XUFYONA IQTISODIYOT KO‘LAMINI KAMAYTIRISHDA SOLIQ SIYOSATI

Аннотация

Ushbu ilmiy maqolada xufyona iqtisodiyotning ta'rifi, uning sabablari va soliq siyosatining bu jarayondagi o‘rni tahlil qilinadi. Xufyona iqtisodiyot, rasmiy soliq tizimlaridan va mehnat bozoridan chetda qolgan iqtisodiy faoliyatlarni o‘z ichiga oladi. Yuqori soliq stavkalari, soliq tizimiga ishonchsizlik va soliq idoralarining zaifligi kabi omillar xufyona iqtisodiyotning kengayishiga olib keladi. Soliq siyosatining optimallashtirilishi, soliq stavkalarining pasaytirilishi, tizimni soddalashtirish va soliq idoralarining samaradorligini oshirish orqali xufyona iqtisodiyotning kamaytirilishi mumkin. Maqola xufyona iqtisodiyotning kamaytirilishi uchun soliq siyosatining qanday ahamiyatga ega ekanligini tahlil qilib, iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashga qaratilgan takliflar beradi. Kalit so‘zlar: xufyona iqtisodiyot, soliq siyosati, soliq stavkalari, soliqdan qochish, korrupsiya, soliq idoralari, iqtisodiy barqarorlik, yashirin iqtisodiyot, soliq tizimi, iqtisodiy raqobat, soddalashtirish, shaffoflik, soliq yig‘ish. Xufyona iqtisodiyot – rasmiy iqtisodiy faoliyatga kirishdan yoki davlatning soliq tizimidan chetda qolgan barcha iqtisodiy faoliyatlarni anglatadi. Bu turdagi iqtisodiyot ko‘pincha rasmiy iqtisodiyotdan yashirin qolgan, lekin mamlakatning iqtisodiy va ijtimoiy barqarorligiga katta ta'sir ko‘rsatadigan bo‘lishi mumkin. Xufyona iqtisodiyotning o‘sishi, mamlakatlar uchun soliq tizimining samaradorligini pasaytiradi, davlat daromadlarini kamaytiradi, ijtimoiy xizmatlarning sifati yomonlashadi va iqtisodiy o‘sishning barqarorligi ta'minlanmaydi. Soliq siyosati, o‘z navbatida, xufyona iqtisodiyotning kamaytirilishida katta rol o‘ynaydi. Bu maqolada xufyona iqtisodiyotning xususiyatlari, uning soliq siyosati orqali kamaytirilish usullari va iqtisodiyotdagi o‘rni haqida so‘z yuritiladi. 84 Xufyona iqtisodiyotning asosiy funksiyalari Iqtisodiy Sotsial funksiyasi - innovatsion funksiya; - stabilizatsion funksiya; - takrorlovchi funksiya; - konstruktiv funksiya; - parazitik funksiya; - utilizatsiyalovchi - destruktiv funksiya. funksiya; Pozitiv (ijobiy) funksiyalari - allokatsion funksiya (iqtisodiy smazka); - stabilizatsiyalashtiruvchi funksiya (o‘rnatilgan stabilizator); - distributiv funksiya (sotsial (ijtimoiy) amortizator); 1-rasm. Xufyona iqtisodiyotning asosiy funksiyalari. Xufyona iqtisodiyot (yoki "ko‘rinmas iqtisodiyot") davlatning soliq tizimidan, mehnat bozoridan va boshqa rasmiy iqtisodiy faoliyatlardan chetda qoladigan iqtisodiy faoliyatlarni o‘z ichiga oladi. Ushbu faoliyatlar qonuniy yoki noqonuniy bo‘lishi mumkin. Misol uchun, kichik o‘rta bizneslar (rasmiy ro‘yxatdan o‘tmagan) va faoliyatlar, ko‘chmanchi ishchilar, naqd pul bilan ishlovchi savdogarlar, shuningdek, korrupsion amallar va noqonuniy savdo-xaridlar xufyona iqtisodiyotga kiradi. Xufyona iqtisodiyotning rivojlanishiga olib keladigan asosiy omillar quyidagilardan iborat: - Yuqori soliq stavkalari va murakkab soliq tizimi, kichik va o‘rta bizneslarni rasmiy iqtisodiyotdan chiqishga va yashirin iqtisodiyotga o‘tishga undaydi. Rasmiy sektordan chiqish orqali bizneslar soliqdan qochish, xarajatlarni kamaytirish va xavf-xatarni kamaytirish imkoniyatiga ega bo‘ladi. - Davlatning soliq tizimiga ishonchsizlik, xufyona iqtisodiyotning o‘sishiga olib keladi. Agar fuqarolar soliq tizimi yoki uning amaldagi nazorati haqida salbiy fikrda bo‘lsa, ular soliqdan yashirinib ishlashni tanlashadi. - Soliq tizimidagi korrupsiya, soliq yig‘ish tizimining samaradorligini pasaytiradi. Bu holat, yashirin iqtisodiyotning rivojlanishiga zamin yaratadi, chunki soliq idoralari faoliyatini amalga oshirishda noto‘g‘ri amaliyotlar, korrupsiya va resurslarning noto‘g‘ri taqsimlanishi uchraydi. - Rasmiy bozorlarning cheklanganligi, mehnat qonunlarining zaifligi va ro‘yxatdan o‘tgan ishchilar sonining kamayishi xufyona iqtisodiyotni kengaytiradi. Bu holat, yuqori daromadli va rasmiy bo‘linmalarda ishlovchilar uchun soliq to‘lashdan voz kechishga olib keladi. 85 Xufyona iqtisodiyotning rivojlanishi va kuchayishi, soliq siyosatiga, soliqlarni yig‘ish mexanizmlariga va iqtisodiy tizimning samaradorligiga bevosita bog‘liq. Quyida xufyona iqtisodiyotning asosiy omillarini ko‘rib chiqamiz: - Yuqori soliq stavkalari, soliq to‘lovchilarni rasmiy iqtisodiyotdan yashirin iqtisodiyotga o‘tishga undaydi. Agar soliq tizimi murakkab va yuqori stavkalar bilan boshqarilsa, rasmiy sektor kichik va o‘rta bizneslarni o‘z faoliyatini yashirin tarzda olib borishga majbur qiladi. Shuningdek, yuqori soliq yuklari, salbiy iqtisodiy oqibatlarga olib kelishi mumkin, chunki bizneslar rasmiy sohada faoliyat yuritishdan ko‘ra, yashirin iqtisodiyotda ishlashni afzal ko‘rishadi. - Soliq yig‘ishning samaradorligi, davlatga kerakli daromadlarni keltirishda katta ahamiyatga ega. Agar soliq idoralari samarali ishlamasa, yoki korrupsiya mavjud bo‘lsa, bu xufyona iqtisodiyotning kengayishiga olib keladi. Masalan, bir qancha davlatlarda, korrupsion amallar soliq yig‘ish jarayonida keng tarqalgan bo‘lib,