ПОЛИЗ ҚЎНҒИЗИНИНГ ЛИЧИНКАСИГА ҚАРШИ БИОПРЕПАРАТЛАРНИНГ САМАРАДОРЛИГИ

Аннотация

In the article Wipeout-15 J, and Crop Guarg, 36% em.c. the results of the experiment on determining the biological effectiveness of biopreparations are given. The biological efficiency of biopreparations against larvae was found to be 100.0; 100.0%, respectively. Key words: Polysis, pest, larva of polysis beetle, biopreparation, laboratory experiment, biological efficiency. Республикамизнинг жанубий Сурхондарё вилоятида қишлоқ хўжалиги маҳсулотларидан полиз экинлари алоҳида касб этиб, аҳолининг озиқ овқатга бўлган эҳтиёжини қондиришда муҳим ўрин тутади. Полиз экинларидан сифатли ва мўл кўл ҳосил олишда ўз муддатида ҳимоя тадбирларини олиб бориш асосий агротехник тадбирлардан бири бўлиб ҳисобланади. Шундан кўриниб турибдики полиз зараркунандаларидан полиз қўнғизи ҳам қовоқдошлар оиласига салбий таъсир кўрсатади. Ўзбекистонда кокциналидларнинг фитофаг турларидан полиз қўнғизи (Epilachna chrysomelina Fabr.) полиз ўсимликлари билан озиқланадиган ягона тур хисобланади. Тадқиқотчи муалифларнинг маълумотига кўра бу тур Кавказорти ўлкаларида; Азарбойжонда, Ўрта Осиё Республикаларидан Туркаманистонда, Тожикистонда ва Ўзбекистоннинг жанубий туманларида кенг тарқалган [2;3]. 46 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Полиз қўнғизи ва личинкалари полиз экинларидан қовун, тарвуз, бодринг, ҳандалак ва қовоқнинг барг, поя, гул ҳамда мевалари билан озиқланиб жиддий зарар етказади. Айниқса қўнғиз ва личинкалар қовуннинг вегетатив ва генератив органларини жиддий зарарлайди, ҳатто қовун, хандалакнинг етилган меваларини тешиб кириб чуқурчалар ҳосил қилади [2]. Полиз кўнғизининг тарқалиши, кўпайиши, зарари ва унга қарши кураш чоралари ўтган асрнинг 60-80-йилларида Азарбойжон, Тожикистон, Туркманистон, Ўзбекистон республикаларида тадқиқотчилар томонидан ўрганилган. Аммо кейнги 40-50 йилдан буён Республикамизда бу зараркунанда ҳашарот ўрганилмаган. Шу нуқтаи назардан узоқ вақтдан бери бу борада тадқиқотлар олиб борилмаганлиги, сўнгги йилларда экологик соф яьни органик маҳсулотларга талабнинг ортиши шуни кўрсатадики тўғридан тўғри истеъмол қилинадиган полиз экинларини зарарли организмлардан биологик усулда ҳимоя қилиш долзарб масаладир. Шу сабабли бу йилги тадқиқотларимизда полиз қўнғизининг личинкасига қарши биопрепаратларнинг самарадорлигини ўрганиш бўйича махсус тажрибалар ўтказдик. Тадқиқот усули ва жойи: Тажрибаларни ўтказишда Давлат кимё комиссияси тамонидан Ш.Т.Хўжаев (2004) таҳрири остида чоп этилган услубий қўлланмадан фойдаланилди [5]. Биологик самарадорлик Аббот формуласи (1925) асосида ҳисобланди [1]. Тажрибалар Сурхондарё вилояти Термиз тумани ЎКҲИТИ Сурхондарё минтақавий филиали лабораторисида 2022 йил мобайнида олиб борилди. Тадқиқот натижалари: Тажрибалар 2022 йил август ойида ЎКҲИТИ Сурхондарё минтақавий филиалида лаборатория шароитида ўтказилди. Бунда 2 та биоперепарат 2 та такрорланишда назоратга нисбатан синовдан ўтгазилди. Бунинг учун дастлаб махсус садоклар тайёрланиб, унга ҳар бир вариант таснифи ёзилган ёрлиқлар ёпиштириб қўйилди. Тажриба учун керак бўладиган полиз қўнғизининг личинкалари Термиз туманида Айритом маҳалласида истиқомад қиладиган деҳқон хўжаликларида етиштирилаётган полиз майдонларидан териб келинди. Ҳар бир садокга қовун поялари махсус сувли идишга солиб қўйилди. Шундан сўнг тажрибада режалаштирилган миқдорда садокларга полиз қўнғизининг личинкаси солинди. Биопрепаратларни пуркаш махсус қўл 47 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference пуркагичида амалга оширилди. Ишлов беришдан олдин хронометраж қилиниб, бир гектарга 850 литр ишчи эритма сарфланишини аниқлаб олдик. Шу асосида биопрепаратларни тавсия этилган сарф меёрда пуркагичларга ўлчаб солдик. Тажрибада Wipeout-15 J. (15% w/w of Consortium of organic fatty acids, 150 g/kg) гектарига 2,5 литр, Crop Guarg, 36% em.k. гектарига 2,5 литр, (Beauveria bassiana (Fungus)+ Verticillium lecanii (Fungus), сарф меёрларда синалди. Ишлов берилгандан сўнг тажриба вариантларида охирги личинка нобуд бўлгунча ҳисоб китоб ишлари олиб борилди. Олинган натижалар жадвалда келтирилди. Унга кўра тажриба вариантларида личинкаларнинг дастлабки нобуд бўлиши ўнинчи кундан кейин кузатилди. Wipeout-15 J. (15% w/w of Consortium of organic fatty acids, 150 g/kg) гектарига 2,5 литр сарф меъёрда синалганда энг юқори биологик самарадорлик 25 инчи ҳисоб китоб кунида кузатилиб 100,0 % ни ташкил этди. Crop Guarg, 36% em.k. (Beauveria bassiana (Fungus)+ Verticillium lecanii (Fungus) биопрепарати қўлланган вариантда эса ушбу ҳисоб китоб кунида 100,0 % лик натижага эришилди. Полиз қўнғизининг личинкасига қарши биопрепаратларнинг биологик самарадорлиги Лаборатория тажрибаси, Teрмиз тумани,ЎКҲИТИ Сурхондарё филиали, кичик қўл пуркагичи – 500 л/га, 1 та маҳсус идишдаги полиз қўнғизининг ўртача сони, дона Таъсир Дори Биологик самарадорлик, % этувчи сарфи, Вариантлар моддаси кг, л/га Ишлов- Ишловдан сўнг, кунлар бўйича гача 5 10 15 20 25 5 10 15 20 25 08.08.2022 y. (15% w/w of Consortium of 0, 50, Wipeout-15