ZAMONAVIY PEDAGOGIKA USULLARI VA ULARNING TA'LIM JARAYONIDAGI ROLI

Аннотация

Ushbu maqolada zamonaviy pedagogika usullari, ularning afzalliklari va ta'lim jarayonidagi rolini ko'rib chiqdik. Hozirgi kunda pedagogika ijtimoiy hayotning ajralmas qismi sifatida ta'limtarbiyaning maqsadi, vazifalari, davlat ta'lim standartlari, ta'lim va tarbiya shakllari, metodlari, vositalari, pedagogik faoliyatni tashkil qilish shakllari, mexanizmlari, uning qonuniyatlari haqida bilim, ma'lumot beruvchi, pedagogik mahorat sirlarini o‘rgatuvchi fanga aylandi. Kalit so’zlar: pedagogika, fan taraqqiyoti, ta'lim, zamonaviy usullar, shakllanish, pedagogik muhit. Ta'lim jarayonini innovatsion tashkil etishda pedagogika sohasidagi bilimlardan foydalanish, ularni amaliyotda qo‘llash metodlarini takomillashtirish bo‘yicha AQSh, Buyuk Britaniya, Yaponiya, Germaniya, Xitoy, Singapur, Janubiy Koreya kabi dunyoning rivojlangan mamlakatlarida ta'lim sohasini modernizatsiyalash, innovatsion texnologiyalarni tatbiq etish, o‘qitishning didaktik asoslarini global strategiyalar sifatida pedagogik amaliyotga tatbiq etish tendensiyalari kuzatilmoqda [2]. Rivojlangan mamlakatlarda ta'lim eng noyob kapital sifatida qadrlanayotgan bugungi sharoitda uzluksiz ta'limning barcha bosqichlarida “ta'lim sifatini baholash jarayoni va vositalarini takomillashtirish, erishilgan natijalarni aniqlash imkonini beruvchi mexanizmlarni amaliyotga joriy etish» dolzarb vazifa etib belgilandi. Pedagogika fani va amaliyotida ta’lim va tarbiyaga zamonaviy yondashuvlar xususiyatlariga, umumta’lim maktablari amaliyotida bir xillikni bosqichma-bosqich bartaraf etishga, turli xildagi ta’lim tizimlari, muqobil maktablar vujudga kelishiga katta e’tibor berilmoqda, original loyihalar, ayniqsa, ijtimoiy rivojlanish darajasiga mos keladigan zamonaviy pedagogika usullari va ularning ta'lim jarayonidagi o’rniga. Pedagogik nuqtai nazardan, zamonaviy pedagogika usullarini takomillashtirishning asosiy tendentsiyalari o'tish bilan tavsiflanadi: - yodlash funktsiyasi sifatida o'rganishdan o'rgangan narsadan foydalanishga imkon beruvchi aqliy rivojlanish jarayoni sifatida o'rganishga; - bilimning sof assotsiativ, statik modelidan aqliy harakatlarning dinamik tuzilgan tizimlariga; - o'rtacha talabaga e'tibor qaratishdan differensiallashtirilgan va individuallashtirilgan o'quv dasturlariga; - o'rganish uchun tashqi motivatsiyadan ichki axloqiy-irodaviy tartibga solishgacha [3]. Adabiy manbalarning ulkan arsenalini tahlil qilish so'nggi yillarda o'qitish va ta'limga texnologik yondashuvga qiziqish kuchaygan degan xulosaga kelishimizga imkon beradi. Bilimni talab qiluvchi texnologiyalar asrida, bizningcha, zamonaviy ta’limni texnologiyalashtirishga o‘tish zarurati bilan qo‘shilmaslik mumkin emas, chunki aynan shu orqali har bir bolaning rivojlanishiga individual yondashish, ta’limni differentsiallashtirish, insonparvarlashtirish yo‘lga qo‘yilgan va butun ta'lim tizimini demokratlashtirish amalga oshirilmoqda [1]. Samarali ta’lim jarayonini shakllantirishda zamonaviy pedagogik usullar asosiy o‘rin tutadi. Ular talabalarning tanqidiy fikrlash, ijodkorlik va mustaqilligini rivojlantirishga qaratilgan. 43 ZAMONAVIY PEDAGOGIKA USULLARI Loyihaga Interfaol va innovatsion ta'lim asoslangan ta'lim AKT asosidagi Differensial ta'lim Gamifikatsiya ta'lim Zamonaviy pedagogik usullar o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash, ijodkorlik va mustaqillikni rivojlantirishga qaratilgan. Ular o'quv jarayonini yanada qiziqarli, rag'batlantiruvchi va samarali qiladi. Interfaol va tabaqalashtirilgan ta’lim, loyiha va so‘rovga asoslangan ta’lim, o‘yinlashtirish va texnologiyalardan foydalanish kabi usullarni joriy etish o‘qituvchilarga qulay ta’lim muhitini yaratishga va o‘quvchilarning har tomonlama rivojlanishiga yordam beradi. Shunday qilib zamonaviy pedagogik texnologiyalar deganda biz vaqtinchalik jihatni nazarda tutmaymiz: yangi yoki yaqinda paydo bo'lgan, lekin odatiy, an'anaviylardan farq qiladigan zamonaviy ta’lim shakli. An'anaviy o'qitish usullari ko'proq faktik materiallarni o'zlashtirishga va tanish vaziyatda bilimlarni takrorlash qobiliyatiga yordam beradi. Biroq, zamonaviy dunyo juda aniq talablarni qo'yadi: - o'zgaruvchan hayotiy vaziyatlarga moslashuvchan moslashish, zarur bilimlarni mustaqil ravishda egallash, turli xil paydo bo'lgan muammolarni hal qilish uchun ularni amaliyotda mohirona qo'llash qobiliyati; - mustaqil tanqidiy fikrlash, voqelikda yuzaga kelayotgan muammolarni ko‘ra bilish va zamonaviy texnologiyalardan foydalangan holda ularni oqilona hal etish yo‘llarini izlash; olgan bilimlarini atrofdagi voqelikda qayerda va qanday qo‘llash mumkinligini aniq tushunish; yangi g‘oyalarni ishlab chiqish va ijodiy fikrlay olish; - axborot bilan malakali ishlash (muayyan muammoni hal qilish uchun zarur bo'lgan faktlarni to'plash, ularni tahlil qilish, muammolarni hal qilish uchun gipotezalarni ilgari surish, zarur umumlashtirishlar, o'xshash yoki muqobil echimlar bilan taqqoslash); - ochiqko'ngil, turli ijtimoiy guruhlarda muloqotga kirishish, turli sohalarda, turli vaziyatlarda b