BUGUNGI KUNDA QASHQADARYODA CHORVACHILIK OLDIDA TURGAN ASOSIY MUAMMOLAR

Аннотация

В данной статье рассматривается значение животноводства в Кашкадарьинском оазисе сегодня и его проблемы сегодня. Также анализируется влияние экономических, культурных и климатических факторов на процессы животноводства. Кроме того, в условиях современной рыночной экономики говорят о несравненной роли и совершенствовании животноводства в сельском хозяйстве в глобальной жизни. Kalit so’zlar: qoramollar importi, iqtisodiy sharoitlar, ishlab chiqarishning parchalanishi, bozor dinamikasi, ijtimoiy tuzilma, madaniy amaliyotlar, fermer xo’jaliklarida ixtisoslashuv Key words: cattle imports, economic conditions, fragmentation of production, market dynamics, social structure, cultural practices, specialization in farms Ключевые слова: импорт крупного рогатого скота, экономические условия, фрагментация производства, динамика рынка, социальная структура, культурные практики, специализация на фермах O‘zbekiston iqtisodiyoti jadal sur’atlar bilan o‘sib, aholining xarid qobiliyati, chorvachilik mahsulotlari iste’moli ortib bormoqda. O'sib borayotgan talab 41 DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE International scientific-online conference Yevropadan sut va go'sht uchun ko'proq mahsuldor hisoblangan qoramollar importini kuchaytirmoqda. Ammo shuni tan olish kerakki bu talablarni bajarishda o’lka aholisi bir qancha muammolarga duch kelmoqda. Quyida shu qiyinchiliklar haqida so’z yuritamiz. O‘zbekiston janubi-sharqidagi qurg‘oqchil Qashqadaryo viloyatida yo‘llar bo‘ylab sigir va qo‘ylarini o‘tlab yurgan chorvadorlarni uchratish ham kam uchraydi. Dehqonlar deb ataladigan mayda fermerlar o'z uylariga tutashgan yarim gektar yer uchastkasida hayvonlarini boqish uchun yetarli joyga ega emaslar. Kichik fermerlar kredit olishda qiynalmoqda, chunki ular ko'pincha banklar tomonidan kredit olish uchun zarur bo'lgan kafolatlarga ega emaslar va moliyalashtirmasdan ular o'z bizneslarini investitsiyalash va rivojlantirish deyarli mumkin emas. Bu ularning moliyaviy beqarorligini davom ettiradi. 20-asrda chorvachilikni rivojlantirish uchun yetarli ozuqa zahirasi bilan taʼminlash masalalari mavjud edi. Masalan, 1989 yilda Machay sovxozi 100 bosh qoramol boqish uchun bor-yoʻgʻi 80 gektar sugʻoriladigan yerga ega boʻlib, sigirlar yomon ahvolga tushib qolgan edi.1 Ishlab chiqarish yerga, oilaviy fermer xo'jaliklariga va yirik, lekin ko'pincha samarasiz korxonalarga ega bo'lmagan ko'plab kichik uy ishlab chiqaruvchilari o'rtasida taqsimlangan. Ushbu parchalanish bozor rivojlanishiga to'sqinlik qiladi, hayvonlarning katta qismi kichik ishlab chiqaruvchilarga tegishli hisoblanadi. Qattiq iqlim va yaroqsiz hayvonlar yem-xashak import qilinadigan zotlarga ta'sir ko'rsatdi, natijada ularning potentsialiga nisbatan mahsulot hosildorligi past bo'ldi.2 Qashqadaryoda xomashyo ta’minotiga e’tibor qaratilishidan raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarishga o‘tuvchi iqtisodiy tizim tubdan o‘zgardi. Ushbu siljish mahsuldorlikni oshirish va bozor talablarini qondirish uchun chorvachilik amaliyotini takomillashtirishni talab qiladi. Mintaqaning chorvachilik tarmog'i mahalliy iste'mol va iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash uchun zarur bo'lgan sut, go'sht va tuxum kabi oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta'minlashda muhim ahamiyatga ega. Suv va yaylov kabi tabiiy resurslarning mavjudligi chorvachilikka bevosita ta'sir qiladi. Bu resurslardan yetarlicha foydalana olmaslik chorvachilik mahsuldorligini cheklashi mumkin. Masalan, aholining faqat bir qismi sog'lom chorva mollarini 1 Kovalevskiy A.P.Axmedi ibn Fadlanning 921-922 yillarda Volga bo'ylab qilgan sayohati haqidagi kitobi Xarkov, 1956 yil – 130-bet. 2 “O‘zbekistonda yanada yashil va mustahkam chorvachilik sohasini rivojlantirish” 2022 yil 25 martda nashr etilgan 42 DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE International scientific-online conference saqlash uchun juda muhim bo'lgan ichimlik suvidan markazlashtirilgan holda foydalanish imkoniyatiga ega.3 Bundan tashqari, yem-xashakning sifati va mavjudligi chorva salomatligi va mahsuldorligi uchun muhim ahamiyatga ega, ammo yomon boshqaruv amaliyoti va infratuzilma muammolari tufayli ko'pincha yetarli emas. Chorvachilik mahsulotlari bozoriga urbanizatsiya va iste'molchilarning xohish-istaklarining o'zgarishi kabi ijtimoiy-iqtisodiy omillar ta'sir ko'rsatadi. Shahar aholisi daromadlarining oshishi go‘sht va sut mahsulotlariga talabning oshishiga olib keldi, chorvachilik tarmog‘ining o‘sishi uchun imkoniyatlar yaratdi. Biroq, tashkillashtirilgan marketing kanallarining yo'qligi kichik ishlab chiqaruvchilarning ushbu imkoniyatlardan to'liq foydalanishiga to'sqinlik qilishi mumkin. Chorvachilikda madaniy amaliyotlar va ijtimoiy tuzilmalar ham muhim rol o'ynaydi. An'anaga ko'ra, erkaklar ko'proq chorvachilik bilan shug'ullanadilar, ayollar esa parranda yoki kichikroq hayvonlarni boshqaradi. Ushbu gender bo'linishi, agar maqsadli tadbirlar amalga oshirilmasa, ayollarning ko'proq daromadli chorvachilik tarmoqlarida ishtirokini cheklashi mumkin.4 Bundan tashqari, turli etnik