К содержанию
РецензированоRU2026

КОРПОРАТИВ ЮРИДИК ШАХСЛАРНИНГ МОҲИЯТИ ВА ТУЗИЛИШИ

Ганиев Ниҳолбек Валиевич

Модели и методы в современной науке · 2026

Аннотация

«Корпорация» сўз лотинча «corporatio» сўзидан келиб чиққан бўлиб, жамият, иттифоқ, касбий ёки ижтимоий манфаатлар билан боғланган шахслар гуруҳини англатади. «Корпорация» атамаси шахслар ва мол- мулкни бирлаштирувчи иттифоқлар ҳақида қўлланади, улар ўз иштирокчиларининг аъзолиги асосида юридик шахс белгиларини акс эттиради. Бир таърифга кўра: «Корпорация (лотинча corporation – бирлашма) – умумий мақсадларга эришиш ва биргаликда фаолият олиб бориш учун бирлашган шахслар мажмуаси бўлиб, мустақил ҳуқуқ субъекти – юридик шахсни ташкил этади. Кўпинча корпорациялар акциядорлик жамияти шаклида ташкил этилади». Калит сўзлар: юридик шахс, таъсисчи, иштирокчи, муассис, корпоратив ҳуқуқ, МЧЖ, АЖ, умумий йиғилиш, ижро органи, кузатув кенгаши Аннотация Слово «корпорация» происходит от латинского слова «corporatio», что означает группу лиц, связанных между собой обществом, союзом, профессиональными или социальными интересами. Под термином «корпорация» понимаются объединения лиц и имущества, которые по принципу членства своих участников отражают характеристики юридического лица. Согласно одному определению: «Корпорация (лат. корпорация — объединение) — это совокупность лиц, объединившихся для достижения общих целей и ведения совместной деятельности, и образующая самостоятельное юридическое лицо — юридическое лицо. Чаще всего корпорации организуются в форме акционерного общества. Ключевые слова: юридическое лицо, учредитель, участник, учредитель, корпоративное право, ООО, АО, общее собрание, исполнительный орган, наблюдательный совет. Энг тўлиқ таъриф катта тижорат луғатида берилган: «Корпорация (corporation – бирлашма, ҳамжамият) – бозор иқтисодиёти ривожланган мамлакатларда кенг тарқалган тадбиркорлик фаолияти шакли бўлиб, у 30 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference улушли мулкчиликни, юридик мақомни ва бошқарув функцияларини юқори босқичдаги касбий менежерлар қўлида жамлашни кўзда тутади, улар ёлланиб ишлайди». Чет эл қонунчилигида «корпорация» атамаси турли маъноларда қўлланилади. Масалан, англо-америка ҳуқуқ тизимида корпорациялар деярли барча турдаги юридик шахсларни ўз ичига олади. Сўнгги икки асрда «корпорация» тушунчаси ва моҳияти бир неча бор ўзгарган. Ҳозирги ҳуқуқий тизимда «корпорация» атамасининг эволюцияси В.А. Назаров томонидан батафсил баён қилинган. Муаллиф корпорация белгиларидан келиб чиқиб қуйидагича таъриф беради: «Корпорация — бу фойда олишни мақсад қилган юридик шахс (тижорат ташкилоти) бўлиб, унинг устав капитали улушларга (акцияларга) бўлинган. Бу улушлар унинг иштирокчилари (акциядорлари)нинг юридик шахсга нисбатан мажбуриятларга доир ҳуқуқларини тасдиқлайди. Иштирокчилар ўзаро фуқаролик-ҳуқуқий шартнома асосида бирлашадилар ва юридик шахс мажбуриятлари бўйича жавобгар бўлмайдилар, фақат ўзларига тегишли улушлар (акциялар) қиймати доирасидаги йўқотишлар хавфини ўз зиммаларига оладилар. Корпорация акциядорлик жамияти ёки масъулияти чекланган ёки қўшимча масъулиятли жамият шаклида ташкил этилади» . Замонавий иқтисодий илм-фанида «корпорация» тушунчасининг икки хил талқини мавжуд. Биринчи талқинга кўра, корпорация кенг маънода — бирлашма, иттифоқ ёки жамият сифатида қаралади. Масалан, Ю.Б. Винславнинг таъкидлашича, «ҳозирги йирик корпорация кўпинча умумий мақсад ва манфаатларни биргаликда амалга оширувчи юридик шахслар мажмуаси сифатида намоён бўлади» . Кўпчилик олимлар Е. Новицкийнинг фикрини қўллаб-қувватлайдилар. У корпорацияни (кенг маънода) белгилаш учун «йирик диверсификацияланган корпорация» атамасидан фойдаланади . Иккинчи талқинга кўра, корпорация кенг маънода эмас, балки бизнес иштирокчиларининг умумий мақсадга эришиш учун бирлашган жамияти сифатида, ўзини ижтимоий юридик шахс бўлган корпорация шаклида ташкил этишини назарда тутади. Бу ерда корпорациянинг мақсадли функциясига алоҳида эътибор қаратилади. А.В.Бандуриннинг таъкидлашича, корпорация — «бунда, аввало, аниқ формалаштирилган миссияга эга бўлган, “жамоа” иштирокчилари томонидан тасдиқланган 31 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference мақсадларни кўзлаган, ҳамда етказиб берувчилар ва истеъмолчилар манфаатларини ҳисобга олувчи “гуруҳдир” . Корпорациянинг афзалликлари барчамизга яхши маълум. Бироқ, уларнинг баъзи камчиликлари ҳам бор. Кaттa компанияларнинг акциялари одатда кўпчилик одамларга тегишли бўлади, бу эса кўпчилигида фаолсизлик ва масъулиятсизликка олиб келади. Айрим акциядорлар овоз бериш ҳуқуқидан фойдаланмайдилар ёки уни формал тарзда қўлланадилар, компания бошқарувига барча масалаларни ҳал қилишни топширадилар. Яъни, мулк ва назорат функциялари орасида катта фарқ пайдо бўлади. Бундан ташқари, юридик шахс бўлиб, корпорация алоҳида, нотўғри равишда фаолият юритувчи эгаларга шахсий жавобгарликдан қочиш имконини беради. Корпоратив бизнес шаклидаги яна бир хилофлик эса бўшлиғсиз қимматли қоғозлар чиқаришдир. Корпоратив шаклнинг камчиликлари сифатида, корпорацияни рўйхатдан ўтказишда ҳужжатларни ортиқча бюрократлаштириш эҳтимоли ва дивидендлар учун

Доказательный фрагмент

««Корпорация» сўз лотинча «corporatio» сўзидан келиб чиққан бўлиб, жамият, иттифоқ, касбий ёки ижтимоий манфаатлар билан боғланган шахслар гуруҳини англатади.»

Образец извлечения

Демо-превью

«Корпорация» сўз лотинча «corporatio» сўзидан келиб чиққан бўлиб, жамият, иттифоқ, касбий ёки ижтимоий манфаатлар билан боғланган шахслар гуруҳини англатади. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
юридик шахс, таъсисчи, иштирокчи, муассис, кузатув кенгаши, МЧЖ, АЖ, корпоратив ҳуқуқ, ижро органи, умумий йиғилиш
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники