Innovatsiya iqtisodiy rivojlanish omili sifatida

Аннотация

Ushbu maqolada hozirgi global rivojlanish davrida innovatsiyalarning iqtisodiy rivojlanishga ta‘siri va iqtisodiy rivojlanish omili haqida so‗z yuritiladi. Kalit so‗zlar: Innovatsiya, iqtisodiyot, rivojlanish, jamiyat, ekstensiv texnologiya, omil, korparativ, intensiv. Bugungi kunda rivojlanishning ekstensiv omillari deyarli ishlab chiqarishning sifat jihatidan takomillashtirish asosida yo‗lga q‗‗yilgan. Ya'ni ilmiy yutuqlardan har tomonlama foydalanish asosida milliy iqtisodiyot samaradorligini oshirish bugungi kunning muhim vazifalaridan biridir. Mamlakatning raqobatbardoshligi va uning jahon iqtisodiyotidagi o‗rni innovatsion siyosatning muvaffaqiyatli amalga oshirilishiga bog'liq. Iqtisodning rivojlanishi, ilmiy tadqiqotlar va texnologiyalar sohasidagi orqada qolishni bartaraf etish – rivojlangan davlatlarning iqtisodiy xavfsizligi strategiyasi hisoblanadi. O‗zbekiston hayot darajasi, mehnat unumdorligi va iqtisodiy resurslardan foydalanish darajasi bo‗yicha rivojlangan davlatlardan ancha oqsamoqda. Shu sababli, ushbu muammoni o‗rganish, O‗zbekiston iqtisodining barqaror rivojlanishining shakllari, usullari va ustuvor yo‗nalishlarini aniqlash juda muhimdir. Innovatsion sohaning rivojlanish darajasi va dinamikasi aksariyat mamlakatlar uchun iqtisodiy o‗sishning asosiy omili hisoblanadi. Binobarin, bugungi kunda mamlakatning jahon arenasidagi o‗rni ishchi kuchi va tabiiy resurslarning ko‗pligi bilan emas, balki inson kapitali sifati, ta'lim darajasi, bilimlardan amaliy foydalanish xususiyati va innovatsion faoliyati bilan belgilanadi. Innovatsiya - bu rasmiylashtirilgan ilmiy-tadqiqot natijalari hisoblanadi. Innovatsiyalar quyidagi shakllarda rasmiylashtirilishi mumkin: kashfiyotlar, ixtirolar, patentlar, savdo belgilari, yangi yoki takomillashtirilgan mahsulot uchun hujjatlar, texnologiya, menejment yoki ishlab chiqarish jarayoni. Biroq, asosiy narsa yangilikni joriy qilish, uni yangilikka aylantirish va ijobiy natijaga erishishdir. Iqtisodiy tahlildagi yangiliklar asosiy, hal qiluvchi, ya‘ni, ishlab chiqarish jarayonining mohiyatini tubdan o‗zgartiradigan yoki bozorda ilgari noma'lum bo‗lgan mahsulotni chiqarish imkoniyatini beradiganlarga, va faqat mahsulot shaklini yoki har qanday jarayonni o‗zgartiradigan kichik mahsulotlarni. Shunday qilib, innovatsion faoliyat ikki bosqichdan iborat: birinchisi yangilikni sotib olishni (yoki yaratishni), ikkinchisi - uni amalga oshirishni o‗z ichiga oladi. Shu sababli, sanoat korxonasining (va umuman jamiyatning) bunday faoliyatini faqat ushbu ikki bosqichni amalga oshirishni o‗z ichiga olgan va iqtisodiy va boshqa turdagi ta'sirlarni keltirib chiqaradigan innovatsion deb atash mumkin. Sanoatdagi innovatsiyalar uchun foydalaniladigan resurslarning (mehnat, moddiy, moliyaviy, ilmiy va texnik) jami sanoatning innovatsion salohiyatini tashkil etadi. Innovatsion faoliyat maqsad emas, balki mamlakat iqtisodiyotini kengaytirilgan takror ishlab chiqarish va uning samaradorligini oshirish vositasidir. Innovatsiyalarni tushunishning nazariy yondashuvlarini o‗rganish har tomonlama tasnif berishga imkon beradi [1]. "Innovatsiyalardan foydalanish darajasi" tasniflash xususiyati ikkinchisidan foydalanish imkoniyatlarini ko‗rsatadi. Masalan, mehnatning yakuniy natijalari bilan chambarchas bog'liq bo‗lgan davlat sektori ishchilariga ish haqi to‗lashning yangi tizimini ishlab chiqish milliy iqtisodiy darajadagi yangilik bo‗lib, sanoatda mehnatni tashkil etishning yangi progressiv shakllari tarmoqdagi yangiliklar hisoblanadi. qtisodiyotning innovatsion rivojlanishini 479 boshqarish masalalari murakkab va ziddiyatli, chunki ular bir necha tomonlar - davlat, venchur kapital firmalari, olimlar va ixtirochilar hamda universitetlarning o‗zaro ta'siriga ta'sir qiladi. Zamonaviy jamiyatning asosiy harakatlantiruvchi kuchi sifatida bilim iqtisodiyotini birinchi o‗ringa olib chiqish uchun mamlakatning innovatsion rivojlanishi uchun ajralmas, to‗liq va ayni paytda mobil va rivojlanayotgan strategik tizim va yangi texnologiyalarni tijoratlashtirish mexanizmlari yaratilishi zarur. O‗zbekistonda innovatsiyalar va korporativ ilm-fan bozorining rivojlanish darajasini oshirish uchun favqulodda ehtiyoj bor, bu ilmiy-tadqiqot deb nomlanadi. Makroinnovatsiya strategiyasini shakllantirishning har bir tomonida har xil ko‗rsatkichlarning turlicha nisbatlarini hisobga olgan holda, ma'lum strategiyalarni tanlashda har bir aniq vaziyatda tomonlarni siljitish kerak. Strategiyalarni amalga oshirish qo‗llab-quvvatlash choralari tizimini yaratishni talab qiladi [2]. Ko‗rib turganingizdek, bu erda juda ko‗p tahliliy ishlar talab etiladi va jiddiy tahlillar etarli bilimlarni talab qiladi. Bugungi kunda aksariyat sanoati rivojlangan mamlakatlarga o‗tish bilan uzoq muddatli barqaror iqtisodiy o‗sishga umid qilishadi. Rivojlanishning innovatsion usuli, sanoat, umuman xalq xo‗jaligi, ilm-fan va texnikaning so‗nggi yutuqlari - axborot texnologiyalari, biotexnologiya, yangi materiallar, resurslarni va tabiatni tejash