CHODAK OLTIN KONI PIRMIROB UCHASTKASIDA TAYYORLOVCHI LAHIMLARNI O‘TISHNING XUSUSIYATLARI

Аннотация

Ushbu maqola Chodak oltin konining geologik sharoitlari va Pirmirob uchastkasidagi tayyorlovchi lahimlarni o‘tishning xususiyatlariga bag‘ishlangan. Pirmirob uchastkasidagi ruda tanalari, kvars, andezit va karbonat minerallari bilan boyitilgan bo‘lib, bu o‘z navbatida qazish jarayonining murakkabligini ta’minlaydi. Tayyorlovchi lahimlarni o‘tish jarayonida yuzaga keladigan geologik va texnik qiyinchiliklar, shu jumladan qattiq tog‘ jinslari va yuqori yotish burchagi kabi omillarni inobatga olgan holda, portlatish texnologiyalari va mustahkamlovchi materiallar haqida ham batafsil ma’lumot keltirilgan. Maqola, Pirmirob uchastkasidagi kon qazish ishlari uchun maxsus texnologiyalarni qo‘llash zarurligini ta’kidlaydi va tayyorlovchi lahimlarni o‘tish jarayonida samarali va xavfsiz texnologiyalardan foydalanishning ahamiyatini ko‘rsatadi. Kalit so‘zlar: Chodak oltin koni, geologik sharoitlar, Pirmirob uchastkasi, tayyorlovchi lahimlar, portlatish texnologiyalari, kon qazish, geologik xususiyatlar, texnik qiyinchiliklar. Chodak oltin koni, O‘zbekistonning Namangan viloyatida joylashgan bo‘lib, Olmaliq kon- metallurgiya kombinati tarkibiga kiradi va mamlakatning eng yirik oltin resurslarini o‘zida saqlaydi. Ushbu kon maydoni Pirmirob va Guzaksoy uchastkalarini o‘z ichiga oladi. Konning geologik va texnologik sharoitlari ancha murakkab bo‘lib, ularni o‘rganish va tushunish, konchilik jarayonlarini samarali tashkil etish uchun muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada Chodak oltin konining geologik xususiyatlari, ruda tanalarining joylashuvi va tarkibi, shuningdek, Pirmirob uchastkasida tayyorlovchi lahimlarni o‘tish jarayonida yuzaga keladigan geologik va texnik qiyinchiliklar hamda burgilash va portlatish usulida o’tishning samarali usullarini qo’llashni haqida batafsil tahlil olib boriladi. Chodak oltin koni Qurama tog‘ tizmasining janubiy-sharqiy qismida joylashgan bo‘lib, bu joylashuv konning geologik xususiyatlarini aniqlashda muhim omildir. Kon maydonidagi ruda tanalari va tog‘ jinslarining tuzilishi konning ishlab chiqarish samaradorligiga bevosita ta’sir qiladi. Pirmirob uchastkasida ruda tanalari, asosan, kvars, andezit va karbonat minerallari bilan boyitilgan. Ushbu minerallar ruda tanalarining tarkibini shakllantiradi va ularning iqtisodiy ahamiyatini oshiradi. Geologik sharoitlar, jumladan, tektonik razlomlar, tog‘ jinslarining qalinligi va zichligi, qazish va tayyorlovchi ishlarda qiyinchiliklar yaratadi. Chodak konidagi ruda tanalari turli uchastkalarda o‘ziga xos joylashuv xususiyatlariga ega. Pirmirob uchastkasidagi ruda tanalari balandligi va kengligi turlicha bo‘lib, bu kon jinslarining turg‘unligi va fizik xususiyatlari bilan chambarchas bog‘liq. Ruda tanalarining xususiyatlari qazish jarayonini murakkablashtiradi, chunki qattiq tog‘ jinslari va yuqori yotish burchagi qazish ishlarini yanada qiyinlashtiradi. Ushbu uchastkada oltin, kumush, mis, va kvars minerallari mavjud bo‘lib, ular iqtisodiy jihatdan qiymatli resurslarni tashkil etadi. Ruda tanalarining kengligi 4 metrdan 20 metrgacha o‘zgarib turadi, bu esa o‘z navbatida qazish jarayonini optimallashtirish uchun maxsus texnologiyalarni qo‘llash zarurligini ko‘rsatadi. 40 Pirmirob uchastkasida tayyorlovchi lahimlarni o‘tish jarayoni juda murakkab bo‘lib, unda bir qancha geologik va texnik qiyinchiliklar mavjud. Bular orasida qattiq tog‘ jinslari, yuqori yotish burchagi, geologik qatlamlarning notekisligi kabi omillarni ajratish mumkin. Bunday sharoitlarda kon qazish uchun ishlatiladigan asbob-uskunalar va texnologiyalar maxsus moslashuvlarni talab qiladi. Lahimlarni o‘tish jarayonida ishlatiladigan portlatish texnologiyalari va materiallar konchilik ishlarining samaradorligi va xavfsizligiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Qattiq tog‘ jinslarini portlatishda foydalaniladigan materiallar, masalan, ammonit, tog‘ jinslarini tez va samarali qazishga imkon yaratadi. Shuningdek, portlatish ishlari davomida yuzaga keladigan toshqinlar va qismlar parchalanishi kabi xavf-xatarlarni minimallashtirish uchun maxsus usullarni qo‘llash talab etiladi. Pirmirob uchastkasining kon-texnik xususiyatlari kon qazish ishlari uchun maxsus texnologiyalarni joriy etishni talab qiladi. Ruda tanalarining zichligi o‘rtacha 2.68 t/m³ ni tashkil etadi, bu esa qazish ishlari jarayonida materiallarning zichligini va portlatishning samaradorligini hisobga olishni zarur qiladi. Ruda qalinligi 4 m dan 10 m gacha o‘zgarib turadi, bu esa qazish ishlarining davomiyligini va uskunalarning samaradorligini ta’sir etadi. Yotish burchagi esa 70° dan kam bo‘lmasligi kerak, bu esa lahimlarni o‘tish jarayonini yanada qiyinlashtiradi. Bunday geologik xususiyatlar maxsus qazish va portlatish texnologiyalarini qo‘llashni taqozo etadi, shuningdek, ish joylarida xavfsizlikni ta’minlash uchun qat’iy choralar ko‘rishni talab qiladi. Portlatish ishlari Chodak oltin konida tayyorlovchi lahimlarni o‘tishning asosiy qismidir. Portlatish texnologiyalari tog‘ jinslarini tez va samarali bo‘laklarga ajratish imkonin