SHAXS IJTIMOIYLASHUVI VA IJTIMOIY HULQ-ATVOR

Аннотация

В данной работе анализируется взаимосвязь между социализацией личности и социальным поведением. Процесс социализации определяет роль человека в обществе и помогает ему усваивать моральные и культурные ценности. Социальное поведение, в свою очередь, формирует взаимодействие и деятельность человека в обществе. В работе рассматриваются этапы социализации, роль семьи, школы и сверстников, а также влияние социальных норм и ценностей. Эти процессы способствуют гармоничному функционированию личности в обществе. Kalit so'zlar: Itimoiylashuv, ijtimoiy hulq-atvor, shaxs, jamiyat, oila, maktab, tengdoshlar, ijtimoiy normalar, qadriyatlar, ijtimoiy institutlar, ijtimoiy o'zgarishlar, madaniyat, axloq, ijtimoiy aloqalar. Keywords: socialization, social behavior, individual, society, family, school, peers, social norms, values, social institutions, social change, culture, ethics, social interactions. Ключевые слова: социализация, социальное поведение, личность, общество, семья, школа, сверстники, социальные нормы, ценности, социальные институты, социальные изменения, культура, этика, социальные взаимодействия. Ijtimoiylashuv shaxsning jamiyatdagi o'rnini belgilovchi, uning aqliy va emotsional rivojlanishini ta'minlaydigan jarayon bo'lib, shaxs va jamiyat o'rtasidagi o'zaro munosabatlarni shakllantiradi. Ijtimoiylashuv jarayonida shaxs jamiyatning madaniy, axloqiy, va ijtimoiy qoidalari, normalari va qadriyatlari bilan tanishib, o'zining huquqiy va axloqiy majburiyatlarini anglab yetadi. Bu jarayon jamiyatdagi odamlar o'rtasidagi o'zaro aloqalarni shakllantiradi va shaxsning ijtimoiy hulq-atvorini belgilaydi [1]. Ijtimoiylashuv jarayoni: 1. Ijtimoiylashuvning ta'rifi: Ijtimoiylashuv — bu shaxsning jamiyatga moslashish jarayonidir, bunda shaxs jamiyatning normalari, qadriyatlari va me'yorlariga mos keladigan ijtimoiy tajribalarni o'zlashtiradi. Bu jarayon bolalikdan boshlab 105 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo davom etadi va umr bo'yi davom etishi mumkin. 2. Ijtimoiylashuvning bosqichlari: Birinchi bosqich (bolalik): Bu davrda bola oiladan, do'stlardan va ta'lim tizimidan o'rganadi. Bola ijtimoiylashuvni oiladagi kattalar va tengdoshlar bilan o'zaro aloqalar orqali amalga oshiradi. Ikkinchi bosqich (maktab va yoshlik davri): Maktabda ta'lim olish, o'qituvchilar va tengdoshlar bilan aloqalar shaxsning ijtimoiylashuv jarayonining yana bir muhim bosqichidir. Bu davrda shaxs o'zining ijtimoiy mavqeini shakllantiradi. Uchinchi bosqich (yoshlar va kattalar davri): Shaxs ijtimoiy tarmoqlar, ish joyi va jamoat hayotida o'z o'rnini topadi. Shaxsning ijtimoiylashuv jarayoni davom etadi, ammo endi u faqatgina o'ziga xos qarorlar va xulq-atvorni o'z ichiga oladi. 3. Ijtimoiylashuvda rol va institutlarning o'rni: Oila shaxsning birinchi ijtimoiy makoni bo'lib, u yerda shaxsning dastlabki axloqiy qadriyatlari, ijtimoiy qoidalari shakllanadi. Maktabda bolalar ijtimoiy ko'nikmalarni o'rganadilar. Bu jarayonda jamiyatning normativ asoslari, bilimlar va ijtimoiy me'yorlar o'rgatiladi. Do'stlar va tengdoshlar: Tengdoshlar guruhida shaxsning ijtimoiylashuvi yanada chuqurlashadi. Bu davrda shaxs ijtimoiy aloqalarni shakllantirish, guruhga integratsiyalashish, va shaxsiy qiziqishlarga muvofiq qarorlar qabul qilishni o'rganadi. II. Ijtimoiy hulq-atvor:1. Ijtimoiy hulq- atvorning ta'rifi: Ijtimoiy hulq-atvor — bu shaxsning jamiyatda va guruhlarda, ijtimoiy normalar va qoidalarga asoslangan holda amalga oshiradigan xulq-atvorlaridir. Bu atvorlar shaxsning jamiyatga moslashishini, uning maqsadlariga, qadriyatlariga va ijtimoiy kutishlarga mos kelishini ta'minlaydi. 2. Ijtimoiy hulq-atvorning turlari: Ijobiy hulq-atvor: Jamiyat tomonidan qabul qilingan, ijtimoiy normalarga va qoidalarga muvofiq bo'lgan xulq-atvorlar. Masalan, odob-axloq qoidalariga rioya qilish, yordam berish, hamkorlik qilish. Salbiy hulq- atvor: Ijtimoiy normalarga zid bo'lgan, jamiyat tomonidan qoralangan xulq-atvorlar. Masalan, jinoyatchilik, yolg'onchilik, yoki jamiyatdan izolyatsiya qilish. 3. Ijtimoiy hulq-atvorni shakllantirish omillari: Ijtimoiy normativlar: Jamiyatda mavjud bo'lgan axloqiy va huquqiy me'yorlar shaxsning ijtimoiy xulq-atvorini shakllantiradi. Har bir jamiyatda o'ziga xos qoidalar, axloqiy tushunchalar va huquqlar mavjud. Qarorlar va ijtimoiy tanlovlar: Shaxs o'z ijtimoiy pozitsiyasini tanlab, o'z xulq-atvorini bu pozitsiyaga moslashtiradi. Madaniyat va qadriyatlar: Har bir jamiyatda madaniy qadriyatlar va ijtimoiy me'yorlar mavjud bo'lib, ular shaxsning ijtimoiylashuvini shakllantiradi [2,3]. Ijtimoiylashuv va ijtimoiy hulq-atvor o'rtasidagi bog'lanish: Ijtimoiylashuv jarayoni va ijtimoiy hulq-atvor o'rtasida mustahkam bog'lanish mavjud. Shaxsning ijtimoiylashuvi davomida o'rganilgan me'yorlar va qoidalar uning ijtimoiy xulq-atvorini shakllantiradi. Jamiyatning ijtimoiylashuvdagi o'zgarishlari, yangi texnologiyalar va madaniy o'zgarishlar shaxsning ijtimoiy xulq-atvorini ham yangilaydi. Masalan, ijtimoiy tarmoqlar va raqam