XOTIN QIZLARDA SOGʼLOM TURMUSH TARZINI SHAKLLANTIRISHDA MULTIMEDIA VOSITASI ASOSIDA TAKOMILLAShTIRISH. (JISMONIY TARBIYA NAZARYASI VA METODIKASI MISOLIDA)

Аннотация

Ushbu maqola xotin -qizlarning ovqatlanishini gigiyenik talablar asosida tashkil etish, ularni mutadil o’sishi va rivojlanishi uchun, juda ko’plab yuqumli kasalliklarga chalinishini oldini olishdek dolzarb muammolarni hal qilish. Ovqatlanishning sifat miqdori va jismoniy faoliyat jismoning mashqlarning inson xayoti uchun ahamiyati,ovqat ratsionini belgilash kabi ma’lumotlar keltirilgan. Mamlakatimizdagi Xotin-qizlarni sog’ligini tabiiy jismoniy yo’l bilan (dori darmonlarsiz, operatsyasiz) saqlashimiz eng ustuvor vazifa xisoblanadi. Ushbu maqolada xotin-qizlarga to’g’ri jismoniy yuklama berish va to’g’ri ovqatlanishi orqali jismoniy qobilyatlarini va jismoniy o’sish jarayonini saqlab qolgan xolatda tana massa indeksini normal xolatga keltirishdagi eng maqsadli omil xisoblanishi to’g’risida so’z olib borilgan. Kalit so’zlar:ovqat ratsioni,multimedia,gigiena,amino va yog’ kislota, karbonsuv, vitamin, mineral, antropometriya. Yosh qizlarning ovqatlanishini gigiyenik talablar asosida tashkil qilinishi, ularni mutadil o’sishi va rivojlanishi uchun, juda ko’plab yuqumli kasalliklarga chalinishini oldini olishdek dolzarb muammolarni hal qilish imkonini beradi. Jismoniy mashqlarni boshqarish, kardiometabolik xavfni kamaytirish, tana tarkibini va antropometriyani yaxshilash va yoshga bog'liq disfunktsiyalarni bartaraf etish uchun foydalidir. Jismoniy faollik salomatlikni saqlash uchun juda muhimdir. Yurtimizda yoshlarni sog‘ligini mustahkamlash, jismoniy tayyorgarlik darajasini oshirish vatan himoyasiga va mehnatga bo‘lgan layoqatini kamol toptirishda jismoniy tarbiya va sportning ahamiyati kattadir. Jismoniy tarbiya va sport insonlarni har tomonlama jismoniy rivojlanishida asosiy vositalardan hisoblanadi. [1] Xotin-qizlarga o'zlarining jismoniy farovonligini tushunish, sportga qiziqishni rivojlantirish va madaniy va jismoniy tarbiya mashg'ulotlarini kuchaytirish muhim ahamiyatga ega [2]To’yimli taom organizmni unga zarur bo’lgan oziq moddalar bilan ta’minlashi zarur. Zarur oziq moddalar tarkibiga – almashtirib bo’lmaydigan amino va yog’ kislotalari, karbonsuvlar, vitaminlar, mineral moddalar va suv kiradi.Ovqat o’z vaqtiga qarab kunda reja asosida 78 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference iste’mol qilinishi kerak.Ishtaha bilan iste’mol qilingan ovqat, organizm uchun zarur bo’lgan kuch -energiyani to’la qoplashi zarur. Ovqat rasionida yuqorida qayd qilingan komponentlar to’lig’icha muvozanatlashtirilgan bo’lishi va uni oson hazm qila olishi lozim. [3] Ovqatning sifat miqdori va biologik qiymatining ahamiyati.Xotin qizlarning ovqatlanishini tashkil qilishda har tamonlama muvozanatlashtirilgan ratsion tuzishning amaliy ahamiyati katta. Muvozanatlashtirilgan ovqat ratsioni tuzishning 4 ta asosiy tamoyili mavjud: 1.xotin qizlarning individning bir kecha-kunduzlik ratsioni tarkibidagi umumiy kaloriya bilan uning organizmida sarflanadigan energiya miqdorlari bir-biriga muvofiq kelishi kerak. 2.Ratsiondagi organik moddalarning miqdori hech bo’lmaganida, minimal (eng kam) darajadagi ehtiyojga mos kelishi zarur. 3.Ratsion tarkibidagi dormondorilar, makro va mikroelementlarning tuzlarini miqdori minimal talab darajasida bo’lishi zarur. 4.Ratsionning organik moddalarsiz qismi; -vitaminlar, tuzlar va mikroelementlarning miqdori toksinli darajadan past bo’lishi, ya’ni iste’mol qilingan tuzlar ayollar organizmiga salbiy ta’sir ko’rsatmasligi kerak. [4] Ovqat ratsionini belgilashda oqsillar bir kecha-kunduzlik kaloriyalilikning 15% ni tashkil qilishi kerak bo’ladigan bo’lsa, uning yarmini hayvonlar oqsillari, yog’lar - 30% va uglevodlar - 55% tashkil qilishi kerak. Qo’shimcha tarzda yosh ayol qizlarimiz uchun kunlik ratsional jadvalini tuzish va jismoniy yuklamalarni multimedia vositasi asosida mabil phone dan foydalangan ilovalarda keltirishni kundalik turmush tarziga tarziga olib kirishlozim. Xotin-qizlarda sog’lom turmush tarzini olib borishdagi asosiy qarashlari: jismoniy tarbiya va chiniqish; muvozanatli ovqatlanish; ish va turmush tarzida shaxsiy gigiena va mas’uliyatli gigienik xatti - harakatlar; yomon odatlarga salbiy munosabat Xotin-qizlarning sog’lom turmush tarzida jismoniy tarbiyaning va jismoniy mashqlarning ro’li katta. Zamonaviy metodlardan foydalanish, mashg’ulot jarayonini takomillashtirish xozrgi davr ta’labi desak bo’ladi. Sababi oson tayyor bo’ladigon taomlar, xayot tarzining zamonaviyligi bois kundalikdagi kam xarakatliylik oqibatida jismoniy faoliyat juda ham sustlashgan. Natijada 79 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference kasalliklar,ortiqcha vazn muammosi xam keng tarqalmoqda. Buning oldini olish maqsadida mamlakatimizda xam ayollar uchun turli sport tadbirlari o’tkazilib boradi. Bunga qo’shimcha vosita sifatida mentalitetimizga mos tarzda xar bir ayol “mobil phone” niga jismoniy kundalik mashqlarni yuklab olishi va undan foydalanishi lozim. Bundan tashqari to’g’ri ovqatlanish ratsion