AQSH TRANSMILLIY KORPORATSIYALARINING (TMK) O`ZBEKISTON IQTISODIYOTIDAGI O`RNI

Аннотация

На сегодняшний день международные транснациональные корпорации (ТНК) считаются важнейшим элементом мировой экономики и развития международных экономических отношений, поэтому данное понятие играет большую роль в системе международных отношений. Их статус негосударственных субъектов международных отношений позволяет им принимать активное участие в решении важнейших вопросов и проблем мировой политики, ранее входивших в компетенцию национальных государств. Транснациональные корпорации играют важную роль в формировании и реализации внешнеэкономической политики США и являются силой, способной влиять не только на внешнюю политику США, но и на международные отношения и экономику всего мира. В данной научной статье анализируется деятельность транснациональных корпораций США в Узбекистане. Ключевые слова: США, транснациональные корпорации, экономические отношения, современная внешняя политика, американо- узбекские отношения. 46 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference Mamlakatlar iqtisodiyotining asosiy negizidan biri bu aholining ish bilan ta`minlanganlik darajasidir. Aynan ushbu omil mamlakatning rivojlanish ko`rsatkichlarini aniqlab berishi hech birimizga sir emas. Bilamizki, mamlakatimiz rivojlanayotgan mamlakatlar sirasiga kiradi. Salkam 40 millionga yaqin aholisi mavjud bo`lgan mamlakat ijtimoiy hayotning har jabhasini birdek rivojlantirishga harakat qilishi zarur. Iqtisodiy munosabatlar qo’shni Qozog’iston bilan solishtirganda sustroq, lekin 2011-yildagi O’zbekistonda tashqi investitsiyalarni jalb qilish uchun bojxona va boshqa invetitsiyalarga to’siq bo’layotgan qonunlarni qayta ko’rib chiqilishi oqibatida AQSh bilan import ($368 million, 2022), eksport ($69 million, 2022) va to’g’ridan-to’g’ri investitsiyalar miqdori progressiv ravishda oshib bormoqda. Bunday tendensiyasini AQShning regionga iqtisodiy qiziqishi ko’proq unda joylashgan resurslar bilan bog’liqligi bilan tushuntirsa bo’ladi, ya’ni AQSh uchun O’rta Osiyodagi iste’molchilardan keladigan daromaddan ko’ra, bu hududda joylashgan qazilma boyliklari ko’proq qiziqroq. AQShning iqtisodiy potensialini hisobga olsak, bu tushunsa bo’ladigan holat. Mamlakatimizning AQSHdek rivojlangan mamlakatlar bilan yaqin hamkorlik qilishi biz uchun iqtisodiy rivojlanishga ko`maklashishi turgan gap. O`zbekiston va AQSH aloqalari uzoq o`tmishga borib taqalishiga qaramay, mamlakatimizda faoliyat yuritayotgan AQSH TMKlari soni sanoqlidir. Buning asosiy sabablaridan biri sifatida dunyo siyosatidagi bir qator vaziyatlarni keltirishimiz mumkinki, ular, ya`ni bizning azaliy hamkorimiz sanalgan Rossiya federatsiyasi hamda AQSH o`rtasidagi munosabatlar bizga AQSH bilan hozirgidan ham keng ko`lamdagi hamkorlikni yo`lga qo`yishda qaysidir ma`noda to`sqinlik qilgan. Shunga qaramasdan mamlakatimizda mana bir necha yillardan buyon AQSHga tegishli bir qator TMKlar o`z faoliyatlarini amalga oshirib kelishmoqda. AQShning General Motors, Hyatt, Hilton, General Electric, John Deere, Boeing, Honeywell, Exxon Mobil, Coca-Cola va boshqa kompaniyalari O‘zbekiston bilan faol hamkorlik qilib kelayotgani fikrimizni tasdiqlaydi. Ushbu kompaniyalarning mamlakatimiz hududida faoliyat yuritishi natijasida nafaqat davlatimiz g`aznasini to`lishiga hissa qo`shmoqda, balki 50 000 nafardan ortiq hamyurtlarimizning doimiy ish bilan ta`minlanishlariga zamin yaratmoqdalar. Shu bilan bir qatorda sanoat sohalarida hamkorlik yo`lga qo`yilgan Barents grupp, Kellog, AIG, Emsi-Ay kabi bir qator kompaniyalar ham mamlakatimiz biznes olami vakillari bilan yaqindan hamkorlik qilib, ikki tomonning ham 47 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference moliyaviy maqsadlari o`sishiga, yanada rivojlanishiga o`z hissalarini qo`shib kelishmoqda. Mamlakatimiz va AQSH o`rtasida amalga oshirilayotgan hamkorliklarning hajmi kengayishi mamlakatimiz iqtisodiyoti uchun sezilarni darajada hissa qo`shishi turgan gap. O‘zbekistonning AQSh bilan tovar ayirboshlash hajmi 2022 yil yakuni bo‘yicha 436,8 million dollarni (eksport – 68,5 million dollar, import – 368,3 million dollar) tashkil etib, 2021 yilga (426,3 million dollar) va 2020 yilga (277 million dollar) nisbatan oshganligini ko‘rsatmoqda. TMKlar dunyo mamlakatlari iqtisodiyotini rovjlantirish, ularni tashqi bozorlarga olib chiqqan holda YaIM hamda YaMMni kengaytirishga imkoniyat beradi. AQSH TMKlari Oʻzbekiston iqtisodiyotida muhim oʻrin tutadi. Ular ish o‘rinlari, sarmoya va texnologiyani ta’minlash orqali mamlakat iqtisodiy o‘sishiga hissa qo‘shadi. AQSH TMKlari Oʻzbekistonda keng koʻlamli tarmoqlarda faol ishlaydi, jumladan: Ishlab chiqarish: AQSh TMKlari keng turdagi mahsulotlar, jumladan, to'qimachilik, oziq-ovqat va elektronika ishlab chiqarishda ishtirok etadi. Energiya: AQSh TMK kompaniyalari neft va gazni qidirish va qazib olish bilan shug'ullanadi. Konchilik: AQSh TMKlari metallar va minerallarni qazib olish bilan shug'ullanadi. Xizmatlar: AQSh TMKl