КЕСИШ ПАЙТИДА ВИБРОАКУСТИК СИГНАЛЛАРНИ ҲОСИЛ БЎЛИШ ЖАРАЁНИНИ ТАХЛИЛИ

Аннотация

Ушбу тезисда кесиш пайтида виброакустик сигналларни ҳосил бўлиш жараёнини таҳлили ҳакида маьлумотлар келтирилган. Калит сўзлар: виброакустик сигналлар, кескични ейилиши , кесиш сигнали ампилутудаси, апостериори параметрлари, механик ишлов бериш, пластик деформация. Сўнги маьлумотларга кўра меҳаник ишлов бериш улушига буюмни тайёрлаш бўйича сарф килинаётган, қўлланилаётган вақтнинг ва воситаларнинг 60% тўғри келади. Кесиш билан металларга ишлов бериш деталларни ишлов бериш аниқлигини ва сифатини таъминловчи асоси усул ҳисобланган ва ҳисобланиб келинади. Машинасозлик маҳсулотларининг сезирарли даражада ўсишига механик ишлов беришдаги меҳнат унумдорлигини ошиши билан эришилади.Деталга шлов беришда хар бир жарённи бажриш учун сарфланадиган вақт икки қисмдан иборат бўлади: а) асосий технологик ( ёки машина) вақт; б) ёрдамчи вақт; Меҳнат унумдорлигини ошириш, ёрдамчи ва асосий технологик ( машина) вақтни қисқартириш билан амалга оширилади. Ёрдамчи вақтни қисқартириш, биринчидан, дастгоҳни ишчи органларини автоматлаштириш йули билан, иккинчидан, тез ҳаракатланувчи дастгоҳ мосламаларни қўллаш йўли билан,учинчидан ишлов бериш жараёнини такомиллаштириш йўли билан эришилади.Кесиш жараёни параметрларини танлашда биринчи навбтда, куч, кувват, ҳарорат каби маълумотларнинг қиймати келтирилган.. Кейинчалик, биз ушбу параметрладан металларнинг кайта ишлаш жараёнини осон ва тез баҳолаш учун фойдаланиладиган тадқиқотлар натижаларини такдим этамиз. Шу муносабатбилан, виброакустик сигналга (ВАC), кесиш зонасига эътибор қаратамиз.Металлни кесиш назариясида ахборот параметрлари сифатида виброакустик сигнални танлаш, сигнални чикиб кетиш воситасининг холатини аниклаш ва умуман олганда кесиб ишлаш 208 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК жараёнини диагностика қилиш усуллари ва воситаларини тахлил қилиш асосида, шунингдек асосий омиллар асосида амалга оширилади. Шунингдек, кесувчи асбобнинг ейилишини содир булиши кесиш юзаларидаги ишқаланиш, пластик деформансияланиш, адгезия ва дифузия ҳодисалари натижасида, кесувчи асбоб ва деталларнинг юзаларида шунингдек кесиш зонасида асбоб материалининг ейилиш жараёнида яққол кўрсатилади. Бундай ҳолда, элементар заррачаларнинг юқори энергия қийматига эга бўлган ҳолатдан пастроқ энергия қийматига ўтиш ва ортиқча энергиянинг бир қисмини киритиш содир бўлади. Кесувчи асбобда энергияни ўзгариши эластик тўлқинларнинг пайдо бўлишига ва кучланиш тулқинларининг пайдо бўлишига олиб келади, чунки асбобнинг олд юзасида тушаётган қиринди ишқаланишлари орқа юзада ишлов берилган мос юзалар қисмининг ёриқларнинг шаклланиши, дислокация ҳаракати, ва ўзгаришлар – структуравий ўзгаришлар, ишлов бериладиган асбобларнинг алоқа қисмига ўтилади, бу эса кесувчи асбобнинг ейилишига олиб келади. Шунинг учун, асбоб материалининг ейилиш қаршилиги, бу жараёнларнинг давомийлигига боғлиқ. Металларни кесишда контакт юзаларда жуда хам майда(микро) ёриқчалар пайдо бўлади, бу эса биринчи навбатда виброакустик (ВАС) сигналарни ҳосил бўлишига олиб келади.[1] Кесувчи асбоб кесиш пайтида тебраниш сигналининг ампилутудаси максимал қийматига етади ва кейинчалик унинг қиймати ўзгаради, характерли нарса шундаки, кесиш жараёни дастлабки даврда виброакустик сигнал(ВАС) амплутудадаги ўзгаришлар интенсив равишда кечиктирилади ва бир мунча вақт ўтгач, барқарор даражага етади ва сигнал ампилутудасининг кичик ўсиши кузатилади. Турли асбобларда ва ишлайдиган металларда ўтказилган экспериментлар натижалари шуни кўрсатадики, виброакустик сигнал (ВАC)нинг барқарорлаш вақти кесувчи асбобларни яроқсиз ҳолатга келишга яъни янги кесувч асбоб сотиб олиш вактига тугри келади. Шу билан билан биргаликда кесувчи асбоб ва ишлов берилаётган материалнинг дастлабки, виброакустик сигнал (ВАC) амплитудаси вақти аниқланади. Ушбу вақт даврида аниқланган интерваллар қиймати ва миқдори амплитудага боғлик бўлади. Кесувчи асбобнинг ейилиши ҳар бир вақт интервал охири оралиғида ўзгаради. Шундан сўнг биринчи қаттиқ қотишма пластинкаси чека юзаси ва биринчи вақт оралиқларида кесилади ва иккинчи юза биринчи оқим ва иккинчи вакт оралиқларида кесиш цикли вақтида амалга оширилади. 209 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК Шундай қилиб, кескичнинг сўнгги қирраси бутун ишлаш давомида берилган ишлов бериш шартлари учун виброакустик сигнал( ВАC) амплитудасининг барқарорлашув вақтига тенг бўлган вақт давомида кесиш учун ишлатилади.[2] 1 ва 2- жадвалларда легирланган пўлат 30ХГСА га Т5К6 кескич билан ва пўлат стал 45 га Т5К10 кескич билан ишлов берилганда кеувчи асбобнинг орқанги юзасини ейилиши, ундан сўнг 3.4-расм ва 3.5-расмда, виброакустик сигнал (BAC) амплитудасининг кесиш вақтига боғлиқлиги кўрсатилган. 1-жадвалда легирланган пўлат 30ХГСА 2-жадвалда стал-45 пўлатга га Т5К6 кескич билан кесиб ишлов Т15К10 бериш вақтида кесувчи асбобнинг кескич билан кесиб ишлов ейилиши; бериш S=0.2мм/об, t=0.5мм, вақтида I)V=1.92м/c, II)V=2.4м/c, кесувчиасбобнингейилиши III)V=4.3м/c, IV) V=4.3м/c. S=0.1мм/об, t=0.5мм, I)V=2м/c, II)V=2.7м/c, III)V=3.6м/c,IV)4.9м/c. Апостериори п