ФИРИБГАРЛИК ЖИНОЯТИНИНГ ТАҲЛИЛИ ВА УНГА ҚАРШИ КУРАШИШ ЧОРА-ТАДБИРЛАРИ

Аннотация

Мақолада ҳозирги кунда жамиятимизда содир бўлаётган фирибгарлик жинояти ва ушбу жиноятнинг келиб чиқиш сабаблари, жиноят профилактикасини такомиллаштиришнинг ўзига ҳос хусусиятлари, қолаверса, фаолиятга доир муаммо ва камчиликларни бартараф этиш бўйича бир қатор таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган. Фирибгарлик буйича бошка хорижий давлатларнинг илғор тажрибалари, хамда миллий қонунчилигимиздан фарқли ва ўхшаш томонлари шунингдек, юқорида келтириб ўтилган жихатлардан фойдаланган холда ушбу фаолиятни такомилаштириш хақида билиб олишингиз мумкин. Таянч сўзлар: фирибгарлик, олдини олиш, қонун, мулк, мулкдор, банк, вояга етмаган, аёллар, бир гуруҳ, алдаш, ишонч, ёлғон, фуқаролик ҳуқуқий, муносабат. Аннотация. В статье разработан ряд предложений и рекомендаций по выявлению мошенничества, совершаемого в современном обществе и причин, способствоваших его совершению, особенностям совершенствования профилактики преступности, а также по устранению проблем и недостатков деятельности. Рассмотрен передовой опыт других зарубежных стран по раскрытию мошенничества, а также различиях и сходствах с национальным законодательством, а также меры по улучшению деятельности. Ключевые слова: мошенничество, предотвращение, закон, имущество, собственник, банк, несовершеннолетний, женщина, группа, обман, доверие, ложь, гражданско-правовые, отношение. Annotation. The article has developed a number of proposals and recommendations for identifying fraud committed in modern society and the causes that contributed to its commission, the specifics of improving crime prevention, as well as to eliminate problems and shortcomings of activities. The best practices of other foreign countries on fraud detection, as well as differences and similarities with national legislation, as well as measures to improve activities are considered. 8 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference Keywords: fraud, prevention, law, property, owner, bank, minor, woman, group, deception, trust, lies, civil law, attitude. Мавзунинг долзарблиги ва бугунги кундаги аҳамияти шундаки, ижтимойи тармоқда қизиқ бир статистик маълумот ўқиб қолдим. Унга кўра, ҳар секундда дунё бўйича 5-7 нафар фуқаролар тўлов карталари воситасида виртуал фирибгарлик жабрланувчисига айланаркан. Бу жиноят Ўзбекистонда ҳам кейинги йилларда ахборот технологиялари ривожи, виртуал (онлайн) хизматлар кўпайгани сари ҳисоб рақамдан, пластик картадан фирибгарлик йўли билан виртуал пул “ўмариш” жуда кўп учраб турибди. Бугунги кунда жамиятимизда кўп учраётган жиноятлардан бири бу фирибгарлик жиноятидир. Шу сабабли ушбу жиноят тушунчаси, уни олдини олиш чоралари ўзининг долзарблиги билан алоҳида ажралиб туради. Зеро, сўнги йилларда, бозор иқтисодиёти шароитида ўзгалар мулкини талон-тарож қилиш жиноятининг сезиларли даражада кенгайиши кузатилмоқда. Бу ўз навбатида, суд-тергов органлари томонидан ушбу турдаги жиноятларни кўриб чиқиш амалиётининг мураккаблашишига, жиноятчиликни олдини олиш бўйича фуқаролар, айниқса жиноят бўйича жабрланувчи бўлишга мойил бўлган содда, ишонувчан шахслар ўртасида кенг қамровли тарғибот ишлари олиб бориш заруратини олдимизга кўндаланг қўйди. Фирибгарлик мулкка қарши қаратилган жиноятлар ичида энг кўп тарқалганларидан бири бўлиб, алдаш ёки ишончни суистеъмол қилиш йўли билан ўзганинг мулкини ёки мулкий ҳуқуқини қўлга киритишдан иборат бўлади. Фирибгарликнинг ўзига хос хусусиятлари нафақат унинг содир этилиши усули, балки қонунда махсус белгиланган тажовуз қилиш предмети ҳам ҳисобланади. Жиноятни содир этиш усулларининг ўзига хослигига қараб фирибгарлик икки турга ажратилади: -алдаш йўли билан талон-тарож қилиш; -ишончни суистеъмол қилиш йўли билан талон-тарож қилиш. Алдаш фирибгарлик билан талон-тарож қилиш усули сифатида айбдорни ҳақиқий мақсадларига (масалан, мулкни қайтариб бермаслик мақсадида қарзга олиш); предметга унинг нархи, миқдори ва сифатига (рангли металлардан фойдаланган ҳолда тилла буюмлар сифатида ҳар хил нарсалар ишлаб чиқариш, тўлиқ бўлмаган товарни тўлиқ нархида сотиш) 9 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference талуқли бўлиши мумкин. Алдаш, шунингдек, фирибгарнинг шахси, унинг мансаби ва ижтимоий мавқеи, касбига ҳам боғлиқ бўлиши мумкин. Ишончни суистеъмол қилиш деганда, айбдор шахс томонидан ўзганинг мулкини қонунга хилоф равишда ўз фойдасига олиш учун ўзи ва мол-мулк эгаси ёхуд мол-мулк эгалиги ихтиёрида турган шахс ўртасида алоҳида, ўзаро ишончга асосланган муносабатлардан қонунга хилоф равишда мулкни ўз фойдасига олиш учун фойдаланиши тушунилмоғи лозим. Ишончга асосланган муносабатлар фирибгар ва жабрланувчи шахс ўртасида прокат, ижара, олди-сотди, топшириқ шартномаси ва ҳоказоларда вужудга келиши мумкин. Жорий йилнинг 4 ойи давомида Самарқанд вилоятда фирибгарлик жиноятининг сабаблари ва уларнинг содир этилишига имкон берган шарт-шароитларни “илмий диагноз” қилиш асосида аниқлаш ва таҳлил қилиш ишлари амалга оширилди. Таҳлилларга кўра, вилоятда 2024 йилнинг 4 ойида ж