OʻZBEKISTON SUV HAVZALARIDA OVLANADIGAN BALIQLAR

Аннотация

В тезисе анализируются рыболовные сектора Узбекистана, виды рыб и их экологическое и экономическое значение. Предложены рекомендации по эффективному использованию водных ресурсов, внедрению инноваций и решению существующих проблем. Kalit so'zlar: O'zbekiston, baliqchilik, suv havzalari, baliq turlari, ekologik ahamiyat, iqtisodiy ahamiyat, innovatsion texnologiyalar, suv resurslari, baliq ovlash, baliqchilik sanoati. Keywords: Uzbekistan, fisheries, water basins, fish species, ecological importance, economic importance, innovative technologies, water resources, fishing, fishery industry. Ключевые словa: Узбекистан, рыболовство, водные бассейны, виды рыб, экологическое значение, экономическое значение, инновационные технологии, водные ресурсы, рыболовство, рыбная промышленность. Oʻzbekiston suv havzalari geografik joylashuvi, iqlim sharoitlari va tabiiy boyliklari tufayli baliqchilik uchun katta salohiyatga ega. Respublikadagi suv havzalari qatoriga daryolar, ko‘llar, suv omborlari va sun’iy suv havzalari kiradi. Ushbu hududlarda turli xil baliqlar tarqalgan bo‘lib, ular nafaqat biologik xilma-xillikni boyitadi, balki iqtisodiy va oziq-ovqat manbai sifatida ham katta ahamiyatga ega. Oʻzbekistonning asosiy suv havzalari: Oʻzbekiston hududida baliq ovlash uchun mo‘ljallangan asosiy suv havzalari quyidagilardan iborat: 1. Amudaryo va Sirdaryo: Oʻzbekistonning asosiy daryolari bo‘lib, ular yirik baliq turlari yashashi uchun qulay muhit yaratadi. 2. Oral dengizining qoldiq suv havzalari: Oʻzgaruvchan ekologik holatiga qaramay, baliqchilik faoliyati qisman saqlanib qolgan. 3. Suv omborlari: Chorvoq suv ombori. Tuyabo‘g‘iz (Bo‘zsuv) suv ombori. Andijon suv ombori. Talimarjon suv ombori. 4. Ko‘llar: Aydar-Arnasoy ko‘llar tizimi. Dengizko‘l va boshqa tabiiy ko‘llar. 5. Sun’iy suv havzalari va xo‘jaliklar: Baliqchilik xo‘jaliklarida turli baliqlarni ko‘paytirish bilan shug‘ullaniladi [1]. Oʻzbekiston suv havzalarida baliqlarning ko‘plab turlari uchraydi. Ularni shartli ravishda tabiiy turlar va introduksiya qilingan turlarga bo‘lish mumkin. 1. Tabiiy baliq turlari: Tabiiy turlar asosan Oʻzbekistonning daryo va ko‘llarida yashaydi. Sudak (Sander lucioperca): Yirik va yirtqich baliq bo‘lib, oqimi kuchli suv havzalarida uchraydi. Sazan (Cyprinus carpio): Tabiiy suv havzalarining keng tarqalgan vakili. Lech (Abramis brama): Daryo va ko‘l suvlari uchun xos baliq turi. Qizilkanat (Scardinius erythrophthalmus): Ko‘llar va sokin suv omborlarida uchraydi. Chayon baliq (Silurus glanis): Oʻzbekiston suv havzalaridagi eng yirik baliqlardan biri bo‘lib, yirtqich tur hisoblanadi. 2. Introduksiya qilingan baliq turlari: Oʻzbekiston suv havzalariga boshqa hududlardan olib kelingan baliqlar baliqchilik sanoati uchun katta ahamiyatga ega. Amur oq baliq (Ctenopharyngodon idella): O‘simliklar bilan oziqlanadi va 103 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo ekologik muvozanatni saqlashda muhim. Amur qora baliq (Mylopharyngodon piceus): Qisqichbaqasimonlar va boshqa suv organizmlari bilan oziqlanadi. Tolstolobik (Hypophthalmichthys spp.): Plankton bilan oziqlanadigan baliq turi bo‘lib, suv havzalarini ekologik tozalashda foydalidir. Forel (Oncorhynchus mykiss): Chorvoq kabi sovuq suvli havzalarda yetishtiriladi. Tilapiya (Oreochromis spp.): Tez o‘sadigan va iqtisodiy foydali baliq turi. Oʻzbekiston baliqchilik tarmogʻining ahamiyati. Oʻzbekiston baliqchilik xo‘jaliklari mamlakat oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash va aholining oqsilga bo‘lgan ehtiyojini qondirishda muhim rol o‘ynaydi. Suv havzalaridagi baliqlarning sanoat uchun ahamiyatini bir necha nuqtada ko‘rsatish mumkin: 1. Oziq-ovqat manbai: Baliq go‘shti oqsil, omega-3 yog‘ kislotalari, vitaminlar va minerallar bilan boy. 2. Iqtisodiy foyda: Baliqchilik sohasi eksport va ichki bozorga mahsulot yetkazib beradi. 3. Ekoturizm: Chorvoq kabi suv havzalarida baliq ovlash rekreatsion faoliyat sifatida rivojlanmoqda. 4. Atrof-muhitni muvozanatda saqlash: Suv havzalariga o‘simlik va plankton bilan oziqlanadigan baliqlarni joylashtirish ekologik balansni saqlaydi. Baliqchilikda duch kelinayotgan muammolar. Oʻzbekiston suv havzalarida baliq ovlash va ko‘paytirishda ayrim muammolar mavjud: 1. Suv resurslarining kamayishi: Aral dengizi ekologik fojeasi kabi holatlar baliqchilikka salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. 2. Suv ifloslanishi: Sanoat chiqindilari va pestitsidlar suv ekotizimini buzadi. 3. Nazoratning sustligi: Baliq ovlashning noqonuniy holatlari baliq populyatsiyasiga zarar yetkazmoqda. 4. Tabiiy muvozanatning buzilishi: Introduksiya qilingan baliqlar mahalliy turlarga zarar yetkazishi mumkin [2.3] Oʻzbekiston suv havzalarida baliqchilik tarmog‘ini yanada rivojlantirish uchun quyidagilar muhim: Suv resurslarini muhofaza qilish va ifloslanishni kamaytirish. Baliqchilik xo‘jaliklarini modernizatsiya qilish va innovatsion texnologiyalarni joriy etish. Mahalliy va introduksiya qilingan baliq turlari o‘rtasidagi ekologik muvozanatni saqlash. Baliq populyatsiyasini sun’iy