ботирова [2] тадқиқотларида Зоминсув ҳудудидаги айрим жамоалар хусусида сўз юритилган. Тадқиқотларимиз давомида Туркистон тоғ тизмасида (Ўзбекистон) тарқалган Elwendia capusiiиштирокидаги ўсимликлар жамоаси таҳлил қилинди (1-жадвал). 273 1-жадвал Elwendia capusii ценопопуляцияларида тарқалган юксак ўсимликлар рўйхати Ўсимлик жамоалари Эфемерли-ҳар хил ўтли- Буғдойиқли- шувоқзор Буғдойиқли- Ҳар хил ўтли- шувоқзор шувоқли-бутазор шувоқзор ЦП I II III IV V VI VII VIII IX X Қопланиш даражаси, % 35-40 40-45 40-45 65-70 60-65 50-55 60-65 55-60 55-60 65-70 Тур номи Prunusspinosissima - Sol - sol - - sp sp sp sp 1 1 2 2 Prunuserythrocarpa sol - sol sol - - sp sp -sp sp sp 1 1 2 1 1 Artemisia tenuisecta sp sp sp cop cop cop sp sp sp sp 3 3 2 1 1 1 3 3 3 3 A. ferganensis sp sp sp cop cop cop sp sp sp sp 1 1 2 1 1 1 3 3 3 3 Salvia karelinii sp Sol sp - sol - sol - sp sp 1 1 1 1 Achilleaarabica sol - sp sp sp sp - sol - sol 1 1 1 1 Thinopyrum - - - sp sp sp cop cop cop cop 3 3 3 1 1 1 1 intermedium subsp. intermedi um 1. Alhagi - - - - - - sol sp sol sol 1 pseudalhagi subsp. ca nescens Alceanudifloria sol - - sol sol sol sp - sol sol 1 Leuzearepens - Sol - - - - sp - sp sp 1 1 1 Astragalussieversianus sol Sol sol sol - sol sol - sol - Cousiniaresinosa sol Sol sol - - sol - - sol - Capparusspinosa sp sp sp - - - sol - sp sp 1 1 1 1 1 Centaureasquarrosa - - - - - - sol sol - sol Convolvulus arvensis - - - - - - sol sol - - Elwendiacapusii sp sp sol-sp sol sol - sol sol sol sol 1 1 1 Elwendiachaerophylloides - Sol - sol - sp - - sol - 1 Eremurusregelii sp sp sp - - sol - - sol - 2 3 2 Echiumitalicum - - - sol - - sol - sol sol 274 Haplophyllumlatifolium - Sol - - sol - sol sol sp sp1 1 Hypericumperforatum - - - sol - - sol - - - Lactucaserriola sol sp sp - - - sol sol sol sol 1 1 Medicago sativa - - sol - sol - sol - sol sol Melilotusofficinalis - Sol - sol - - sol sol sol sol Nepetaolgae sp - sol - - - sp sp sol sol 1 1 1 Cullen drupacea sp sp sp - - - - - - - 1 1 1 Phlomusthapsoides sp sp - sp sp sp - - - - 2 2 1 2 1 Plantagolanceolata - Sol - sol sol sol sp sp sol sol 1 1 Poabulbosa - Sol sol - - sol - - sol - Sisymbriumaltissimum - Sol - sol sol sol - sol sol sol Sileneguntensis - - - - - - sol sol sol sol Trihodesmaincanum - - - - - - sol sol sol sol Tragopogonmalicus - Sol - sol - - sol sol sol sol Aegilopscrassa sp sp sp - sol sol sol - - 1 1 1 - A. squarrosa sp - sp sp sp sp sp sp sp sp 1 1 1 1 1 3 3 3 3 Aphanopleuracapillifolia sp - sol - - sol - - sol - 1 Astragaluscampylotrichus sol Sol - - sol - - sol - sol Alyssum marginatum sol Sol sol sp - sp - sol - sol 1 1 Anisanthatectorum - - - sol sol sol - - - - Avenatrichophylla - Sol - - - - sol sol sol sol Bromusoxyodon sp Sol sp sol sol - - - - - 1 1 B. danthoniae - Sol - sol - sol - sol - sol Diarthronvesiculosum sol sp sp sp sp sp - - sol sol 1 1 2 2 2 Filagoarvensis sol Sol sol - sol - - - - - Phleumpaniculatum sol - sol - - - - - - - Tithymalusfalcatus sp sp sol sol sol sol - - - - 1 1 Koelpinialinearis sp sp sol sol sol - sol - sol sol 1 1 Leptaleumfilifolium sol - sol sol - sol - - - sol Malcolmiaafricana sol Sol sol sp sp sp - - - - 1 1 1 Taeniatherumcrinitum - - - - - - sol - sp sp 1 1 Hypecoumparviflorum - Sol - sol - - sol - - sp 1 Ziziphorapedicellata - - - - - - - - sol sol 275 Elwendia capusii (Капю зираси) – Илдизтуганакли, туганакпояли, туганаксимон йўғонлашган поликарп ўт ҳисобланади. Ҳудуднинг адир, гилли ва майин тупроқларида тарқалган. Мазкур тур, хўжалик аҳамиятига кўра фойдаланилмайдиган турлар қаторига киритилган. Бу эса, мазкур тур устида янги тадқиқотлар олиб боришни тақозо этади. Тадқиқотлар давомида турнинг 4 та ўсимликлар жамоасида 10 та ўсиш нуқталари аниқланди. Тадқиқотларимиз Туркистон тоғ тизмасининг Дуоба, Еттикечув, Ўриқлисой, Пишағарсой ҳудудлар
Доказательный фрагмент
«Мақолада Туркистон тоғ тизмасида тарқалган Elwendia capusii (Franch.) Pimenov & Kljuykov экологик фитоценотик тавсифи келтирилган.»
Образец извлечения
Демо-превьюМақолада Туркистон тоғ тизмасида тарқалган Elwendia capusii (Franch.) Pimenov & Kljuykov экологик фитоценотик тавсифи келтирилган. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Elwendia capusii, фитоценология, экология, Туркистон тизмаси
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
МонографииK.J.Murodov2026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025