ЁЛҒОН ГУВОҲЛИК БЕРИШ: НАЗАРИЙ ВА АМАЛИЙ ТАҲЛИЛ

Аннотация

Мазкур мақолада “ёлғон”, “кўрсатув”, “кўрсатма” ва “гувоҳлик” каби назарий тушунчалар илмий жиҳатдан таҳлил қилиниб, бир-биридан фарқли жиҳатлари кенг тарзда ёритилиб, ҳорижий мамлакатларнинг қонунчилиги билан қиёсий таҳлил қилинган ҳолда қайси ҳолатларда берилган ёлғон кўрсатув жиноий жавобгарликка олиб келиши ҳақида фикр юритилади. Шунингдек, 2021-2023 йиллар давомида содир этилган жами ёлғон гувоҳлик бериш жиноятлари кенг миқёсда таҳлил қилинади. Калит сўзлар: ёлғон, кўрсатув, кўрсатма, ёлғон гувоҳлик, гувоҳ, жабрланувчи, била туриб ёлғон кўрсатув бериш. ЛЖЕСВИДЕТЕЛЬСТВО: ТЕОРЕТИЧЕСКИЙ И ПРАКТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ Аннотация: В данной статье научно анализируются такие теоретические понятия, как «ложь», «показания», «указание» и «свидетельские показания», широко освещаются различные их аспекты, а также в каких случаях ложные показания являются преступными, со сравнительным анализом. с законодательством зарубежных стран считается, что это повлечет за собой ответственность. Также масштабно анализируется общее количество лжесвидетельских преступлений, совершенных в 2021-2023 годах. Ключевые слова: ложь, показания, указание, лжесвидетельство, свидетель, потерпевший, дача заведомо ложных показаний. PERJURY: A THEORETICAL AND PRACTICAL ANALYSIS Annotation: In this article, the theoretical concepts such as "lie", "testimony", "instruction" and "witness testimony" are scientifically analyzed, their different aspects are widely covered, and in which cases false testimony is criminalized, with a comparative analysis with the legislation of foreign countries. is considered to come. Also, total perjury crimes committed during 2021-2023 are analyzed on a large scale. Keywords: lie, testimony, instruction, perjury, witness, victim, giving knowingly false testimony. Барчамизга маълумки, сўнгги йилларда мамлакатимизда амалга оширилаётган кенг қамровли суд-ҳуқуқ соҳасидаги ислоҳотлардан кўзланган асосий мақсад суд ва бошқа ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар томонидан инсон ҳуқуқ ва эркинликларини амалда таъминлаш, давлат ва жамият манфаатларини ҳимоя қилиш борасидаги масъулиятини оширишдан иборатдир. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 28 январидаги “2022 — 2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида” ПФ60-сон Фармонида амалга оширилиши лозим бўлган устувор йўналишлардан бири мамлакатимизда адолат ва 73 қонун устуворлигини тараққиётнинг энг асосий ва зарур шартига айлантириш эканлиги кўрсатиб ўтилганлиги ҳам ушбу фикримизни нечоғлик муҳим эканлигини тасдиқлаб турибди [1]. Жамиятимизда адолат ва қонун устуворлигини тўлиқ қарор топтириш масаласи одил судловни қай даражада таъминланганлиги билан чамбарчас боғлиқ. Бироқ одил судловни муваффақиятли амалга оширилиши нафақат ваколатли органлар томонидан ҳуқуқ нормаларига риоя этилишига, балки гувоҳлар, шунингдек, одил судлов фаолиятига жалб этилган бошқа шахсларнинг фуқаролик бурчини беғараз ва холис бажаришига ҳам кўп жиҳатдан боғлиқ [2]. Ҳуқуқни қўллаш амалиётида одил судловга раҳна солувчи энг ҳавфли жиноят бу — ёлғон гувоҳликдир. Ушбу турдаги жиноятлар орасида энг кўп учрайдигани эса гувоҳнинг ёки жабрланувчининг била туриб ёлғон кўрсатув бериши ҳисобланади. Буни 2021-2023 йиллар давомида жами содир этилган 409 та ёлғон гувоҳлик бериш жиноятларининг фақатгина 3 тасигина эксперт томонидан била туриб ёлғон хулоса бериши билан боғлиқлиги, таржимоннинг била туриб нотўғри таржима қилиши билан боғлиқ жиноятлар содир этилмаганлиги ҳақидаги маълумотлардан ҳам кўришимиз мумкин [3]. Республикамиз ҳудудида 2021-2023-йиллардавомида содир этилган ёлғон гувоҳлик бериш жиноятларининг динамикаси 200 149 154 150 106 100 50 2,4 2 4,4 1 1,8 0 0 2021 2022 2023 Гувоҳ ва жабрланувчи Эксперт Таржимон Сир эмаски, гувоҳ ва жабрланувчиларнинг кўрсатувлари содир этилган жиноий ҳодисанинг ҳолатини қайтадан тиклаши мумкин бўлган энг муҳим далилдир. Улар барча муҳим фактларни бир-бирига боғлайди ва исботланиши лозим бўлган ҳолатларни тўлиқ аниқлаш имконини беради. Шунинг учун ҳам гувоҳнинг ёки жабрланувчининг била туриб ёлғон кўрсатув бериши фуқаролик, жиноят ва иқтисодий ишлар бўйича ҳақиқатни аниқлашни мураккаблаштиради, суд-тергов органларини чалғитади ҳамда қонуний, адолатли ва асосли қарор қабул қилишга тўсқинлик қилади. Аксарият ҳолатларда жиноят содир этган шахснинг оқланишига ва аксинча, айбсиз шахснинг асоссиз равишда жиноий жавобгарликка тортишга олиб келади. Мана шулардан келиб чиқиб, асосий эътиборни гувоҳнинг ёки жабрланувчининг била туриб ёлғон кўрсатув бериши жиноятига қаратсак мақсадга мувофиқ бўлади. Эндиликда ёлғон гувоҳлик бериш жиноятларини самарали тергов қилиш учун 74 муҳим бўлган ва айни вақтда суд-тергов амалиётида айрим тушунмовчиликларга сабаб бўлаётган “ёлғон”, “кўрсатув”, “кўрсатма” ва “гувоҳлик” каби бир қатор тушунчаларни мазмун-моҳиятини ёритишга ўтсак. Зотан, бирор нарсани билишдан олдин, унинг моҳиятини тушуниш керак [4]. Дастлаб ёлғон гувоҳлик бериш жиноятининг асосини ташкил этувчи, ҳақиқатга тўғри келмайдиган ёки бузиб кўрсатилган