Электрон таълим тренажёри ўқитиш сифатини оширишнинг замонавий дастурий воситаси сифатида

Аннотация

Ушбу мақолада олий таълим муассасаларида ўқитиш самарадорлиги оширишга имкон берувчи янги восита сифатида электрон таълим тренажѐрини ўқув жараѐнига қўллашнинг баъзи бир педагогик масалалари қаралган. Калит сўзлар: тренажѐр, педагогик сценария, электрон таълим ресурслари, электрон таълим тренажѐри, маълумотлар базаси, SQL сўровлар тили. Бугунги кунда ўқув жараѐнига замонавий ахборот-коммуникация технологиялари ва уларнинг негизида яратилган электрон таълим ресурсларини кенг жорий этиш орқали олий таълим муассасаларида таълим сифатини тубдан яхшилашга, электрон таълим ресурсларининг замонавий воситаларидан бири сифатида электрон таълим тренажѐрларидан фойдаланишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Электрон таълим тренажѐрини ўқув жараѐнига жорий этиш орқали таълим олувчига ўқув материалларини кўргазмали, сифатли ва тушунарли тарзда узатиш, уларга ўқув материалларини мустақил ўзлаштириши учун кенг имкониятлар яратилмоқда, шунингдек кам вақт сарфлаб кўп миқдордаги ахборотлар олишга эришилмоқда [5]. 8 Ушбу мақолада олий таълим муассасаларида таълим сифатини оширишнинг янги электрон ўқитиш воситаси сифатида электрон таълим тренажѐрини ўқув жараѐнига жорий этиш масаласининг баъзи бир педагогик жихатлари ҳақида фикр юритилади. Тренажѐрлар асосан бир хил типдаги [2], шунингдек тайѐргарлик даражаси етарли бўлмаган ходимларга шикаст етказиш мумкин бўлган жихозларда [3] ишлаш учун мутахассисларни оммавий равишда тайѐрлаш зарурияти вужудга келганда пайдо бўлган ва назарий билимларни амалий кўникма ва малакалар билан бирлаштириш имконияти мавжудлиги туфайли анча кенг тарқалган. Тренажѐр техналогиясини ривожлантиришга компьютер техникасини такомиллаштириш ва виртуал борлиқни яратиш сохасида эришган ютуғлар катта ҳисса қўшди ва натижада тренажѐрларнинг янги синфи, яъни компьютерли тренажѐрлар пайдо бўлади. А.И. Башмаковнинг таъкидлашича компьютерли тренажѐр бу муайян фаолиятга оид кўникма ва малакаларни, шунингдек улар билан боғлиқ қобилиятларни шакллантириш учун мўлжалланган компьютерли ўқитиш воситаси [1]. Компьютерли тренажѐрлар қуйидаги бир қатор афзалликларга эга: компьютер техникасини харид қилиш баҳоси махсус жиҳозлар учун ушбу кўрсатгичларга нисбатан сезиларли даражада паст; компьютер қурилмаларини ишга тушириш ва тайѐрлашга етарлича кам вақт талаб этади; компьютер тизими ичида тренажѐрнинг параметларини ўзгартириш жуда осон; виртуал симуляторлардан фойдаланиш механик симуляторлардан фойдаланишга қараганда анча хавфсизроқ. Бундан кўриниб турибдики, компьютерли тренажѐрини ишлаб чиқиш таълим жараѐнига ахборот-коммуникацин технологияларини жорий этишнинг истиқболли йўналиши бўлиб ҳисобланар экан. Аммо, бугунги кунда илмий-методик манбаларда ― компьютерли тренажѐр‖ атамаси билан биргаликда ―электрон таълим тренажѐри‖ атамаси ҳам пайдо бўлди. Электрон таълим тренажѐри – бу топшириқлар босқичма-босқич тақдим этиладиган жараѐнда талим олувчидан фаол харакатчанликни талаб этган ҳолда фанни ўрганишда зарур бўлган билим ва кўникмаларни мустаҳкамлашга ѐрдам берувчи дастурий мажмуа [6]. Электрон таълим тренажѐри бир томондан талабалардаги амалий кўникма ва малакаларни мустаҳкамлашга, бошқа томондан эса ўқув жараѐнининг ўқитувчи томонидан ўз вақтида назорат қилишини таъминлашга имкон беради, таълим олувчиларнинг мустақил билим олишида, ўрганилган материални такрорлашида муҳим аҳамиятга эга. Шу боис, электрон таълим тренажѐрларини ишлаб чиқиш, мавжудларини такомиллаштириш ва амалиѐтга жорий этиш бўйича кенг кўламли ишлар олиб борилмоқда ва буни уларнинг қуйидаги хусусиятлари билан изоҳлаш мумкин: мобиллилик (тегишли дастурлар локал ва глобал компьютер тармоқлари бўйича узатилиши мумкин); оммавийлик (ўрганишда компьютер тренажѐрларидан фойдаланиш имконияти бўлмаган ўқув мавзулари мавжуд эмас); интегративлик (тренажѐрларга амалий қисмдан ташқари мос назарий маълумотларни киритиш мумкин). Электрон таълим тренажѐри мақсадга йўналтирилган, таълим олувчининг ривожланишига мўлжалланган, таълим мақсадига эришиш учун педагогик методлар ва технологияларнинг услубий изчиллигига эга бўлган педагогик сценарий асосида яратилади. Педагогик сценария ўқитиш мақсади ва натижалари, ўқув материалини тақдим этиш усуллари ва методларидан ташкил топган ўқитиш моделини ўз ичига олади. Педагогик сценария бу нафақат ўқув материалини тақдим этиш шакли, балки ўқитиш ва назорат жараѐнини бошқариш усули ҳамдир, унинг сифати эса кўп жихатдан ўқув-методик таъминотни лойиҳалаштиришнинг самарадорлигига боғлиқ. Биз электрон таълим тренажѐрини яратишнинг педагогик сценарияси қуйидаги 6 та компонентдан иборат бўлишини аниқладик: маълумотномали ва йўриқномали характердаги маълумотларни (мақсадни шакллантириш, вазифаларни тавсифлаш, назарий 9 ўқув материали ва амалий топшириқлар тавсифи, таълим олувчилар тоифаси ва бошқалар) ўз ичига олган установкали компонент; фан бўйича тузилмалаштирилган ўқув материаллари, лаборатория ва амалий топшириқлар рўйхатини ўз ичига олган предметли компонент; масалаларни ечиш ва топшириқларни бажариш жараѐнини ўз ичига олган ўргатувчи комп