Бўлажак ўқитувчиларини тайёрлашда интегратив ёндашув қилишнинг дидактик имкониятлари

Аннотация

Мазкур мақолада бўлажак ўқитувчиларини касбий фаолиятга тайѐрлашда интегратив ѐндашув қилиш масаласи ечими ѐритилади. Ушбу мақоладан бўлажак мутахассисларни касбий фаолиятга тайѐрлашни такомиллаштириш муаммоси билан шуғулланувчилар фойдаланиш мумкин. Калит сўзлар: интегратив ѐндашув; ўқитувчи; дидактик; имкониятлар; муаммо; тадқиқот; бошланғич; фаолият; ДТС; интеграциялаш; интеграциялаш йўналишлари; интегратив функция; тизимлаштирилган; маълумотлар; база; таълим мазмуни; модернизацияланган; имкониятлар; қизиқиш; фаолият; далиллаш; стратегия. Маълумки, ―ХХI аср – интеллектуаллаштирилган аср‖ кўринишини олиб бўлди. Буни ҳозирдаги илм-фан ва техника-технологиялар ривожидан яққол сезиш мумкин. Улар негизида ишлаб чиқарилаѐтган интеллектуал тизимларда кўплаб тизмий ѐндашув, инновацион ѐндашув, креатив ѐндашув, ижодий ѐндашув, мажмуавий (комиллик) ѐндашув, интегратив ѐндашув каби тадқиқот услубларидан фойдаланилмоқда. Бу тадқиқот услублари ичидан интегратив ѐндшувдан кўпроқ фойдаланилмоқда. Бунга сабаб интеллектуаллаштирилган асрнинг таълим-тарбиясини ташкил этишда албатта илм-фан ва 107 техника-технологияларнинг энг сўнгги ютуқларидан фойдаланишга тўғри келади, яъни булар асосидаги ҳосил бўладиган-янгиланган таълим мазмунини ташкил этишда интеграциялаш жараѐни амалга оширилади. Бу йўналишнинг истиқболли томони шундаки, бунда дунѐ миқиѐсидаги ўқитиш тизимларини технологик тараққиѐт ғоялари билан интеграциялаштирилади, шунингдек, интеграциялаш таълимни интеллектуаллаштириш жараѐнида бўлажак ўқитувчиларнинг касбий компетенциясини янада мукаммаллаштиришда нихоятда зарур. Республикамизда интеллектуал салохиятли бўлажак мутахасисларни тайѐрлаш масаласи ҳам давлат аҳамиятига молик бўлиб, ушбу масалани ҳал қилишга алохида эътибор қилинмоқда. Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Харакатлар стратегиясида ―Узликсиз таълим тизимини янада такомиллаштириш, сифатли таълим хизматлари имкониятларини ошириш, меҳнат бозорининг замонавий эхтиѐжларига мос юқори малакали кадрлар тайѐрлаш, таълим ва ўқитиш сифатини бахолашнинг халқаро стандартларини жорий этиш‖ вазифаси белгиланган[1]. Шунинг учун ҳам бўлажак ўқитувчиларни интегратив ѐндашув негизида касбий фаолиятга тайѐрлашни такомиллаштириш уларга мос инновацион метод ва технологияларни ишлаб чиқариш, шунингдек, илмий-методик таъминотни тайѐрлаш ушбу соҳанинг долзарб йўналишларидан хисобланади. Бунда ушбу соҳадаги давлат сиѐсатини эътиборга олган ҳолда тайѐрланган ўқитувчилар мамлакатимиз барча жабҳаларини интеллектуаллаштиришга муносиб ҳисса қўша оладиган мутахасислар бўлиб етишади. Шунинг учун мазкур тадқиқот ишида ҳам интегратив ѐндашув негизида бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларини тайѐрлашни модернизациялаш масаласи қаралади. Ушбу муаммони ҳал этишда дастлаб анъанавий таълим тизимига мос ва хос бўлган давлат ҳужжатлари ўрганилиб чиқилади ва улардаги бўлажак ўқитувчиларни замонавий талаблар асосида касбий фаолиятга тайѐрлашни модернизациялашга қаратилган ғоялар ва кўрсатмавий фикрлар муаммо ечимини ҳал қилишда этиборга олиниб борилади ва улардаги дидактик имкониятлар ҳисобга олинади. Қуйида уларнинг базилари ҳақида тўхталамиз: 1. Бўлажак ўқитувчиларни касбий фаолиятга тайѐрлашнинг Давлат таълим стандартларининг мавжудлиги. 2. Бўлажак ўқитувчиларни касбий фаолиятга тайѐрлашга оид фанлар бўйича Давлат таълим стандартларининг мавжудлиги. 3. Бўлажак ўқитувчиларни малака тавсифномалариниг мавжудлиги. 4. Таълим йўналиши бўйича ўқув режасидаги бўлажак ўқитувчиларни касбий фаолиятга тайѐрлашни интегратив ѐндашув негизида амалга ошириш мумкунлиги ва шу кабилар. Бу кўрсатилган охирги имконият бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларини касбий фаолиятга тайѐрлашни дастлабки босқичиданоқ интеграциялашга кучли эътибор бериш кераклиги талаб қилинади. Бўлажак бошланғич синф ўқитувчисини касбий фаолиятга тайѐрлашдаги фанлар блокларининг йўналтирилган мақсад-вазифалари бор ва уларнинг муаммо ечимини ҳал қилишга етарлигини аниқлаб олишга тўғри келади. Ўрганилган Давлат ҳужжатларидаги имконият ва шарт-шароитлар бўлажак бошланғич синф ўқитувчисини тарбиялашни интегратив ѐндашув негизида амалга оширишга бўлган дастлабки имкониятлар бўлиб ҳисобланади. Шунинг бирга мазкур йўналишдаги дастлабки изланишларимиз натижалари бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларини интеллектуал фаолиятга тайѐрлашни интегратив ѐндашув негизида амалга ошириш мумкин эканлигини кўрсатади. Бу эса бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларини тайѐрлашни замон талабларини эътиборга олган ҳолда интегратив ѐндашув асосида амалга оширишнинг аҳамиятини янада оширади ҳамда бундай муаммоларнинг ижтимоий аҳамиятини ҳам янада юксалтиради. Ва қайд этиш мумкинки, тадқиқ этилаѐтган муаммонинг ўзи ҳам Давлат аҳамиятига эга бўлган ижтимоий аҳамият касб этувчи истиқболли долзарб муаммо бўла олади. 108 Шу сабабли мазкур тадқиқот ишимизнинг дастлабки босқичида бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларини интегратив ѐндашув негизида тайѐрлашнинг педагогик ва психологик шарт-шароитлари илмий-методик жиҳатдан асосланиб олинди. Бунинг учун бўлажак бошланғич