ELEKTROMOBILLAR KELAJAK AVTOMOBILI

Аннотация

Bu maqolada elektromobillarning kelajakda dunyoni egallashi haqida fikr yuritiladi. Bu avtomobillarning samaradorligi ichki yonuv divigateli elekrtga aylanishi haqida bir qancha ixtirolar o’rganilgan. Kalit so’zlar: ixtiro, elektromobilllar, ko’rgazma, evolyutsiya Sayyoramizning kelajagi haqida qayg‘urayotganlar ko‘payib bormoqda. Ular nafaqat iqlim o‘zgarishi va boshqa ekologik tahdidlardan qo‘rqishadi, balki atrof-muhitni asrash uchun ham o‘z hissalarini qo‘shishga harakat qilishadi. Buning ko‘plab usullari mavjud — chiqindilarni alohida yig‘ishdan tortib, yosh daraxtlarni ekishgacha. Eng samaralilaridan biri bu avtomobilingizni ichki yonuv dvigatelini elektromobilga almashtirishdir. Agar bu ommaviy miqyosda sodir bo‘lsa, global isishga sabab bo‘ladigan ifloslantiruvchi moddalarning atmosferaga chiqarilishini kamaytirish mumkin bo‘ladi. Biroq ekologik tozalik elektr motorli avtomobillarning yagona afzalligi emas — ularni saqlash arzonroq, qulayroq va xavfsizroq. Buni ko‘pchilik bilmasa kerak — birinchi elektromobil ichki yonuv dvigatelli avtomobildan ancha oldin paydo bo‘lgan. Elektr dvigatelli birinchi harakatlanuvchi model vengriyalik ixtirochi Jedlik Anyos tomonidan 1828-yilda yaratilgan va benzin bilan ishlaydigan birinchi avtomobil 1870-yilda Venada paydo bo‘lgan. Keyinchalik, bu ikkala yo‘nalish parallel ravishda rivojlangan, elektr va benzinli transport vositalari taxminan bir xil haydash xususiyatlariga ega edi, ammo o‘ta murakkab zaryadlash jarayoni tufayli elektromobillar orqaga chekinishga majbur bo‘ldi. 1970-yillarda global energetika inqirozi sharoitida yoqilg‘i narxi keskin ko‘tarilgan paytda elektromobillarga qiziqish biroz ortdi. Ammo 1980-yillarning boshlarida neft bozoridagi vaziyat o‘zgardi va shaxsiy transportni elektrlashtirish jarayoni pasaya boshladi. 21-asrda elektromobillar yana mashhur bo‘la boshladi — neft mahsulotlarining narxlari barqaror o‘sishi va texnologiyaning rivojlanishi tufayli ichki yonuv dvigatelli avtomobildan hech qanday kam bo‘lmagan elektromobillarni ishlab chiqarish imkoni paydo bo‘ldi. 2008-yilda Amerikaning Tesla Motors avtomobil kompaniyasi o‘zining birinchi elektromobilini chiqardi, keyin Nissan, BMW, Mitsubishi va Chevrolet kabi Yevropa, Amerika va Yaponiyaning yetakchi kompaniyalari mahsulotlarni elektr tortishga aylantirish jarayoniga qo‘shilishdi. 183 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Dunyoning ko‘plab yetakchi avtomobil ishlab chiqaruvchilari 2023-yil Myunxenda bo‘lib o‘tgan IAA Mobility 2023 ko‘rgazmasida ishtirok etdi, u yerda elektromobillar kelajagi yana bir bor markaziy o‘rinni egalladi. Volkswagen, Mercedes va BMW kabi nemis avtomobil brendlari o‘z yurtlarida yuqori natijalarni ko‘rsatishsa-da, so‘nggi paytlarda elektromobil yo‘nalishida xalqaro miqyosdagi sotuv bo‘yicha pastroq o‘rinlarni egallashdi. Sababi ular xalqaro ichki yonuv dvigatellari ustida ishlashni davom etishmoqda. Ammo Tesla va Xitoy bozori yetakchisi BYD kabi ko‘proq ixtisoslashgan kompaniyalar oldinga chiqishdi. Quyidagi rasmda 2023-yilning birinchi yarmida brend bo‘yicha global elektr avtomobillar sotuvi ifodalangan. 2023-yilning birinchi yarmida faqatgina BYD deyarli 1,2 million dona elektr transport vositalarini (shu jumladan, plug-in gibridlarini) sotdi, bu BMW, Volkswagen va Mercedes avtomobillarining umumiy hajmidan qariyb ikki baravar ko‘p. Volkswagenni Xitoyda 1-raqamli avtomobil brendi sifatida ortda qoldirgan kompaniya endi Yevropani egallamoqda. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati: 1.Элекромобили: мировые тренды, проблемы и перспективы, Денис ХИТРЫХ Директор центра исследований и разработок по маркетингу, МВА, : научная статьяю Журнал: Электрическая политика №1(155); 2. Electric Vehicle Technology Explained, Second Edition. James Larminie and John Lowry.© 2012 John Wiley & Sons, Ltd. Published 2012 by John Wiley & Sons, Ltd 184 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference 3. Электромобили и автомобили с комбинированной энергоустановкой. Расчет скоростных характеристик: учеб. пособие / В.Е. Ютт, В.И. Строганов. – М.: МАДИ, 2016. – 108 с 185