STRESSOGEN VAZIYATLARDA O‘SMIRLAR XULQ-ATVORINI PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI

Аннотация

Подростки и стресс являются важной и актуальной проблемой, поскольку период подросткового возраста (12-18 лет) тесно связан с биологическими, психологическими и социальными изменениями, и они подвержены меняющимся источникам стресса. будет Как справиться со стрессом в этот период и как на него реагировать, может повлиять на общее психическое здоровье подростка, самоощущение и социальные отношения. Особенно важно, чтобы подростки понимали, как они понимают стресс, который они испытывают, как они определяют его причины и как они используют стратегии управления стрессом. Ключевые слова: Подростки и стресс, давление, адаптация, устойчивость, стрессоген, управление стрессом, адаптация. Annotation: adolescents and stress are an important and relevant issue, since adolescence (12-18 years )is closely related to biological, psychological and social changes, which are subject to changing sources of stress share. How to fight stress and react to it during this period, the overall mental health of a teenager can affect self-awareness and social relationships. It is especially important to learn about how adolescents understand the stress they are experiencing, how they identify its causes, and how they apply stress management strategies. Keywords: adolescents and stress, pressure, adaptation, endurance, stressogen, stress management, adaptation. O‘smirlar stressga barqarorligini rivojlantirish - bu o‘smirlarning psixologik va hissiy sog‘lig‘ini qo‘llab-quvvatlashda muhim jihatlardan biridir. O‘smirlik davri insonning hayotidagi eng qiyin, o‘zgaruvchan va tez rivojlanayotgan davr bo‘lib, bu davrda stressni boshqarish va unga barqarorlikni oshirish alohida ahamiyatga ega. Stressga barqarorlikni rivojlantirish, o‘smirlarni o‘z his-tuyg‘ularini tushunishga, stressli vaziyatlarga moslashishga va ijobiy reaktsiyalarni ishlab chiqishga o‘rgatadi. Stress tushunchasining mazmuni mohiyati borasida qator ta'riflar uchraydi. Jumladan, A.V.Petrovskiy tomonidan stress-affektiv holatga yaqin turadigan, lekin boshdan kechirilishining davomiyligiga ko’ra kayfiyatlarga yaqin bo’lgan his- tuyg’ularni boshdan kechirilishining alohida shaklidir, deb ta'rif beriladi. Profssor E.G’ozievning umumiy 10 psixologiya kitobida yozilishicha, stress-og’ir jismoniy va murakkab aqliy yuklamalar ishlarning me'yoridan oshib, ketib xavfli vaziyatlar tug’ilganida, zaruriy chora-tadbirlarni zudlik bilan topishga intilganda vujudga keladigan hissiy zo’rig’ishlar sifatida ko’rsatiladi. Stress - inson organizmini haddan tashqari zo’riqish natijasida paydo bo’ladigan tanglik jarayonidir. Stress ko’rinishiga qarab ikki turga ajratiladi: 1. Konstruktiv - biz turidagi (ko’pchilik orasida); 2. Destruktiv - men turidagi (yakka shaxs o’zi bilan) kechadigan jarayon.[1] Emotsional stress-ta'qiq qilish, falokat, hayotiy o’zgarishlar (oilaviy mojarolar, to’satdan ishdan bo’shatish yaqin kishisini yo’qotish, uzoq muddatli sevgidan qutila olmaslik sababli, xavf ostida qolganda, atrofdagilar tomonidan noto’g’ri munosabat qilinganda va hokazolarda) ko’rinadi. Olimlar o’tkazgan tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki, falokat, hayotiy o’zgarishlar, kundalik tashvishlar ko’proq stresslar hisoblanadi. O‘smirlar stressni turli manbalardan his qilishlari mumkin. Bu manbalar quyidagilarni o‘z ichiga oladi: O‘qish va akademik bosim: O‘smirlar uchun akademik muvaffaqiyatlar katta ahamiyatga ega bo‘lib, sinovlar, baholar, imtihonlar va ularning kelajakdagi rejalari bilan bog‘liq bosim stressni keltirib chiqarishi mumkin. Ijtimoiy bosim va guruh bilan moslashish: Ijtimoiy o‘ziga xoslikni topish, do‘stlar bilan munosabatlar, ijtimoiy tarmoqlarda o‘z o‘rnini topish va boshqa yoshlar bilan raqobat stress manbasi bo‘lishi mumkin. Oila muammolari: O‘smirlar o‘z oilaviy holatlari va munosabatlaridagi o‘zgarishlarga (masalan, ota-onalar o‘rtasidagi nizolar, ajralishlar yoki o‘zaro qarama-qarshiliklar) sezgir bo'lishadi, bu esa stressni oshiradi. Jismoniy o‘zgarishlar: Gormonlar va tanadagi o‘zgarishlar o‘smirlar uchun stress manbai bo‘lishi mumkin. O‘sish jarayoni, yuz va tana shaklining o‘zgarishi, yosh o‘sish davridagi gormonlar balansining o‘zgarishi o‘ziga xos ravishda o‘zlikni anglashga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Kelajakdagi noaniqlik: O‘smirlarning kelajak haqida o‘ylashlari, o‘qishni davom ettirish, kasb tanlash yoki hayotning keyingi bosqichlariga tayyorgarlik ko‘rish haqida noaniqlik, stressni oshirishi mumkin. Stressni boshqarish va psixoterapevtik yondashuvlar - bu stressing salbiy ta’sirlarini kamaytirish, uni boshqarish va unga qarshi kurashish uchun psixoterapevtik metodlar va usullarni o‘z ichiga oladi. Stressni boshqarishning turli metodlari nafaqat stressning hissiy va jismoniy tasirlarini yengillashtiradi, balki odamlarning umumiy farovonligini oshirishga ham yordam beradi. Ushbu yondashuvlar o‘zgaruvchan stress manbalariga qarshi kurashishda yordam beradi, stressni boshqarish qobiliyatini oshiradi va salomatlikni yaxshilashga xizmat qiladi.[2] Stressni boshqarishni o‘rganish O‘sm