YOSHLARNI KASBGA YÕNALTIRISHNING PSIXOLOGIK ASOSLARI

Аннотация

ushbu maqolada yoshlarni kasbga yo‘naltirishning psixologik asoslari haqida so‘z yuritilgan. Kalit so‘zlar: yoshlar, kasb, psixologik, qiziqishlar, ijtimoiy, qobiliyat, mahorat. Yoshlarni kasbga yõnaltirish psixologik jihatdan muhim jarayon bo‘lib, u bir qator omillarga asoslanadi. Ushbu jarayonni samarali tashkil etish uchun quyidagi psixologik asoslarni hisobga olish lozim: 1. Shaxsiy qiziqishlar va istaklar: Yoshlarning o‘z qiziqishlari, qobiliyatlari va istaklarini aniqlash muhimdir. Bu ularning kelajakdagi kasb tanlashida muhim rol o‘ynaydi. 2. O‘z-o‘zini anglash: Yoshlar o‘zlarining kuchli va zaif tomonlarini tushunishlari kerak. O‘z-o‘zini anglash jarayoni orqali ular o‘zlariga mos kasblarni tanlashda aniqroq qarorlar qabul qilishlari mumkin. 3. Ijtimoiy ta'sir: Oila, do‘stlar va jamiyat yoshlarning kasb tanlashida katta ta'sir ko‘rsatadi. Ijtimoiy muhit va atrofdagi odamlarning fikrlari yoshlarning qarorlariga ta'sir qiladi. 4. Qobiliyat va mahorat: Yoshlarning qobiliyatlarini rivojlantirish va ularga mos kasblarni tanlashda yordam berish zarur. Bu, o‘z navbatida, ularning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi. 5. Ma'lumot va bilim: Kasbga yõnaltirish jarayonida yoshlarga turli kasblar haqida ma'lumot berish muhimdir. Bu, ularning tanlovini kengaytiradi va to‘g‘ri qaror qabul qilishlariga yordam beradi. 6. Psixologik tayyorgarlik: Yoshlarni kasbga tayyorlashda psixologik tayyorgarlik ham muhim ahamiyatga ega. Stressni boshqarish, muloqot qilish ko‘nikmalari va boshqa psixologik jihatlar yoshlarni kasbiy faoliyatga tayyorlashda yordam beradi. 7. Motivatsiya: Yoshlarni kasbga yõnaltirishda motivatsiya katta rol o‘ynaydi. Ularni qiziqtiradigan, ilhomlantiradigan va maqsadga erishishga undovchi omillarni aniqlash zarur. Kasbga yõnaltirish jarayonida ushbu psixologik asoslarni inobatga olish yoshlarning muvaffaqiyatli kasbiy yo‘lini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Umumiy o‘rta ta`lim maktablarni o‘quvchilarning mexnat ta`lim darslarida olgan bilimlari, shakllangan ko‘nikma va malakalari ularda mexnat qilishga umumiy tayyorgarlikni, xalq xo‘jaligining aniq bir soxasida qo‘llanishi vazifa qilib qo‘yish lozim. Bundan tashqari, boshqa fan o‘qtuvchilari xam o‘rganilayotgan mavzu dasturlarini o‘zgartirmasdan, ya`ni mantiqiy ketma-ketligiga ta`sir qilmasdan, ushbu fan xususiyatlarini xisobga olgan holda o‘quvchilarni mexnat jarayonlari, mexnat turlari ko‘rinishlari va texnologiyasi bilan tanishtirib borishlari bozor iqtisodiyoti tamoyillarini, respublikamizning iqtisodiy potentsialini ochib berishlari lozim. Biz psixologlar umum ta`lim maktablari o‘quvchilari bilan 15 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si kasb tanlashga yo‘llash bo‘yicha ishlar olib borish jarayonida ularni zamonaviy ishlab chiqarish poletexnik asoslari, fan-texnika taraqqiyoti davrida sanoat va qishloq xo‘jaligining rivojlanish istiqbollari, ishchi va xizmatchilarning mexnat faoliyati mazmunidagi tegishli o‘zgarishlar bilan tanishtirish hamda ana shu masalalarni ishlab chiqarish muxitidagi korxonalar misolida aniqlashtirib berish lozim. Mehnat va kasbiy tayyorgarlik tizimi bevosita yoshlarning mexnat va kasb tarbiyasini, ta`limini kasbiy axborotlar, kasb tanlash, kasbga yo‘naltirish ishlarini amalga oshiradigan ulkan ishlardan biri bo‘lib, juda o‘tmish taraqqiyotiga egadir. Xalqimizning millat, xalq, elat bo‘lib shakllanishini mexnatsiz, kasblarsiz, hunarsiz tasavvur etib bo‘lmaydi. Odamzod paydo bo‘lishidan boshlab mexnat bilan shug’ullangan, turmush buyumlari yasagan yumushlar bajargan. Dastlab faqat kun kechirish uchun qilingan mexnat keyinchalik, kattaroq maqsadni, boylik orttirish uchun amalga oshirilib xatto, 10- asrlarda yirik xarbiy qo‘shinlarni, millionlab xalqlarni buyumlar, anjomlar bilan ta`minlay oladigan ishlab chiqarish soxalari darajasigacha taraqqiy etdi. Psixologik ilmiy manbalardan ma’lumki, sharqning buyuk mutafakkirlari, allomalari deyarli barcha davrlarida o‘z asarlarida, she`r va g’azallarida, adabiy meroslarida halol mexnatni, kasb-xunar egallash muqaddasligini va zarurligini ta`kidlab, ulug’lab o‘tganlar. Ulug bobokolonimiz A.Navoiy o‘z g’azallarida yoshlarni ilm-xunar egallashga chaqiradi. Ilm kasbini qildi to joni bor, Hunar o‘rgandi onga ki imkoni bor. Shu jumladan, kasblar turlarini sinflash bu kasbga yo‘naltirish ishlari uchun mo‘ljallangan. Bu tasniflashni o‘rganib chiqqan V.E.Govrilov ijobiy tomonlari bilan birga kamchiliklarini ham ko‘rsatib berdi. Masalan, bir guruhdagi kasblar ishchiga qarama- qarshi talablarni oldiga qo‘yuvchi komponentlarni o‘z ichiga oladi, bu esa kasbga layoqatlilik belgilarini aniqlashni qiyinlashtiradi. Tasniflashning yana bir kamchiligi shundaki, kasblar olami nihoyatda o‘zgaruvchan, shunga ko‘ra kasblarning mehnat mazmuni ham o‘zgaruvchan xususiyatga ega. Bu esa kasblarni tizimlashga nisbatan noaniqlikni keltirib chiqaradi va kasbiy tanlovni kasbiy maslahat jarayoniga kirishni qiyinlashtiradi. Ma’lumki, kasbiy ta’limning barcha kasblar bo‘yi