FIZIKA DARSLARIDA AMALIY TAJRIBALARNING AHAMIYATI VA ULARNI SAMARALI TASHKIL ETISH USULLARI

Аннотация

This article will consider the importance of practical experiments in physics lessons and methods of their effective organization. According to the results of the study, practical experiments play an important role in strengthening the theoretical knowledge of students, increasing their interests and developing their practical skills. The article offers effective methods of planning, conducting and evaluating practical experiments. Keywords: physics teaching, applied experiments, laboratory work, teaching methodology, STEM education Fizika fani tabiat qonuniyatlarini o'rganuvchi fundamental fan bo'lib, uning asoslarini maktab davrida o'zlashtirish o'quvchilarning kelajakdagi ilmiy va texnologik salohiyatini belgilaydi. Zamonaviy ta'lim tizimida nazariy bilimlarni amaliyot bilan uzviy bog'lash, o'quvchilarning tadqiqotchilik ko'nikmalarini 81 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference shakllantirish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi [1]. Bu borada fizika darslarida amaliy tajribalarning o'rni beqiyosdir. Amaliy tajribalar o'quvchilarga fizik hodisalarni bevosita kuzatish, o'lchashlar o'tkazish va xulosalar chiqarish imkonini beradi. Bu esa nazariy bilimlarni mustahkamlash, fanga bo'lgan qiziqishni oshirish va ilmiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirishga xizmat qiladi [2]. Biroq, amaliy tajribalarni samarali tashkil etish o'qituvchidan puxta tayyorgarlik, maxsus ko'nikmalar va resurslarni talab etadi. USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI Tadqiqot metodologiyasi sifatida tizimli adabiyotlar tahlili, pedagogik kuzatuvlar va ekspert so'rovnomasi usullaridan foydalanildi. Adabiyotlar tahlili doirasida ilmiy maqolalar, monografiyalar va o'quv- uslubiy qo'llanmalar o'rganib chiqildi. Jumladan, Abduqodirov va Ishmuxamedovning "Fizika o'qitish metodikasi" [3], Turdiyevning "Maktabda laboratoriya mashg'ulotlarini tashkil etish" [4] kabi o'zbek tilidagi manbalar, shuningdek Petrova va Ivanovning "Современные методы проведения физического практикума" [5] nomli rus tilidagi hamda Holmes va Wieman tomonidan tayyorlangan "Teaching with interactive demonstrations" [6] nomli ingliz tilidagi maqolalar tahlil qilindi. NATIJALAR Amaliy tajribalarning fizika o'qitishdagi ahamiyati bir necha jihatlarda namoyon bo'ladi. Birinchidan, ular o'quvchilarning nazariy bilimlarini mustahkamlashda muhim rol o'ynaydi. Abduqodirov va Ishmuxamedov [3] hamda Rasulov [7] o'z tadqiqotlarida amaliy tajribalar orqali o'quvchilar nazariy tushunchalarni aniq va chuqur o'zlashtirishini ta'kidlaydilar. Ikkinchidan, amaliy tajribalar o'quvchilarning fanga bo'lgan qiziqishini sezilarli darajada oshiradi. Turdiyev [4] va Holmes & Wieman [6] o'z ishlarida amaliy tajribalar o'quvchilarning fizikaga bo'lgan motivatsiyasini oshirishini va ularni faol o'rganishga undashini ko'rsatib o'tishgan. Uchinchidan, amaliy tajribalar o'quvchilarning amaliy ko'nikmalari va ilmiy fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi. Petrova & Ivanov [3] hamda Johnson & Morris [8] tadqiqotlari shuni ko'rsatadiki, muntazam ravishda amaliy tajribalar o'tkazish orqali o'quvchilar kuzatish, tahlil qilish va xulosalar chiqarish kabi muhim ilmiy ko'nikmalarni egallaydilar. Amaliy tajribalarni samarali tashkil etish usullari bo'yicha bir qator tavsiyalar aniqlandi. Kichik guruhlar bilan ishlash usuli Turdiyev [4] va Johnson 82 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference & Morris [8] tomonidan samarali deb topilgan. Bu usul o'quvchilarning faol ishtirokini ta'minlaydi va hamkorlikda ishlash ko'nikmalarini rivojlantiradi. Kundalik hayot bilan bog'liq tajribalarni tanlash Rasulov [7] va Alimov [9] tomonidan tavsiya etilgan. Bu yondashuv o'quvchilarga fizika qonunlarining real hayotdagi ahamiyatini tushunishga yordam beradi va fanga bo'lgan qiziqishni oshiradi. TAHLIL VA MUHOKAMA Adabiyotlar tahlili shuni ko'rsatadiki, amaliy tajribalar fizika o'qitishning ajralmas qismi hisoblanadi. Ular nafaqat nazariy bilimlarni mustahkamlash, balki o'quvchilarning fanga bo'lgan qiziqishini oshirish va amaliy ko'nikmalarini rivojlantirish uchun ham zarur vosita hisoblanadi. Bu natija STEM ta'lim kontseptsiyasi bilan ham uyg'un bo'lib, nazariya va amaliyotni bog'lashga qaratilgan. Biroq, amaliy tajribalarni samarali tashkil etishda bir qator muammolar mavjud. Jumladan, vaqt va resurslar cheklanganligi, katta sinflarda individual yondashuvni ta'minlash qiyinligi kabi omillar o'qituvchilarning to'liq potensialdan foydalanishiga to'sqinlik qilmoqda [4, 5]. Bu muammolar ko'plab mamlakatlarda kuzatiladi va ularni hal qilish uchun kompleks yondashuv talab etiladi. Ushbu muammolarni hal qilish uchun bir necha yondashuvlar taklif etiladi. Birinchidan, amaliy tajribalarni dars rejasiga integratsiya qilish, ularga alohida vaqt ajratish muhim. Bu yondashuv tajribalarni tasodifiy emas, balki muntazam va maqsadli o'tkazishga imkon beradi. Ikkinchidan, kichik guruhlar bilan ishlash usulidan foydalanish tavsiya etiladi. Bu usul resurslardagi cheklovlarni bar