QORAQALPOG'ISTON SHAROTIDA EJEVIKA (MAYMUNJON) YETISHTIRISH AGROTEXNIKASI

Аннотация

Ushbu maqolada Qoraqalpog'istonda evika (maymun) yetishtirishning qishloq xo'jaligi texnologiyasi muhokama qilinadi. Evika yoki maymun mintaqaning qishloq xo'jaligi va ekologiyasi kontekstida muhim o'rganish mavzusidir. Ularni ko'paytirish bo'yicha agrotexnik tadbirlar hayvonlarning sog'lig'i va mahsuldorligini saqlash uchun zarur bo'lgan oziqlantirish, parvarish qilish xususiyatlari, shuningdek, sanitariya-gigiyena jihatlarini o'z ichiga oladi. Evikaning Qoraqalpog'istonning iqlim sharoitiga moslashishi va mintaqa ekotizimiga mumkin bo'lgan ta'siri bilan bog'liq muammolar ko'rib chiqiladi. Uy-joy sharoitlarini optimallashtirish, ushbu primatlarni muvaffaqiyatli ko'paytirish va parvarish qilish uchun ilg'or texnologiyalar va amaliyotlarni joriy etish usullari tasvirlangan. Ishlar mavjud usullarni takomillashtirish va Evika uchun agrotexnik parvarishning samarali tizimini yaratishga qaratilgan. Kalit so'zlar: evika (maymun), qishloq xo'jaligi texnologiyasi, o'sish, qoraqalpog'iston, qamoqqa olish shartlari, oziqlanish, sanitariya jihatlari, moslashuv ekotizim, hosildorlik. Oʻzbekiston hududida joylashgan Qoraqalpogʻiston Respublikasi oʻziga xos iqlim sharoiti va ekologik xususiyatlari bilan ajralib turadi. So‘nggi yillarda Respublikada qishloq xo‘jaligining muqobil turlariga, jumladan, ekzotik mevalarni ko‘paytirishga qiziqish ortib bormoqda. Bunday turlardan biri evika (maymun) bo'lib, u o'zining moslashuvchanligi va mahalliy iqtisodiyotga potentsial foydasi bilan e'tiborni tortdi. Qoraqalpog'istonda evika yetishtirish bilan bog'liq qishloq xo'jaligi agrotexnologiyasining asosiy jihatlari, jumladan, iqlim sharoitlari, oziqlantirish, sanitariya va mahalliy sharoitga moslashish ko'rib chiqiladi. Qoraqalpogʻistonning iqlimi issiq va qurgʻoqchil, yoz va qish oraligʻida haroratning katta oʻzgarishi kuzatiladi. Bunday sharoitlar ma'lum mikroiqlimni talab qiladigan evikani saqlash uchun qiyinchilik tug'dirishi mumkin. Shuning uchun, muvaffaqiyatli naslchilik uchun yopiq joylarda yoki ixtisoslashtirilgan to'siqlarda mos sharoitlarni yaratish kerak. Maymunjon – insoniga koni foyda bo‘lgan kaliy, magniy kabi quvvatga boy reza meva. U asosan qumli tuproqlarda, tog‘ yonbag‘irlarida, do‘kondor va suv o‘tkazuvchanligi yaxshi bo‘lgan tuproq sharoitlarida hosil beradi. Maymunjon ko'chatlarini yetishtirish bo'yicha qat'iy ilmiy tavsiyalar hali ishlab chiqilmagan. To‘g‘ri, o‘tgan asrning 60-70 bu yil bir qancha ishlar qilingan, ammo ba’zi sabablarga ko‘ra oxiriga yetib kelishi bilan qolib ketgan. Shu kunga qadar u shaxsiy tomorqa xo‘jaliklaridagina yetishtirib kelinmoqda. Ammo keyingi yillarda agrar sohada ilmiy-tadqiqot ishlariga alohida e'tibor beradi. tomonidan keldi. Chunonchi, Akademik Mahmud Mirzaev nomidagi Bog'dorchilik, uzumchilik, vinochilik ilmiy-tadqiqot instituti olimlari xorijdan maymunjon navlarini yaratish, izlanishlar o'tkazmoqda. Husniddin Berdialiev, Akademik Mahmud Mirzaev nomidagi Bog‘dorchilik, uzumchilik, vinochilik ilmiy-tadqiqot instituti doktoranti: “Bu navning afzalligi – u yurtimiz iqlim 14 ` sharoitlariga mos keladi. Sovuqqa issiqqa hamda jazirama bilan ajralib turadi. Maymunjon tarkibiga boy. Bu reza mevani o‘rganar ekanmiz, unda ko‘p katta A, C, K boshqaruvi jiddiy e’tiborimizni tortdi. Hozirda to‘rtta navi introduksiya qilib ekilmoqda. Bir tupda 32 tagacha meva hosil qiladi. Mevasining vazni o‘rtacha 9–12 gramm bo‘lib, bitta tupdan o‘rtacha 300–350 gramm hosil olish mumkin. Hosildorligi yuqoriligi barobarida saqlanadigan qobilligi ham yuqori – tabiiy sharoitda bir haftagacha davom etadi.” Maymunjon navlarini ikkiga bo‘lsa bo‘ladi: bir marta hosil beruvchi an’anaviy navlar va remontant – ko‘p bora hosil beradigan navlar. Reza mevaning remontant turlari asosiy issiqxonalarda etishtirishga mo‘ljallangan. Qoraqalpog‘istonda evika yetishtirish qiziqarli va istiqbolli vazifa bo‘lib, kompleks yondashuvni talab qiladi. Qishloq xo‘jaligi texnologiyasining har bir jabhasiga to‘g‘ri e’tibor qaratilayotganda, yuqori mahsuldorlikka va evikning gullab-yashnashiga erishish mumkin, bu esa mintaqada qishloq xo‘jaligining muqobil shakllarini rivojlantirishga yordam beradi. Maymunjon shirin-nordon ta’mga ega rezavor meva bo’lib, uning ajoyib ta’mi hammaga yoqadi. Bundan tashqari maymunjon juda ham foydali mahsulot hisoblanadi: 2000 yil avval bu mevani qadimiy Gretsiyada dorivor vosita deb hisoblashgan. U quyidagi holatlarda yordam beradi:  U chanqoqni bostirib haroratni tushuradi;  U kasalliklardan so’ng organizmni tiklanishiga yordam beradi;  Oshqozon-ichak tizimi faoliyatini yaxshilaydi;  U asab tizimini mustahkamlaуdi va xotirjam uxlashga yordam beradi;  Fikrlash qobiliyati va xotirani mustahkamlaydi;  Maymunjon o’zida ko’pgina antioksidantlarni saqlashi sabab ham, organizmdan zararli toksinlarni chiqarib tashlaydi; Maymunjonni qo’llashga qarshi ko’rsatmalar juda kam. Eslatmoq joizki, bu mahsulot allergiyani chaqirish ehtimoli ham yo’q emas. Bundan tashqari, u o’zida ko’p kislotani saqlashi sabab ham, u