ЎЗБЕКИСТОНДА ИЖТИМОИЙ ТАДБИРКОРЛИК МУАММОЛАРИ ВА ИСТИҚБОЛЛАРИ

Аннотация

This thesis examines the current state of social entrepreneurship in Uzbekistan, focusing on its interpretation, significance, and the conditions created for its implementation. Although there is no universally accepted 176 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference definition of social entrepreneurship globally, in the context of Uzbekistan, it is understood as entrepreneurial activity aimed at solving social issues. Social entrepreneurs typically engage in business to address critical social or environmental problems. The thesis uses the 'Yurak Amri' project as an example of social entrepreneurship and evaluates the legal and institutional framework that supports such activities in Uzbekistan. The need for legal reforms and institutional support to promote social entrepreneurship is also highlighted. Бугунги кунда жамиятимизни безовта қилаётган кўзга ташланадиган муаммолар сифатида аҳолини иш билан таъминлаш, камбағаллик, таълим ва тиббиёт сифатининг лозим даражада эмаслиги, экология ва атроф-муҳит муаммоларини кўрсатиш мумкин. Албатта, ушбу муаммолар билан ишлаш борасида алоҳида давлат идоралари бор, уларга муайян ваколатлар берилган ҳамда тегишли вазифалар юклатилган. Бироқ, жамият муаммолари билан курашишда нафақат давлат, балки жамоатчиликнинг иштироки муҳим аҳамият касб этади. Давлат сиёсати ва жамиятнинг алоҳида қатламлари, ижтимоий гуруҳларни қўллаб- қувватлашда эса ижтимоий тадбиркорликнинг ўрни беқиёс саналади. Ижтимоий тадбиркорлик бугунги кунда жаҳон миқёсида муҳим аҳамият касб этаётган тушунчалардан бирига айланди. Унинг асосий мақсади жамиятдаги турли ижтимоий муаммоларни ҳал қилишга қаратилган бўлиб, тадбиркорлик фаолиятини олиб бориш орқали манфаатдор гуруҳлар ёки жамиятнинг эҳтиёжманд қатламларига ёрдам беришдир. Бошқа тадбиркорлик турларидан фарқли ўлароқ, ижтимоий тадбиркорлик фойда олиш билан бир қаторда, ижтимоий адолатни таъминлаш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, таълим, соғлиқни сақлаш соҳаларини ривожлантиришга йўналтирилган. Шу сабабли, ижтимоий тадбиркорлик нафақат иқтисодий манфаатларни кўзлайди, балки жамиятдаги муҳим ижтимоий вазифаларни бажаришга ҳам қаратилган. Ижтимоий тадбиркорлар жамиятнинг заиф қатламларига ёрдам бериш, камбағалликни камайтириш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва бошқа ижтимоий аҳамиятга эга бўлган масалаларни ҳал қилишга қаратилган лойиҳаларни амалга оширадилар. Бундай тадбиркорлик фаолияти орқали улар жамиятда муҳим ижтимоий ўзгаришларга сабаб бўлишлари мумкин. Масалан, Ўзбекистонда ижтимоий тадбиркорликнинг муваффақиятли мисолларидан бири бўлган 'Юрак Амри' лойиҳаси 177 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference эҳтиёжманд шахсларга ёрдам беришга қаратилган кенг кўламли ишларни амалга оширди.1 Ижтимоий тадбиркорликнинг долзарблиги шундаки, бу соҳадаги ташаббуслар жамиятдаги муаммоларни фақат давлат ёки нодавлат ташкилотлари эмас, балки тадбиркорлик субъектлари томонидан ҳам ҳал этиш мумкинлигини кўрсатади. Бу, ўз навбатида, ижтимоий муаммоларни ҳал қилишда янги манба ва имкониятларни очади. Давлат томонидан ижтимоий тадбиркорликни қўллаб-қувватлашнинг муҳимлиги ҳам шу билан изоҳланади: бу нафақат иқтисодий ривожланишга ҳисса қўшади, балки ижтимоий адолатни таъминлашда ҳам катта аҳамиятга эга. Ўзбекистонда ижтимоий тадбиркорликнинг ривожланиши, айниқса, жамиятнинг иқтисодий ва ижтимоий ривожланишида муҳим рол ўйнаши мумкин. Ҳозирги вақтда мамлакатимизда ижтимоий тадбиркорликка бўлган эътибор ортиб бормоқда, чунки бу соҳа орқали давлат ва хусусий секторнинг ҳамкорлигида бир қатор ижтимоий муаммоларни ҳал қилиш мумкин. Ижтимоий тадбиркорликни ривожлантириш ва қўллаб- қувватлаш мамлакатимизда янги иш ўринлари яратиш, камбағалликни қисқартириш ва ижтимоий адолатни таъминлашда катта аҳамият касб этади. Жаҳон миқёсида ижтимоий тадбиркорликка оид ягона таъриф бўлмасада, бизнинг жамиятга мос келадиган иборалар билан баён этганда, ижтимоий тадбиркорлик деганда фойда олиш орқали ёки бошқа маблағлар ҳисобига ижтимоий муаммоларни ҳал қилишга қаратилган ва (ёки) муайян эҳтиёжманд ижтимоий гуруҳлар ҳамда жамият манфаати йўлида амалга ошириладиган ишбилармонлик фаолиятини тушуниш мумкин. Биз кўриб чиқаётган институт авваломбор, тадбиркорлик субъекти сифатида кўрилади. Ўзбекистон қонунчилигидаги нормаларга кўра, тадбиркорлик фаолияти бу белгиланган тартибда давлат рўйхатидан ўтган тадбиркорлик субъектлари томонидан қонунчиликка мувофиқ амалга ошириладиган, ўзи таваккал қилиб ва ўз мулкий жавобгарлиги остида даромад (фойда) олишга қаратилган ташаббускорлик фаолиятидир.2 1 Sardor Rahimxon O‘zbekistonga qaytyapti. “Yurak amri” faoliyati tiklandi. https://qalampir.uz/uz/news/sardor- ra%D2%B3imkhon-uzbekistonga-k-aytyapti-yurak-amri-faoliyati-tiklandi-80577 2 Ўзбекистон Республикасининг “Тадбиркорлик фаолияти эркинлигининг кафолатлари тўғрисида”ги Қонуни 3- моддаси https://lex.uz/docs/2006789#2006830 178 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Ўзбекистонда ижтимоий муам