ЎЗБЕКИСТОНДА НИКОҲДАН ОЛДИН ТИББИЙ КЎРИК: МАВЖУД МУАММОЛАР ВА ЕЧИМЛАР

Аннотация

This article is devoted to a deeper analysis of the importance of premarital medical examination in Uzbekistan, existing problems and their solutions. It also provides recommendations for strengthening family relationships and ensuring a healthy generation in the future. Ways to develop medical culture among different segments of society and organize medical examinations more effectively are considered. Keywords: Premarital medical examination, health assessment, prevention of genetic diseases, STI screening, medical examination legislation, blood group compatibility, quality of medical services, healthy generation, level of awareness, cost of medical examination. Кириш Никоҳдан олдин тиббий кўрик замонавий жамиятда оилавий ҳаётнинг соғлом ва мустаҳкам асосларини яратишда энг муҳим қадамлардан бири ҳисобланади. Ўзбекистонда мазкур жараённинг қонунчилик асослари яратилган бўлиб, унинг асосий мақсади жуфтликлар ўртасидаги саломатлик ҳолатини баҳолаш ва келажакда соғлом авлодни таъминлашга қаратилган. Бу тизим жамият аъзолари ўртасида тиббий маданиятни ошириш, касалликларнинг олдини олиш, шунингдек, оилавий 75 муносабатларда жисмоний ва руҳий омилларнинг аҳамиятини таъкидлашда муҳим ўрин тутади1. Бугунги кунда никоҳдан олдин тиббий кўрик қонунчилик меъёрлари асосида амалга оширилиб, унинг асосий вазифалари қуйидагиларни ўз ичига олади:  Жуфтликлар ўртасида генетик касалликларни аниқлаш ва уларнинг олдини олиш;  ЖСБИ (жинсий йўл билан юқадиган инфекциялар) ва бошқа юқумли касалликларни текшириш;  Қон гуруҳи ва резус фактор мослигини баҳолаш;  Жуфтликларнинг жисмоний ва руҳий ҳолатини баҳолаш орқали соғлом оила асосларини яратиш2. Мазкур кўрик нафақат жуфтликларнинг соғлигига, балки жамиятдаги умумий тиббий маданиятга ҳам ижобий таъсир кўрсатади. Бу жараён орқали саломатлик билан боғлиқ муаммоларни олдиндан аниқлаш ва уларни бартараф этиш имконияти яратилади. Бу эса келажакдаги авлод соғлигини сақлаш ва уларнинг юқумли ёки генетик касалликлардан холи бўлишини таъминлашда муҳим аҳамиятга эга. Шу билан бирга, Ўзбекистонда никоҳдан олдин тиббий кўрик тизимида баъзи муаммолар ҳам мавжуд. Масалан, айрим ҳолатларда аҳолининг хабардорлик даражаси паст бўлиши, тиббий кўрикнинг иқтисодий жиҳатлари ва қонунчиликдаги камчиликлар унинг самарадорлигини чеклаб қўйиши мумкин. Қишлоқ ҳудудларида тиббий инфратузилманинг етарли даражада ривожланмагани, хусусан, юқори малакали мутахассислар ва замонавий диагностика ускуналарининг йўқлиги кўрик жараёнининг сифатини пасайтиради. АСОСИЙ ҚИСМ Никоҳдан олдин тиббий кўрикнинг аҳамияти ва мақсадлари Никоҳдан олдин тиббий кўрик жуфтликларнинг саломатлиги ҳақида тўлиқ маълумот олишга, шунингдек, келажакда соғлом оила қуриш учун зарур шароитларни яратишга ёрдам беради. Бу жараён орқали саломатлик билан боғлиқ кўплаб муаммоларни олдиндан аниқлаш ва уларни бартараф этиш мумкин. Жумладан, жуфтликлардаги саломатлик ҳолатини баҳолаш, қон гуруҳи ва резус фактор мослигини аниқлаш, шунингдек, ЖСБИ (жинсий йўл билан юқадиган инфекциялар) каби касалликларни текшириш тиббий кўрикнинг асосий вазифалари ҳисобланади. Генетик касалликларни аниқлаш ва уларнинг олдини олиш ҳам тиббий кўрикнинг муҳим мақсадларидан бири бўлиб, бу нафақат жуфтликлар соғлиги, балки келажакдаги авлод учун ҳам муҳимдир3. Тиббий кўрик шунингдек, келажакда авлод саломатлигига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган омилларни олдиндан аниқлаб, уларни бартараф этиш имконини беради. Масалан, касалликларнинг эрта босқичда аниқланиши, уларни даволаш учун зарур чоралар кўриш имконини яратади. Шу орқали соғлом оила қуриш ва мустаҳкам оилавий муносабатларни шакллантиришга асос солинади4. 1 https://lex.uz/docs/245890 2 https://lex.uz/docs/5341939 3 https://lex.uz/docs/5100699 4 https://lex.uz/docs/5411129 76 Мавжуд муаммолар Бироқ, никоҳдан олдин тиббий кўрик тизимида бир қатор муаммолар ҳам мавжуд. Биринчи навбатда, аҳолининг хабардорлик даражаси паст эканлиги алоҳида эътиборни талаб этади. Кўпгина жуфтликлар тиббий кўрикнинг аҳамиятини тўлиқ англаб етмаганлари сабабли ундан фойдаланишга интилишмайди. Бу айниқса қишлоқ жойларида яққол намоён бўлади. Бундан ташқари, тиббий кўрикнинг нархи баъзи ҳолатларда юқори бўлиши сабабли, иқтисодий жиҳатдан имконияти чекланган оилалар учун бу жараён мураккаб бўлиб қолади5. Қонунчилик нуқтаи назаридан ҳам айрим камчиликлар кузатилади. Ҳозирги кунда Ўзбекистонда никоҳдан олдин тиббий кўрикдан ўтиш мажбурий эмас. Бу эса кўпчиликнинг бепарволигини келтириб чиқаради. Шунингдек, қишлоқ ҳудудларида тиббий хизматлар сифати паст даражада экани ҳам ушбу жараённинг самарадорлигига салбий таъсир кўрсатади. Тиббий кўрик натижалари махфийлигини таъминлашга оид хавотирлар эса жуфтликлар ўртасидаги ишончсизликни келтириб чиқариши мумкин. Ечимлар ва чоралар Никоҳдан олдин тиббий кўрикнинг самарадорлигини ошириш учун бир қатор чора-тадбирларни амалга ошириш зарур. Энг аввало, аҳоли ўртасида хабардорлик даражасини ошириш учун ОАВ, ижтимоий тармоқлар ва таълим муассасалари орқали кенг тарғибот ишларини олиб бориш лозим.