SURKOV MATERIALLARNI OLISH USULLARI VA TEXNOLOGIYALARI

Аннотация

Surkov materiallari mashinasozlik sohasida mexanik tizim ichida harakatlanuvchi qismlarning samarali va barqaror ishlashini taʻminlashda ahamiyati katta Ushbu tezisda surkov materiallarni ahamiyati, olishning muammolari, eng yaxshi usullari va texnologiyalari yoritilgan. Kalit soʻzlar. Surkov materiallari, moylash materiallari, mashinasozlik, transport, barometri. Surkov materiallari mashinasozlik sohasida mexanik tizim ichida harakatlanuvchi qismlarning samarali va barqaror ishlashini taʻminlash muhim ahamiyatga ega. Biroq, ishqalanish va eskirish, mexanik tizimlarning uzoq umr koʻrish muddati va samaradorligini cheklab qoʻygan [1]. Baʻzi tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, dunyodagi energiya isteʻmolining taxminan 23% mexanik komponentlarning oʻzaro taʻsirida ishqalanishi tufayli isteʻmol qilinadigan energiya bilan bogʻliq boʻlishi mumkin [2]. Ushbu muammoni hal qilish uchun umumiy yondashuv ishqalanish va energiya yoʻqotilishini minimallashtirish uchun mexanik harakatlanuvchi qismlarga suyuq surkov materiallari yoki boshqa moylash strategiyalaridan foydalanish hisoblanadi. Xolmberg va Erdemir [2] tomonidan olib borilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, moylash materiallaridan uzoq vaqt foydalanish (15 yildan ortiq) ishqalanish va eskirishdan energiya yoʻqotishlarini 40% gacha kamaytirishi mumkin. Energiya yoʻqotishlarining bu qisqarishi yillik global yalpi ichki mahsulotning taxminan 1,4% va jami global energiya isteʻmolining 8,7% ga teng boʻlgan sezilarli tejashga olib kelishi mumkin. Hozirgi vaqtda mashinasozlik sohasidagi yutuqlar va ichki yonishning oʻzgaruvchan talablari bilan tanishish uchun avtomobillardagi dvigatellar, moylash moylarida (asosiy moylar) qoʻshimchalarning har xil turlari va funktsiyalaridan foydalanish muhim tendentsiyaga aylandi [3]. Ushbu qoʻshimchalar fizik va kimyoviy xususiyatlarni yaxshilash, shuningdek, moylash qobiliyatini yaxshilash orqali ishqalanish va eskirishni minimallashtirish orqali energiya sarfini kamaytirishga qaratilgan. Yog ʻqoʻshimchalarini oʻziga xos ishlash xususiyatlariga ega boʻlgan yagona agentlar yoki turli xil xususiyatlarga 80 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference ega koʻp funktsiyali kompleks agentni yaratish uchun bir nechta yagona agentlarni birlashtirgan aralash agentlar sifatida tasniflash mumkin. Ushbu qoʻshimchalar antioksidantlar, yopishqoqlik indekslarini yaxshilovchilar, zang inhibitörleri, koʻpiklanishga qarshi vositalar va boshqalar kabi turli funktsiyalarni bajaradi. Yogʻ qoʻshimchalari transport, ishlab chiqarish, energiya ishlab chiqarish, neft va gaz, oziq-ovqat va farmatsevtika kabi koʻplab muhim tarmoqlar va tarmoqlarda qoʻllaniladi [4]. Shunday qilib, ular sanoat rivojlanishining "barometri" sifatida tavsiflangan. Odatda, moylash qoʻshimchalariga boʻlgan talab rivojlanayotgan makro- iqtisodiyot va sanoatning tez kengayishi bilan ortadi. Bu korrelyatsiya moylash materiallarining ahamiyatini va ularning qoʻshimchalariga boʻlgan ehtiyojni taʻkidlaydi [5]. Neftdan olinadigan har xil sohalarda ishlatiladigan moylar atmosfera bosimi ostida haydab olingan neft qoldigʻi mazutdan olinadi. Moylami ishlab chiqarish jarayoni 3 bosqichdan iboratdir [6]. 1. Boshlangʻich xomashyoni tayyorlash — moy fraksiyalarini olish. 2. Olingan moy fraksiyalaridan komponentlar olish. 3. Komponentlami aralashtirish (kompaundirlash) ularga qoʻndirma qoʻshish va tovar mahsulot olish. Boshlangʻich xomashyoni tayyorlashda mazutni vacuum ostida haydab fraksiyalaiga ajratiladi. Moylami olishda ishlatiladigan usulga qarab ular ikki gmppaga boʻlinadi. 1. Distillyat gruppasi — bunga vakuum ostida 300-400 °C, 350-420 °C, 420- 450 °C va 450-500 °C da mazutni qizdirib olinadigan fraksiyalar. 2. Mazutni vakuumda haydalgandan keyingi qoldiq— gudrondan (500°C dan yuqori) olinadigan moylar. Distillyat moy fraksiyalaridan qayta ishlab olingan surkov moylari— distillyat moylar deyiladi, gudrondan olinganlari-qoldiq moylar deyiladi. Boshlangʻich moy fraksiyalaridan moy komponentlarini olish murakkab koʻp bosqichli jarayondir. Har bir bosqich vazifasi moylami ekspluatatsiya xususiyatini pasaytiradigan gmppalar birikmasidan tozalashdir. Neft fraksiyalaridan hamma kislotali xossaga ega boʻlgan birikmalami, toʻyinmagan uglevodorodlami, qisman oltingugurtli va smolali birikmalami, qisqa yon zanjirli polisiklik aromatik uglevodorodlami, qattiq parafinlarni chiqarib tashlash kerak. Boshlangʻich moy fraksiyalaridan moy komponentlarini olish asosida yuqorida koʻrsatilgan zararli komponentlami tozalash yotadi. Bu usullar—fizik (erituvchilar bilan ekstraksiyalash), eritmadan past haroratda choʻktirish, fizik- kimyoviy-adsorbsiya, kimyoviy usul-N S0 bilan tozalash va gidrotozalashdir. 2 4 81 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference Fizik xossalari Tavsifi Qovushqoqlik Measure of a lubricantʻs resistance to flow Yopishqoqlik indeksi Measure of a lubricantʻs viscosity change wi