KUNDALIK HAYOTDA KIMYO: O'QUVCHILARNI KIMYOVIY JARAYONLARNI ATROFIMIZDAGI HODISALAR BILAN BOG'LASHGA O'RGATISH

Аннотация

This article examines the importance of chemistry in everyday life and the ways in which students are taught to relate chemical processes to phenomena around us. The paper proposed practical methods for studying chemical processes in everyday life and evaluated their potential effectiveness. Keywords: daily chemistry, practical education, chemical processes, teaching methodology Kimyo fani ko'pchilik o'quvchilar uchun murakkab va mavhum tuyuladi. Biroq, aslida kimyoviy jarayonlar kundalik hayotimizning ajralmas qismidir. Ushbu maqolaning asosiy maqsadi o'quvchilarni kimyoviy jarayonlarni atrofimizdagi hodisalar bilan bog'lashga o'rgatish orqali kimyo fanini yanada qiziqarli va hayotiy qilishdir. Kimyo ta'limida amaliy yondashuvning ahamiyati ko'plab tadqiqotlarda ta'kidlangan [1]. Biroq, o'quvchilarni kundalik hayotdagi kimyoviy jarayonlarni anglashga o'rgatish bo'yicha aniq uslubiy tavsiyalar yetarli emas. Ushbu tadqiqotning dolzarbligi shundaki, u o'qituvchilarga kimyo darslarini yanada samarali va qiziqarli tashkil etishga yordam beradi. 39 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI Tadqiqot uchun quyidagi usullar qo'llanildi: Adabiyotlar tahlili: Mavzuga oid ilmiy maqolalar, kitoblar va internet manbalari o'rganildi. Kuzatish: Kundalik hayotdagi kimyoviy jarayonlar aniqlanib, tahlil qilindi. Adabiyotlar tahlili shuni ko'rsatdiki, kimyo ta'limida amaliy yondashuvning ahamiyati ko'plab olimlar tomonidan ta'kidlangan. Masalan, Xudoyberganov va boshqalar [2] o'z tadqiqotlarida kimyo darslarida kundalik hayotdan misollar keltirishning samaradorligini ko'rsatib berganlar. Xorijiy tadqiqotchilardan King [3] esa kimyo ta'limida loyiha asosida o'qitish usulining afzalliklarini tadqiq etgan. Rossiyalik olimlar Petrov va Sidorova [4] kimyo darslarida kundalik hayotdan olingan misollardan foydalanish bo'yicha qator tavsiyalar ishlab chiqishgan. Ular taklif etgan usullar orasida kuzatish kundaligini yuritish, uy sharoitida tajribalar o'tkazish kabilar bor. O'zbekistonlik olimlar Alimov va Karimova [5] maktab kimyo dasturini takomillashtirish bo'yicha tadqiqot olib borishgan. Ular kimyo fanini o'qitishda mahalliy xomashyo va sanoat korxonalari misolidan foydalanishni taklif etishgan. NATIJALAR Kundalik hayotda kuzatiladigan kimyoviy jarayonlar ro'yxati tuzildi. Ularga quyidagilar kiradi: Oziq-ovqat tayyorlash jarayonlari. Bunga non yopish, qaynatish, achitish kabi jarayonlar kiradi. Masalan, xamir tayyorlashda un va suvning o'zaro ta'siri, nonning yopilish jarayonida sodir bo'ladigan kimyoviy reaksiyalar, sut mahsulotlarini tayyorlashda achitish jarayonlari kuzatiladi. Yuvish va tozalash jarayonlari. Kir yuvish, idish yuvish, dog' ketkazish kabi kundalik ishlar kimyoviy jarayonlarga asoslangan. Masalan, yuvish vositalarining kir yoki idishlardagi yog' va boshqa iflosliklarni ketkazish mexanizmi kimyoviy reaksiyalarga asoslangan. Qurilish materiallari bilan ishlash. Bo'yoq, sement, gips kabi qurilish materiallarining tayyorlanishi va qo'llanilishi kimyoviy jarayonlarni o'z ichiga oladi. Masalan, bo'yoqning qurib, qattiq qoplamaga aylanishi yoki sementning qotishi kimyoviy reaksiyalar natijasida sodir bo'ladi. Transport vositalari ishlashi. Yonilg'i yonishi, akkumulyator ishlashi kabi jarayonlar kimyoviy energiyaning boshqa energiya turlariga aylanishiga misol 40 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК bo'ladi. Masalan, benzinning yonishi natijasida kimyoviy energiya issiqlik va mexanik energiyaga aylanadi. Tabiatdagi jarayonlar. Fotosintez, chirish, zang bosish kabi tabiiy jarayonlar ham kimyoviy reaksiyalarga asoslangan. Masalan, o'simliklarning fotosintez jarayonida karbonat angidrid va suvdan organik moddalar hosil qilishi, metall buyumlarning zang bosishi kabi jarayonlar kundalik hayotda kuzatiladigan muhim kimyoviy jarayonlardir. TAHLIL VA MUHOKAMA Adabiyotlar tahlili natijasida olingan ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, kundalik hayotdagi kimyoviy jarayonlarni o'rganish o'quvchilarning kimyo fanini o'zlashtirishiga ijobiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Bu Xudoyberganov va boshqalarning [2] nazariy tadqiqoti xulosalariga mos keladi. Ular kimyo darslarida kundalik hayotdan misollar keltirishning nazariy asoslarini ko'rsatib berganlar va bu yondashuv o'quvchilarning fanni yaxshiroq tushunishiga yordam berishini ta'kidlaganlar. Ko'rib chiqilgan usullar orasida eng samarali bo'lishi mumkin bo'lgan usullar sifatida kuzatish kundaligi yuritish va uy sharoitida oddiy tajribalar o'tkazish usullari ajralib turadi. Bu Petrov va Sidorovaning [4] nazariy tavsiyalariga mos keladi. Ular o'z ishlarida bu usullarning o'quvchilar uchun qulayligi va ularning kundalik hayot bilan bog'liqligini ta'kidlashgan. Biroq, mahalliy korxonalarga ekskursiyalar uyushtirish usulining samaradorligi haqida turli fikrlar mavjud. Bu Alimov va Karimovaning [5] tavsiyalariga zid kelishi mumkin. Ular kimyo fanini o'qitishda mahalliy xomashyo va sanoat korxonalari misolidan foydalanishni taklif etishgan. Ammo bu usulning