Yosh oilalarning ijtimoiy-psixologik muammolarini hal qilish yechimlari

Аннотация

Ushbu maqolada oila, nikoh munosabatlari, yosh oila munosabatlarida yuzaga kelayotgan ijtimoiy-psixologik muammolar, ularning kelib chiqish sabablari va masalalari yoritilgan. Asosiy e‘tibor yosh oiladagi muammolarni yechimini topish, ularni har tomonlama qoʻllab-quvvatlash qonunchilikda yosh oilalarga koʻmak berish huquqiy bazasini kengaytirish zarurligiga e`tibor qaratildi. 520 Kalit soʻzlar: Oila, nikoh munosabatlari, yosh oila, oilaviy muhit, jamiyat, oilaviy muammolar, davlat, ijtimoiy siyosat. Oʻzbekiston Respublikasi prezidenti SH.Mirziyoyev aytganlaridek ―Oila kichik vatan, oila tinch boʻlsa, baxtli boʻlsa, vatan tinch boʻladi‖.[1] Darhaqiqat jamiyatning kuch-qudratini ta‘minlaydigan eng oliy qadriyat oilaning tinchligi va mustahkamligidir. Bizga ma‘lumki yurtimizda oila, nikoh masalalari azal azaldan qadrlanib kelinadi. Bu muqaddas qadriyatlar hozirgi davrgacha ham oʻz qadr-qimmatini yoʻqotgani yoʻq. Oilalarning jamiyat hayotida tutgan oʻrni va roʻli beqiyos, chunki har bir shaxs tarbiyasi avvalo kichik bir vatan oiladan boshlanadi. Hozirgi rivojlanayotgan jamiyatga har tomonlama sogʻlom, barkamol, yetuk shaxslar kerak. Bunda jamiyatda oilaning rolini oshirish uni yanada mustahkamlash, oiladagi sogʻlom ijtimoiy-psixologik muhitni yaratish, yosh oilalardagi muammolar yuzasidan tadqiqot olib borish asosiy muammolardan biri hisoblanadi. Shu oʻrinda aytishimiz kerakki, Oʻzbekiston Respublikasi Konstititsiyasining 63-moddasida oila jamiyatning ajralmas boʻgʻini ekanligi e‘tirof etilgan: Oila jamiyatning asosiy boʻgʻinidir hamda jamiyat va davlat muhofazasida boʻlish huquqiga ega.[2] Yosh avlodni yetuk shaxs qilib tarbiyalash ularni hayotda oʻz oʻrnini topishlari uchun zarur shart-sharoitlar yaratish uchun albatta, jamiyatdagi endi tarkib topayotgan yosh oilaga e‘tibor qaratish lozimdir. Yosh oila deb, avvalo er-va xotinning ikkalasi ham 30 yoshdan oshmagan yoki oilaviy turmush qurish tajribasi 10 yildan oshmagan yoshlar oilasi nazarda tutiladi.[3] Oʻzbekiston Respublikasi ―Yoshlarga oid davlat siyosati toʻgʻrisada‖gi Qonunning 3-moddasiga koʻra, er va xotinning ikkisi ham oʻttiz yoshdan oshmagan oila yoxud farzand tarbiyalab voyaga yetkazayotgan oʻttiz yoshdan oshmagan yolgʻiz otadan yoki yolgʻiz onadan iborat bolgan oila, shu jumladan nikohdan ajralgan, beva erkak (beva ayol)[4]. Hozirgi rivojlanayotgan jamiyat uchun oilaning tinchligi va obodligi va mustahkamligi dolzarb masaladir. Zero oila jamiyatning bir boʻgʻinidir. Respublika ―Oila‖ ilmiy-amaliy markazi tomonidan ajrim sabablari oʻrganilgan. Bunda oilalarning buzilishiga asosiy sabab boʻlayotgan omillar sifatida quyidagilar koʻrsatilgan. 6. Er va xotinning oʻzaro kelishmovchiligi (50 foiz) 7. Oilada qaynona va qaynota , uchunchi shaxs aralashuvi (17 foiz) 8. Befarzandlik (8 foiz) 9. Xiyonat (6 foiz) 10. Ichkilikbozlik (6 foiz) 11. Moddiy ta`minot masalasi (4 foiz) 12. Ichki va tashqi migratsiya (4 foiz) 13. Oʻzi va farzandlar kasalligi (1 foiz) 14. Uy-joy masalasi (1 foiz) 15. Boshqa sabablar (3 foiz) [5] Oilaviy hayot va uning toʻlaqonli ijobiy tarzda aks etishi koʻp jihatdan oila a‘zolarining oilaviy hayot haqidagi tassavurlari bilan belgilanadi. Ushbu tasavvurlarning bir-biriga muvofiq kelishi yoki, aksincha ular oʻrtasida ziddiyatlarning boʻlishi oilaviy hayotning ijtimoiy-psixologik iqlimga ta‘sir qilib, uni iqtisodiy va ijtimoiy-ma`naviy faravonligi darajasini belgilab turadi. [6] Hozirgi kunda yosh oila ajirimlarga asosiy sabablarni 2 qismga boʻlishimiz mumkin. 1. Oilada iqtisodiy muammolarning mavjudligi bularga: uy-joy muammosi, er va xotinning ish bilan ta‘minlanmaganligi, yosh mutaxassis sifatida ish tajribasining kamligi oylik ish haqqining yetishmasligi kabilar; 2. Oilada psixologik muhitning notogʻri tashkil qilinishi bunda yoshlarning turmush qurishga ma‘naviy jihatdan tayyor emasligi, oilaning mazmun-mohiyatini toʻliq anglamaslik, ma‘nan va jismonan tayyor emasligi tushuniladi. Bu kabi oilalarda yuzaga kelayotgan muammolarni ijobiy hal etish oiladagi ajrimlar sonini kamaytirish uchun yosh avlodni har tomonlama tarbiya qilish ularning jamiyatdagi faolligini 521 oshirish lozim. Yosh oilalarning qoʻllab-quvvatlanishi osha jamiyatning tarraqqiy etishiga zamin boʻladi. Chunki yoshlar, yosh oilalar qonuniy jihatdan aholining katta qismini tashkil qiladi. Zamonaviy jamiyatda yosh oilalarning ijtimoiy-iqtisodiy turmush sharoitini yaxshilash uning faravonligiga erishish uchun davlatning roʻlini oshirishni talab qiladi. Hozirgi kunda yosh oilalar davlat tomonidan himoyaga muhtoj qatlam hisoblanadi. Hozirgi kundagi davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri yosh oilalarni uy-joy bilan ta`minlash aholining kam ta‘minlangan qatlamiga ijtimoiy himoya koʻrsatishdir. Uy-joy muammosini hal qilishda yosh oilalarni mintaqaviy qoʻllab quvvatlash tajribasini umumlashtirib, quyidagi ijtimoiy texnologiyalarni ajratib koʻrsatish mumkin: - ipoteka kreditlari berish; - subsidiyalar berish; - boʻlib toʻlash orqali uy-joy bilan ta`minlash; - korxona v