DUNYODAGI ENG KO‘P O‘LIMGA SABAB BO‘LAYOTGAN HOLATLAR

Аннотация

Mazkur maqolada butun dunyoda eng ko‘p o‘limga sabab bo‘layotgan holatlar haqida yozilgan. Yurak kasalliklari – bu yurak va qon tomir tizimiga ta’sir qiladigan kasalliklar bo‘lib, ularga turli xil holatlar kiradi. Ular orasida yurakning normal faoliyatini buzadigan, hayotni xavf ostiga qo‘yadigan turli kasalliklar mavjud. Kalit so‘zlar: yaralar, yurak, qon, hulosa, turmush tarzi, 19,sabablar, o‘lim. Hozirgi kunda dunyoda eng ko‘p o‘limga sabab bo‘layotgan holatlar quyidagilar: Yurak kasalliklari – bu dunyodagi o‘limlarning asosiy sababi hisoblanadi. Yuqori qon bosimi, chekish, yomon ovqatlanish va jismoniy faoliyatning etishmasligi yurak kasalliklarining rivojlanishiga olib keladi. Raqobatbardosh kasalliklar (rak) – ayniqsa o‘pka, ichak, ko‘krak va jigar raklari ko‘plab o‘limlarga sabab bo‘ladi. Nafas olish tizimi kasalliklari – bu guruhda, masalan, xronik obstruktiv o‘pka kasalligi (COPD) va pnevmoniya kabi kasalliklar, ayniqsa keksa yoshdagi odamlar o‘limiga olib keladi. COVID-19 – koronavirus pandemiyasi global miqyosda ko‘plab o‘limlarga sabab bo‘lgan, ammo vaksinatsiya va boshqa choralarning amalga oshirilishi bilan o‘lim darajasi pasaygan. Yaralar va baxtsiz hodisalar – avtomobil halokatlari, yiqilishlar va boshqa baxtsiz hodisalar yosh odamlar o‘limining asosiy sabablari hisoblanadi. Qandli diabet – diabet va uning asoratlari, masalan, buyrak yetishmovchiligi yoki yurak kasalliklari ham o‘limning o‘sib borayotgan sabablaridan biri hisoblanadi. Yurak kasalliklari – bu yurak va qon tomir tizimiga ta’sir qiladigan kasalliklar bo‘lib, ularga turli xil holatlar kiradi. Ular orasida yurakning normal faoliyatini buzadigan, hayotni xavf ostiga qo‘yadigan turli kasalliklar mavjud. Yurak kasalliklarining eng ko‘p uchraydigan turlari va ularning sabablari haqida gapiradigan bo‘lsak, quyidagilarni ajratish mumkin: Yurak ishemik kasalligi (YIK). Bu yurak kasalliklarining eng keng tarqalgan turidir. YIK, shuningdek, “yurak xurujlari” (miokard infarkti) deb ham ataladi. Bu holat yurakni qon bilan ta’minlovchi arteriyalarda (tomirlar) tukanish yoki to‘silish natijasida yuzaga keladi. Buning natijasida yurak mushaklari yetarli kislorod ololmaydi va bu yurakning ishdan chiqishiga olib keladi.Asosiy sabablari:Qon tomirlarida xolesterin va yog‘li moddalarning to‘planishi (ateroskleroz).Yuqori qon bosimi, qandli diabet,chekish, semizlik. Yurak yetishmovchiligi – bu yurakning qon pompalash qobiliyati kamaygan holat. Bu holat yurakning mushaklari yoki yurakning boshqa qismlari shikastlanishi yoki zaiflashishi natijasida yuzaga keladi, natijada organizmga yetarli miqdorda qon va kislorod yetib bormaydi. Sabablari: Yuqori qon bosimi. Yurak ishemik kasalligi yoki yurak xurujlari. Yurakni doimiy ravishda yuklash (masalan, yurakni ortiqcha ishlatish). Yuqori qon bosimi (Hipertoniya)ю Yuqori qon bosimi yurak kasalliklarining eng katta xavf omillaridan biri hisoblanadi. Yuqori qon bosimi yurak va qon tomirlariga ortiqcha yuk beradi va ularning shikastlanishiga olib kelishi mumkin. Bu, o‘z navbatida, yurak xurujlari, yurak yetishmovchiligi yoki inqiror (miokard infarkti) rivojlanishiga sabab bo‘ladi. 65 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Sabablari:Oziqlanishdagi tuz ortiqchaliklari. Jismoniy faoliyatning yetishmasligi. Stress va ruhiy bosim. Genetika (ota-onadan o‘tish). Aritmiya (Yurak ritmining buzilishi) Aritmiya – bu yurakning normal ritmini buzadigan holatdir. Yurakning urish tezligi yoki ritmi notog‘ri bo‘lishi mumkin. Bu holat yurakning aniq va samarali qon pompalashiga to‘sqinlik qiladi. Turlari:Tachikardiya: yurak urishining tezlashishi. Bradikardiya: yurak urishining sekinlashishi. Sabablari: Elektrolitlar muvozanatining buzilishi. Yurak kasalliklari (yurak ishemik kasalligi, yurak yetishmovchiligi). Stress, alkogol va chekish. Kardio-embolizm va insult Kardio-embolizm – bu yurakdan qon tomirlariga o‘tgan qon quyqalarining (emboliyalar) miya yoki boshqa organlarga yetib borishi. Bu holat insult yoki miya insultiga olib kelishi mumkin, chunki emboliya miyaning qon ta’minotini to‘siladi. Yurak kasalliklarining xavf omillari: Chekish: sigaret chekish yurak va qon tomirlariga zarar yetkazadi. Semizlik: ortiqcha vazn yurakga ortiqcha yuk bo‘lib, qon bosimini oshiradi. Yuqori qon bosimi: bu yurak kasalliklarining asosiy sabablaridan biridir. Jismoniy faollikning etishmasligi: muntazam jismoniy faollik yurakni mustahkamlashga yordam beradi. Noto‘g‘ri ovqatlanish: yuqori yog‘lar va tuzli ovqatlar yurakni zaiflashtirishi mumkin. Yurak kasalliklari zamonaviy dunyoda eng keng tarqalgan va xavfli kasalliklardan biridir. Ularning oldini olish uchun sog‘lom turmush tarzini yuritish, to‘g‘ri ovqatlanish, jismoniy faollikni oshirish, chekishni tark etish va stressni boshqarish juda muhim. Agar yurak kasalliklari belgilari (kuchli charchoq, ko‘krakdagi og‘riq, nafas qisilishi) yuzaga kelsa, darhol tibbiy yordam olish kerak. Nafas olish tizimi kasalliklari – bu nafas olish jarayonini buzadigan va nafas oli