JINOYAT PROTSESSIDA VA JAZONI IJRO ETISH MUASSASALARIDA QIYNOQ HOLATLARINI OLDINI OLISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH

Аннотация

After gaining independence, the Republic of Uzbekistan, as a full-fledged member of the world community, declared its commitment to democracy and human rights in its Constitution, and recognized the priority of society and states to the interests of citizens. Our country has joined the human rights documents of the prestigious international organization, the United Nations, and has undertaken the effectiveness of their compliance. Key words: Constitution, torture, violence, cruelty, dignity Аннотация: После обретения независимости Республика Узбекистан как полноправный член мирового сообщества провозгласила в своей Конституции приверженность демократии и правам человека, признала приоритет общества и государства интересам граждан. Наша страна присоединилась к документам по правам человека ООН, авторитетной международной организации, и взяла на себя ответственность за их соблюдение. Ключевые слова: Конституция, пытки, насилие, жестокость, достоинство. Mavzuni dolzarbligi: So‘nggi yillarda butun dunyoda, shuningdek yurtimizda amalaga oshirilayotgan islohotlarning tub zamirida inson huquqlari, uning erkinliklari, sha’ni qadr-qimmati mujassam. Bugungi kunga kelib tergov 63 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference jarayonida, jazoni ijro etish muassasalarida ushlab turilgan shaxslar va jazo muddatini o`tayotgan mahkumlarning sha’ni va qadr-qimmatini kamsitib qiynoqqa solish holatlariga qarshi bir qator chora-tadbirlar ishlab chiqilmoqda. Bugungi kunda mustaqil O`zbekistonda amalga oshirilayotgan islohatlarning tub zamirida, inson manfaatlarini ulug’lash, ularning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish, ularni jinsi, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishidan qat`iy nazar qadr-qimmati kamsitilishiga yo`l qo`ymaslik huquq va erkinliklarini to‘liq amalga oshira olishi, fuqarolarning qonun oldida tengligini ta`minlash masalalari yotibdi. Buning isboti sifatida O`zbekiston Respublikasi yangi tahridagi Konitutsiyasining 26-moddasini keltirishimiz mumkin. unga binoan: “O‘zbekiston Respublikasida demokratiya umuminsoniy prinsiplarga asoslanadi, unga ko‘ra inson, uning hayoti, erkinligi, sha’ni, qadr-qimmati va boshqa ajralmas huquqlari oliy qadriyat hisoblanadi. Demokratik huquq va erkinliklar Konstitutsiya va qonunlar bilan himoya qilinadi”. Shunday bo`lishiga qaramasdan bugungi kunga kelib ham respublikamizning ayrim tergov hibsxonalari va jazoni ijro etish muassasalari xodimlari tomonidan qiynoqqa solish holatlari kuzatilayotganligi haqida asossiz ariza va shikoyatlar kelib tushmoqda. Bu kabi asossiz ayblovlar va tushunmovchiliklarning oldini olish maqsadida qiynoq va uning ko`rinishlari haqida batafsil tushuntirish maqsadga muvofiq. Keling "qiynoq" nima ekanligiga to‘xtalib o`tsak. "Qiynoq" tushunchasiga O‘zbekiston Respublikasi jinoyat kodeksi 235-moddasi quydagicha tariff berilgan “Qiynoqqa solish va boshqa shavfqatsiz g‘ayriinsoniy yoki qadr qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llsh ya’ni ma’muriy qamoqqa olingan shaxsga shuningdek gumon qilinuvchiga ayblanuvchiga, sudlanuvchiga mahkumga, guvohga, jabrlanuvchiga jinoyat protsessining boshqa ishtirokchilariga yoxud ularning yaqin qarindoshlariga ulardan yoki boshqa uchinchi shaxsdan biror-bir axborot olish, jinoyat sodir etganligida iqrorlik ko‘rsatuvi olish maqsadida ularni sodir etilgan qilmish uchun o‘zboshimchalik bilan jazolash yoxud biror bir harakatni sodir etishga majburlash maqsadida huquqni muhofaza qiliuvchi organning yoki boshqa davlat organining xodimi tomonidan yoxud dalolatchiligida yoki xabardorligida yoxud indamay bergan roziligi bilan boshqa shaxslar tomonidan qo‘rqitish, urish do’pposlash, qiynash, azob berish yo‘li bilan qonunga xilof boshqa harakatlar sodir etilgan qonunga xilof ruhiy, pisixologik, jismoniy bosim o‘tkazish yoki boshqacha tarzda bosim o‘tkazish,” . Ya’ni shaxslarning erkin harakatlanishi cheklangan paytda ularning huquq va erkiliklarini taminlash, ularga nibatan 64 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference jismoniy kuch, ruhiy va pisixologik bosim o‘tkazilish holatlarining oldini olishni nazarda tutadi. Yuqoridagi normada ushbu harakatlar davlat organi yoki huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari tomonidan jinoyat protsessida, jazoni ijro etish muassasalarida kuzatilishi mumkinligi haqida belgilab o‘tilgan hamda ushbu harakatlarni sodir qilgan shaxslarga nisbatan jinoiy javobgarlik borligi belgilab o’tilgan. So`nggi yillarda inson huquqlari, erkinliklarini taminlash, inson kapitalini rivojlantirish, qiynoq holatlarini oldini olish yuzasidan bir qator qonun va qonun osti normativ hujjatlar qabul qilmoqda. Xususan, 2021-yil 26- iyunda davlatimiz rahbari tomonidan ,,Qiynoqqa solish holatlarini aniqlash va ularning oldini olish tizimini takomillashtirishga doir qo’shimcha chora- tadbirlar to’g’risida’’gi PQ-5163-son qarori imzolandi. Ushbu qarorning 2- bandida quyidagi joylarda qiynoqqa so