MINTAQADA ASALARICHILIKNI RIVOJLANTIRISH VA ASALARILARNING KASALLANISH XAVFINI OLDINI OLISH

Аннотация

Ushbu maqola mintaqa asalarichiligida klasterlash metodini qo'llash orqali iqtisodiy, geografik va biologik samaradorlikni oshirishning mohiyati va ilmiy asoslarini o'rganishga bag'ishlangan. Klasterlash texnologiyasi asalarichilikda qo'llanilganda, asalarichilik faoliyatining samaradorligini oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va asalarichilikni barqaror rivojlantirish imkoniyatlarini yaratadi. Ushbu maqolada klasterlashning asosiy afzalliklari, ilmiy jihatlari, iqtisodiy samaradorlikka ta'siri va geografik hamda biologik omillar bilan aloqadorligi tahlil qilinadi. Shu bilan birga, ushbu metodni amalga oshirishning mintaqaviy xususiyatlari va qiyinchiliklari haqida ham muhim ma'lumotlar keltiriladi. Kalit so'zlar: Asalarichilik, klasterlash, iqtisodiy samaradorlik, geografik samaradorlik, biologik samaradorlik, barqaror rivojlanish, mintaqaviy xususiyatlar, ilmiy asoslar. Zamonaviy insoniyatning jiddiy ekologik muammolari orasida sanoatlashgan mamlakatlar va shaharlarning tuproq, suv va havo muhitida og’ir metal OM(OG’IR METAL) birikmalarining barqaror kontsentratsiyasi muammosi (Maistrenko V.N., 2009; Gadjiramazanova A.G., Rasulov Sh.A., 2011; Gubeydullina) Z. N., Pochinova T.V., Dezhatkina S.V., 2012). OM(OG’IR METAL)lar juda tor optimal va zararsiz konsentratsiya diapazoniga ega protoplazmatik zaharlardir (Kabata-Pendias A., 1989). A.M. Smirnov (2006) ekotoksikantlarning hayvonlar populyatsiyasi va biologik ob'ektlariga umumiy ta'siri, ularning chorvachilik mahsulotlarini to'plash va sifatini yomonlashtirish qobiliyati ayniqsa xavflidir (Smirnov A.M., 2006). Xuddi shu fikrni L.A.Skrebneva, F.S. Bilalov, M.N. Mukminov M.N., V.Z. Latipova, I.S. Grigorieva (2012) ta'kidlaganidek, OM(OG’IR METAL) va boshqa ifloslantiruvchi moddalar o'rtasidagi asosiy farq ularning atrof-muhitga kiritilishi, keyingi migratsiya va trofik zanjirlarda to'planishidir. Fikrimizcha mintaqa asalarichiligida ekotizim tamoyillari, mamlakatning, shaharning yoki mintaqaning tabiiy muhitini muhofaza qilish va uning ekologik tizimlarini mustahkamlashga qaratilgan jarayon hisoblanadi. Bu tamoyillar tumanlar faoliyat ko'rsatadigan tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi. Ekotizim tamoyillari, yashil iqqtisodiyotga utish, mahsulotlarni saralash, qayta 144 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference ishlashga ekologik jarayonlarga etibor berish, ishlab chiqarishni ekotizimli tarzda boshqarishni taqozo etadi. Bu jarayon qayta ishlash va qayta ishlanib chiqilishini oshiradi va yshil iqtisodiyotga utish imkoniyatlarini yaratadi. Ekotizimga yashash muhitini muhofaza qilish ham kiradi. Bu tamoyil, yashash muhitini muhofaza qilish uchun qurilishlarni ekologiyaga ta’sir etmaydigan darajada tashkil qilish, kuproq ekologik transport vositalarini qullashni taqozo etadi. Tabiiy resurslarni muhofazasini, suv ommaviy muhitini, tog'lar, daryolarning muhofazasini ta'minlash uchun faoliyat yuritishni o'z ichiga oladi. Bu muammolar, tabiiy ekotizimlar va yashash muhitini muhofaza qilishning bir qismini tashkil etadi. Asalarichilikda ekotizim tamoyillari yashayotgan jamoatlar, korxonalarni va hukumatlarni qonun tuzatish va siyosatni rivojlantirishda ko'maklashishni talab etadi. Bu, ekologik muammolar va atrof-muhitni muhofaza qilishga qaratilgan qonunlarni, siyosatni va dasturlarni rivojlantirishga yordam beradi. Bu ekotizim tamoyillari ekologik o'zgarishlarni tushunish, muhofaza qilish va mustaqil taraqqiyotni ta'minlash uchun muhimdir. Bu tamoyillar boshqa sohalarda (iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy) amalga oshirilgan va mamlakatlararo ko'p tomonlama qo'llab-quvvatlanadi. Asalarichilikning muammolari va yechimlari qat'iy ravishda qo'llaniladigan davlat siyosatining bir qismi bo’lishi kerak. Bu muammolar va yechimlar mazkur mintaqa, mamlakat yoki hududning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy hayotida o'tgan tarix boyicha o'zaro muvofiqlik va cheklovlar tufayli shakllanib kelgan. Shu sababli, asalarichilik tamoyillari o'zining mahalliy sharoit va kontekstiga mos ravishda muomala qilishni talab qiladi. Bunday tamoyillar odatda siyosiy, iqtisodiy yoki madaniy sohasidagi muammolarni hal qilish, inson huquqlarini himoya qilish, o'zaro ishonch va sodiqlikni mustahkamlash, va mintaqadagi amniyatni ta'minlashga qaratilgan. Asalarichilik tamoyillari tajribani, siyosiy muzokaralarni, diplomatik munosabatlar va boshqa vositalarni qo'llab-quvvatlaydi. Bu tamoyillar, adolat, barqarorlik, muvofiqlik va ishonchga asoslangan bo'lishi kerak. Shuningdek, ularga ilmiylikga, o’zviy aloqadorlikgaa, tahlillar va tajribaviy ma'lumotlarga asoslangan nazorat tizimi kerak. Shuningdek, asalarichilik tamoyillari o'z vaqtida o'zgaruvchan bo'lib, yangi muammolarga va imkoniyatlarga javob berish uchun doimiy ravishda yangilanishi kerak. Mintaqaning ekologik-geografik xususiyatlari, uning tabiiy muhit, iqlim, joylashgan yer , yer va boshqa geografik omillarga bog'liqdir. Bu xususiyat