ZARAFSHON DARYOSI QUYI OQIMI SUV HAVZALARIDAGI OQCHA (ABRAMIS BRAMA) BALIG‘INING KO‘PAYISHI

Аннотация

(Abramis brama) is bred in all fish farms of our republic. This is a warm water fish. Oqcha fish is very popular as a food product in Europe and Asia. Whitefish are an important commercial fishery and are therefore of great importance to inland waters. Ключевые слова: лещ, водоем, озеро, раки, натуральный корм, икра, личинка, промышленный лов, ихтулин, коллаген, белок, аминокислота. Kalit so’zlar: oqcha ,suv ombori, ko‘l, chavoq, tabiiy ozuqa, ikra, lichinka, sanoat baliqchiligi, ixtulin, kollagen, oqsil, aminokislota. Key words: whitefish, reservoir, lake, crayfish, natural feed, caviar, larva, industrial fishing, ichtuline, collagen, protein, amino acid. O‘zbеkiston Rеspublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017 уil 18 оktуabrdagi “Chorvachilik va baliqchilik tarmoqlarining ozuqa bazasini mustahkamlash chora-tadbirlari to`g`risida”gi VM-845-son qarori [1]. binoan baliq va baliq mahsulotlari inson organizmi uchun muhim ahamiyatga ega ozuqa turlaridan biri hisoblanadi. Uni tabiiy suv havzalaridan ovlash, uy va dala sharoitida yetishtirish ham mumkin. Baliq va baliq mahsulotlari kimyoviy tarkibi, ta’mi jihatidan mol go’shtidan qolishmaydi, ammo hazm bo’lishi jihatidan undan ancha ustun turadi. Yangi baliq go’shtida 15- 22 % oqsil, 0,2 dan 30,8% gacha yog’ va oz miqdorda uglevodlar bor. Asosiy baliq oqsili ixtulin va kallogendan iborat. Ixtulin o’rni almashinib bo’lmaydigan aminokislotalardan iborat bo’lib, odam uchun zarur bo’lgan qimmatli oqsil hisoblanadi. Oqcha boshqa sazan baliqlaridan, birinchi navbatda, juda baland, yon tomondan siqilgan tanasi bilan ajralib turadi. Ovqatlanayotganda uning og'zi yarim pastroq bo'lib, u naycha shaklida cho'ziladi, uning yordamida chanoq loyning qalinligiga 5 sm gacha kirib, u erda joylashgan kichik umurtqasiz hayvonlarni ushlaydi. Oqchaning xarakterli ajralib turadigan xususiyati juda uzun anal suzgich bo'lib, unda 3 ta shoxlanmagan va 23-30 ta shoxlangan nurlar mavjud. Dorsal suzgichda doimo 3 ta shoxlanmagan va 9 ta shoxlangan nurlar mavjud. Orqa suzgichning chuqur tirqishi bor va uning pastki pichog'i yuqori qismidan bir oz uzunroqdir. Tos qanotlari orqasida pardalar bilan qoplanmagan o'tkir, terisimon keel aniq ko'rinadi.Oqchaning boshi kichik. Faringeal tishlari bir qatorli, odatda 5-5 ta. Oqchaning 117 ` tarozilari kichik, ularning o'lchamlari lateral chiziqdan orqaga qarab kamayadi. Yon chiziqda 49 dan 60 gacha tarozilar mavjud. Kichkina oqcha kumush rangga ega va kulrang qanotlari bor; katta namunalarda orqa qora-yashil, tananing yon tomonlari oltin yoki hatto qizg'ish rangga ega, qanotlari esa ancha quyuqroq. Oqchaning uzunligi eng yirik vakllarida 45 sm va og'irligi 10 kg ga etishi mumkin. Uning odatiy o'lchamlari 30-35 sm va og'irligi 1-1,5 kg. To’dako’l suv omborida eng ko'p va keng tarqalgan baliqlardan biridir. Daryolar, ko'llar va suv havzalarida yashaydi. S Oqcha sekin yoki turg'un suvlarni afzal ko'radi va tez oqimlardan qochadi. Daryolarda suv omborlarida yoki ko'rfazlarda yashaydi; Odatda pastki qismida, loyli yoki qumli-silliq tuproqlarda topiladi. Oziqlantirish, urug'lantirish va qishlash bilan bog'liq faqat cheklangan harakatlarni amalga oshiradigan o'tirgan turmush tarzini olib boradi. U kichik suruvlarda yashaydi, ularda bir xil o'lchamdagi shaxslar tanlanadi. Bu juda ehtiyotkor va qo'rqoq baliq. Odatda, bu turkumga kiruvchi baliq turlarida suzgich pufagining yon tomonlarida juft jinsiy bezlar joylashgan, urg’ochisining tuxumdoni mayda donachalar shaklida uzunchoq bo‘ladi. Urg’ochilarida myuller nayi yo‘qolib ketgan. Uning keyingi cho‘zilgan qismi tuxum yo‘li hisoblanib, bitta teshik bilan siydik -tanosil so’rg’ichiga ochiladi. Erkak baliqning juft urug’doni silliq va g’uj silliq tanachadan iborat bo’lib, u tana bo’shlig’ida urg’ochilarning tuxumdoni kabi joylashgan. Erkaklarda Volf nayi siydik nayi vazifasini bajaradi.Urug’donlarning keyingi bo’limlari kalta urug’ chiqarish yo’liga aylangan bo’lib umumiy jinsiy teshik bilan siydik-tanosil so‘rg’ichiga ochiladi. Oqcha balig’ining yetilgan jinsiy hujayralari , asosan tashqariga suvga chiqariladi va otalanish suvda kechadi. Zarafshon daryosi quyi oqimi suv havzalarida 5-8 yoshda, uzunligi taxminan 25 sm bo'lgan erkaklar, urg'ochilarga qaraganda bir-ikki yil oldinyetuklik davriga o’tadi va tana hajmi kichikroq bo'ladi. Suv havzalarida oqcha may oyining boshida, ko'pincha suv 14-16 ° C gacha qiziganda, urg’ochisi bilan birga ko'paya boshlaydi. Bu davrda erkaklarning boshi, tanasining yon tomonlari va ko'krak qanotlari kichik, tanasi boshiga qaraganda biroz kattaroq bo’ladi. Urug'lantirish bir vaqtning o'zida, 2-3 kun ichida, eng qizg'in ertalab va kechqurun sodir bo'ladi. Erkaklar birinchi bo'lib urug'lanish joylariga kelishadi va u erda uzoqroq qolishadi. Oqcha sayoz suvlarda, 1 m dan ko'p bo'lmagan chuqurlikda ko'payadi, har bir urg'ochi 2-3 ta kichikroq erkaklar tomonidan ta'qib qilinadi. Odatda, yoshi kattaroq baliqlar birinchi navbatda tuxum qo'yadi. Barcha tuxumlar bir vaqtning o'zida urg'ochi tomoni