TALABALARNING KASBIY KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYALARINI INGLIZ TILI TERMINLARI ASOSIDA RIVOJLANTIRISH

Аннотация

Ushbu maqolada bugungi globallashuv davrida talabalarni kasbiy muloqot fazilatlarini terminologiyaga tayangan holda rivojlantirish metodikasini takomillshtirish haqida atroflicha ma’lumot berilgan. Kalit so’zlar: kommunikatsiya, globallashuv, AKT, terminologiya, terminlar. Oliy ta’limda rivojlanish yuksalgan sari talabalarga bo’lgan imkoniyatlar osha boradi, xususan, kommunikatsiyada texnologiyaning jadal rivojlanishi va uning natijasidagi globallashuv jarayoni barcha jabhalarga sezilarli ta’sir ko’rsatmoqda. AKT sohasida ko’plab horijiy atamalar hayotimizga va ilm-fanga kirib kelmoqda. Bugungi kunda aloqa va axborotlashtirishning rivojlanishi texnologiyalari bizga Internetda deyarli barcha ma'lumotlarni, shu jumladan Internetda ko’rsatilgan elektron lug’atlarga kiritilgan atamalarning tushuntirishlarini tezda topishga imkon beradi. Bu lug’atlar soni kundan-kunga ortib bormoqda. Barchamizga ma’lumki, globallashib borayotgan bugungi zamonda ta’lim jarayoniga bir qator zamonaviy atamalar jadal sur’atlar bilan kirib kelmoqda. Ayniqsa, texnologiya bilan bog’liq fanlarda bu holat ko’p kuzatiladi. Dasturlash tilini o’rganish jarayonida terminologik lug’atdan foydalanish – o’quvchilarning yang mavzuni o’zlashtirish jarayonini tezlashtiradi va ta’lim sifatini oshiradi. Bizga ma’lumki xozirgi tez jadal rivojlanayotgan zamonda xorijiy tillar o‘qitishda ham yangi yondashuvlar, turli metodlar va shuningdek o‘qitishning yangicha texnikalari kirirb kelmoqda. O‘qitishdagi bunday innovatsion yondashuvlani o‘rganish va ularni o‘z tajribalarida qo‘llash chet tillar asosan ingliz tili o‘qituvchilari uchun uzluksiz kasbiy rivojlanishni talab qiladi. Buday rivojlanish uchun ular turli malaka oshirish kurslarini va shuningdek til o‘qitishga doir kitoblar va maqolalarni o’qib nazariy va amaliy bilim olishlariga to‘g‘ri keladi. Bunday kurslarda o‘qish jarayonida shuningdek maxsus kasblariga doir kitob va maqolalarni o‘qiganda o‘qituvchilar kasbga doir terminlarga duch keladilar. Bunday terminlarni tushunishda kontekstga yondashib tushunib olish mumkin, lekin ba’zida tarjima qilish kerak bo‘ladi. Bu xolatlarda tarjimonlar va ingiliz tili o’qituvchilari o‘z ona tillarida mos keladigan terminlarga 54 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference yondashadilar. Ammo shunday terminlar borki ularning ona tilida tarjimasi yuq va bunday holatda uning ekvivalentini ishlatishga to‘g‘ri keladi. Oxirgi yigirma yillikda terminlarning kasbiy faoliyatdagi o’rni xususida pedagogik terminologiyani tartibga solish va tizimlashtirish bo‘yicha faol ishlar olib borildi. U o'z echimini talab qiladigan muammolar ro'yxatini belgilashga imkon berdi. Bularga quyidagilar kiradi: pedagogik atamalarning noaniqligi, ingliz tilidagi pedagogik atamalarning chet tillarida takrorlanishi, yangi so‘zlarning ilmiy muomalaga kiritilishi, muayyan tushuncha va hodisa bilan bog‘lanmagan holda o‘zini atama qilib ko‘rsatish va tarjima qilishda muammolarning uchrashi. Pedagogik terminologiyani tartibga solish va tizimlashtirish pedagogik terminologiyaning butun vujudga kelishi va rivojlanishi tarixini jiddiy o‘rganish va tushunish asosida hamda o‘zbek tili an’analarini hisobga olgan holdagina mumkin. Bunday ishlarning ustuvor yo'nalishlaridan biri tarixiy terminologik pedagogik lug'at tayyorlash bo'lishi kerak. Bunday muammolarni yechimini toppish uchun turli olimlar tadqiqotchilar izlanish olib bormoqdalar. Ulardan Lebedov D.Y, D. Igna, O.A. Kryukova, Nelyubin, A.S.Savchits va shuningdek bir qator olimlar o’z tadqiqotlarida chet tillarni o’qitishda qo’llaniladigan terminlarning tarjimasi adekvatliligi va unda uchraydigan muammolari xaqida o‘z fikrlarini aytib, turli tadqiqotlar olib borganlar. A.S.Savchits fikricha, “Lingvodidaktik terminlarni adekvat va bir ma'noli tushunishning ma'lum muammolari mavjud. Shu sababli, mutaxassis ko'pincha terminlarni o'zboshimchalik bilan talqin qilish va ularni noto'g'ri ta'riflashi muammoga olib kelishi mumkin, bu esa terminlarning tillararo ko'p qirraliligi va noaniqligi bilan osonlashadi. Ular nafaqat umumiy ilmiy dunyo tartibiga xilma- xillikni kiritadi, balki, xususan, terminologiyaning "yengilligiga" olib keladi va natijada tushunishda qiyinchiliklarga olib keladi.” Biz ham bu fikrga qo’shilgan holatda shuni qtishimiz kerakki ta’limda ham shu soha egalari terminlarni noto‘g‘ri talqin qilib ularni o‘z bilganlaricha tarjima qilsalar bular bir qancha muammolarga olib keladi. Birinchidan, tillarni o‘qitishning o‘quv metodik terminlari o‘zbek tilida to‘liq izohli lug‘ati chiqmaganligi soha mutaxassislariga va tarjimonlarga biroz qiyinchilik olib kelishi mumkin. Bunday vaqtda ular kontekstual tarjima yoki terminlarning ekvivalentlarini qo‘llashdek oson yo‘llardan foydalanadilar. Bunday xolat esa terminning noto‘g‘ri talqin qilinishiga ham olib kelinishi mumkin. Masalan, ingliz tilidagi elicitation (elicit, eliciting) terminining tarjimasini biz qo‘zg‘atish, 55 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE Internat