AFG‘ON RUBOBI VOSITASIDA BO‘LAJAK MUSIQA O‘QITUVCHILARINING IJROCHILIK KOMPETENSIYASINI TAKOMILLASHTIRISH MOTIVLARI

Аннотация

В данной статье анализируются мотивы, мотивы, понятия мотивации, специфика повышения исполнительской компетентности будущих учителей музыки с использованием афганского рубобa, педагогические условия для эффективной организации искусства исполнения инструментальной музыки. Ключевые фразы: афганский рубоб, результативность, мотивация, мотивация, компетентность, будущий учитель, совершенствование. Annotation. This article analyzes the motives, motives, concepts of motivation, the specifics of improving the performing competence of future music teachers using the Afghan rubobi, pedagogical conditions for the effective organization of the art of performing instrumental music. Key phrases: Afghan rubob, effectiveness, motivation, motivation, competence, future teacher, improvement. Kirish. Muvaffaqiyatli vaziyatni yaratishning asosiy prinsipi – bu teng huquqlilik, qabul qilish va qo‘llab-quvvatlash dialogidir. Talabaning hissiy reaksiyalari va holatini qabul qilgan holda, o‘qituvchi o‘zi boshdan kechirgan his-tuyg‘ularni boshdan kechirish huquqini tan oladi, bu esa talabaning o‘z his-tuyg‘ularini anglashiga yordam beradi. Talabaning hissiy reaksiyalari va holatlarini qabul qilmaslik, ya’ni. Bu his-tuyg‘ularni boshdan kechirish huquqini tan olmagan holda, o‘qituvchi uning hissiy sohasining rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi va umuman musiqa va ijro faoliyatining rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi [1]. Pedagogik jarayonni dialoglashtirishning uslubiy mexanizmlari quyidagilardan iborat edi: a) o‘quvchilarning birgalikdagi ishlab chiqarish faoliyati rejimida ishlashi (V.Ya.Lyaudis); b) muloqotning hamkorlik turi; v) talabalarning emotsional reaksiyalarini qabul qilish va qo‘llab-quvvatlash, muvaffaqiyatga erishish holatlarini yaratish. Bu metodik mexanizmlardan biz pedagogik eksperiment jarayonida foydalandik. Pedagogik shart – musiqa ijrochiligi faoliyati bo‘yicha bo‘lajak mutaxassis o‘qituvchilarning refleksiv-pozitsion ta’rifini berish. Talabaning reflektiv pozitsiyasini takomillashtirish bilan bog‘liq bo‘lgan ushbu pedagogik shartning taqsimlanishi bo‘lajak musiqa o‘qituvchisining musiqiy va ijro mahorati insonning o‘zini o‘zi anglashdan ajralmas kasbiy xususiyatlari va fazilatlaridan biri ekanligi bilan bog‘liq. Olimlar (Yu.N.Kulyutkin, I.N.Semenov, G.S.Suxobskaya va boshqalar) insonning o‘zini o‘zi anglash mexanizmi, jumladan, o‘qituvchining kasbiy o‘z-o‘zini anglashining aks ettirish ekanligini isbotladilar. 23 Ilmiy tadqiqotlarda aks ettirish turlicha, ya’ni: 1) insonning o‘z harakatlari va qonuniyatlarini idrok etishga qaratilgan nazariy faoliyati shakli [4]; 2) fikrlash xususiyati “o‘zidan o‘zi yoqish; 3) sub’ektning boshqa shaxslar tomonidan haqiqatda qanday idrok etilishi va baholanishi to‘g‘risida xabardorligi [3]; 4) pedagogik faoliyatni nazorat qilish, baholash va takomillashtirish maqsadida o‘qituvchining o‘z holatlaridan xabardor bo‘lish, o‘z vazifalari, harakatlari va erishilgan natijalarini real pedagogik vaziyatlarda solishtirish qobiliyati va ehtiyoji [2]; 5) insonning ijtimoiylashuv jarayonida ijtimoiy voqelikni hayotiy tajriba asosida anglashi [1]. Ilmiy tadqiqotlarda aks ettirishning bir qator turlari aniqlangan: rasmiy, mazmunli, analitik, sintetik, intellektual, shaxsiy, shaxslararo, uslubiy va boshqalar. Bo‘lajak musiqa o‘qituvchisining musiqiy va ijrochilik faoliyati turli xil aks ettirish turlari bilan boshqariladi, bu musiqa o‘qituvchisi tafakkurining yangiliklarga ochiqligini, boshqalarga o‘tkazuvchanligini, o‘zining afg‘on rubobi cholg‘usi musiqa ijrochilik nuqtai nazaridan, pozitsiyasidan, nuqtai nazaridan farq qiladi. Bo‘lajak musiqa o‘qituvchisida cholg‘u musiqa ijro mahoratini takomillashtirish uchun uslubiy aks ettirish alohida ahamiyatga ega, chunki musiqa ijrochiligi faoliyatida har doim bo‘lajak musiqa o‘qituvchisining o‘zi tomonidan kashf etilgan yoki qarzga olingan musiqiy asarni talqin qilishning yangi g‘oyasi mavjud. Bo‘lajak musiqa o‘qituvchisi tomonidan g‘oya shaklida tushunilishi va umumlashtirilishi kerak. Uslubiy aks ettirish o‘qituvchiga u yoki bu g‘oyani (asosiy cholg‘u o‘qituvchisi tomonidan taklif qilingan yoki o‘qituvchi tomonidan taklif qilingan) turli xil cholg‘u musiqiy ijro vazifalari bilan bog‘lash, musiqiy va ijro g‘oyasining qiymatini aniqlash imkonini beradi. Uslubiy aks ettirish intellektual va analitik bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, ular bo‘lajak musiqa o‘qituvchisining introspeksiya, musiqiy ijrochilik faoliyatini, uning alohida bosqichlarini o‘zini o‘zi baholash, muqobil yondashuvlarni tanlash, introspeksiya va o‘zini o‘zi baholash jarayonida harakatlarini tushunish va yo‘naltirishga qaratilgan. Bo‘lajak musiqa o‘qituvchisining musiqiy cholg‘u ijro mahoratini takomillashtirishda o‘z yutuqlarini hisobga olish va nazorat qila olish muhim ahamiyatga ega [3]. Bo‘lajak musiqa o‘qituvchisining kasbiy o‘zini o‘zi anglash (shaxsiy aks ettirish) imkoniyatlari chegarasida aks ettirish qobiliyati nafaqat o‘zini o‘zi chegaralarini o‘zgartiruvchi yaratuvchi sifatida