БАҲОУДДИН НАҚШБАНД РУБОИЙЛАРИДА РИЗҚ МАСАЛАСИ

Аннотация

The article analyzes the content and essence of the concept of life support in rubles by Bahauddin Naqshband on the basis of sources. Keywords: Bahauddin Naqshband, ruboy, Allah, Razzaq, rizq, tawakkal. Ҳозирги кунда инсоният маънавиятини юксалтириш долзарб масаладир. Маънавий меросимизда инсониятни гўзал хулқ билан тарбиялашга оид жуда кўп ҳикматли сўзлар мавжуд. Ҳикмат хазиналарининг қимматбаҳо дурдоналари тасаввуфий рубоийлардир. Нақшбандия таълимотининг асосчиси Баҳоуддин Нақшбанднинг халқимизни руҳиятини юксалтиришга хизмат қиладиган рубоийларини ўрганишни аҳамияти катта. Айниқса ризқ-рўзи масаласини ёритувчи рубоийларнинг мазмун-моҳиятини тасаввуфий-фалсафий таҳлил этиш долзарб масаладир. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ ВА МЕТОДОЛОГИЯ Баҳоуддин Нақшбанд таълимотига оид манбалар[2,4,27,24-26], монография[7,8,10,11,21] ва тадқиқотларда[5,9,12-20] у кишининг рубоийлари ҳақида қисқа маълумотлар берилган. Тадқиқотларимиз давомида Баҳоуддин Нақшбанднинг 137 рубоийси жамланган асарни топдик[1]. Бу рубоийларни араб графикасидадан кириллчага ўгириб нашр этдик[3]. Рубоийларнинг мазмун-моҳияти асосида таснифлаб, фалсафий таҳлил билан мақолалар нашр этдик[16-20]. Баҳоуддин Нақшбанднинг ризқ масаласи ёритилган рубоийларини аниқлаб, герменевтик ёндашув асосида тадқиқ этдик. МУҲОКАМА ВА НАТИЖАЛАР 90 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Тадқиқотларимиз асосида аниқланган Баҳоуддин Нақшбанд рубоийлари жамланган асар “Рубоиёти Хожа Нақшбанд”дир. Асардаги 5- рақам билан белгиланган рубоийда ризқ масаласи қуйидаги мазмунда ёритилган: نکم تسپ ام رمع تخرد وت بر ای نکم تسم ام یتسه بارش ز ارام ار نادرمناوج هلمج تمرک رب بر ای نکم تسد یهت و ناشیرپ و گنت لد Ё Раб, Ту дарахти умри мо паст макун, Моро зи шароби ҳастии мо маст макун. Ё Раб, бар карамат ҷумла ҷавонмардонро, Дилтангу парешону тиҳидаст макун[1:44]. Мазмуни: Роббим, Сен умримиз дарахтини паст этмагин, Бизни борлиғимиз шаробидан маст этмагин. Роббим, караминг ила барча жавонмардларни, Кўнгли тор, паришон ва қўли калта-бўш килмагин. Баҳоуддин Нақшбанд бу рубоийлари билан Оллоҳга муножот этиб, инсонлар умрини дарахтга қиёс қилади ва уни узун, баланд қилишни сўрайди. Инсонларга берилган ақлу идрок, фаҳму заковат, молу мулк ва мансабдан кибру ҳавога берилиб маст бўлишдан асрашни талаб этмоқда. Барча ёш, кучу қувватли инсонларни қалби тор, паришон, қўли калта бўлишдан асрашни тиламоқда. Рубоий мазмунидан маълум бўладики, Баҳоуддин Нақшбанд барча неъматалрни инсонларга Оллоҳ Раззоқ бўлганлиги учун ризқ қилиб берган. Шунинг учун ризқни кенгайтиришни Оллоҳдан сўраш керак. Баҳоуддин Нақшбанднинг рубоийлари тўпланган асаридаги 15- рақамли рубоий ҳам ризқ масаласини ёритади. Бу рубоий қуйидаги мазмундадир: موشن ناشیرپ هک نک نانچ وت بر ای موشن ناشیوخ و ناردارب جاتحم هد یزور ارم قولخم تنم یب موشن ناشیا رد رب وت رد زا ات Ё Раб, Ту чунон кун, ки парешон нашавам, Мўҳтожи бародарону хешон нашавам. Бе миннати махлуқ маро рӯзӣ деҳ, То аз дари Ту бар дари эшон нашавам.[1:55] Мазмуни: 91 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Роббим, шундай қилгинки, паришон бўлмайлик, Биродар ва қариндошларга мухтож бўлмайлик, Махлуқнинг миннатисиз бизга ризқ-рўзи бер, Токим Сенинг эшигингдан ўзгалар эшигига бормайлик. Рубоий мазмунидан маълум бўладики, Оллоҳ ризқ қилиб берган неъматлар миннатсиздир. 29-рақамли Баҳоуддин Нақшбанд рубоийси Оллоҳнинг бутун борлиққа ризқ беришини қуйидагича тавсифлаган: زار مرحم سک ره هنیس رد وت رس یا زاب همه رب وت تمحر رد هتسویپ زاینب دیآ وت هاگردب سک ره زاب ددرگ یک وت هاگرد ز مورحم Эй сири Ту дар синаи ҳар касе маҳраме роз, Пайваста дари раҳмати Ту бар ҳама боз. Ҳар кас ба даргоҳи Ту ояд ба ниёз, Маҳрум зи даргоҳи Ту, кай гардад боз.[1:70] Мазмуни: Эй Сенинг сиринг ҳар кимнинг кўнглида роз маҳрамидир, Сенинг раҳмат эшигинг ҳаммага мудом очиқдир. Ким Сенинг даргоҳингга келса ниёз ила, Сенинг даргоҳингдан маҳрум бўлмагайдир. Бу рубоийдан маълум бўладики, Оллоҳнинг раҳмат эшиклари ҳамма учун ҳамиша очиқдир. Ким камтарлик ва ниёз ила Унга мурожаат қилса, албатта муродига етади. 41-рақамли Баҳоуддин Нақшбанднинг ушбу манбадаги рубоийси Оллоҳнинг Раззоқ эканлигини жуда гўзал равишда қуйидагича тавсифлаган: گنر و تهکن لگب هداد وت هک نآ یا گنسب لعل فدصب رد ناکب هزوریف گنرف و اسرت و ربگ تست روخ یزور گنرد تسیچ ام قزر رد یئوت قازر Эй он, ки Ту дода ба гул нагҳату ранг, Фируза ба кон, дур ба садаф, лаъл ба санг. Рўзихўри Туст габру тарсову фаранг, Раззоқ Туе, дар ризқи мо чист даранг. [1:82] Мазмуни: Эй Сенким гулга бергайсан ифору ранг, Кондаги фируза, садафда дур, тошдаги лаъл. 92 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Сенинг ризқингни ейди габро, тарсо ва фаранг, Раззоқ сенсан, ризқимизга йўқ ҳеч бир чанг. Рубоийдан маълум бўладики, Баҳоуддин Нақшбанд Оллоҳни бутун табиатдаги ўсимликлар, тоғу тошлар, барча миллату эллатларга бир хил ризқ берадиган Раззоқ эканлигини таъкидланмоқда. Шунинг учун унгагина таваккал қилишимиз ва “Дил ба Ёру даст ба кор” шиори асосида ҳалолу пок ме