HASAN BASRIY HIKMATLARI TARJIMALARI XUSUSIDA

Аннотация

The translation of Hasan Basri's wisdom has its own complexity, in which the body translates word for word, but the tone, weight, rhyme, especially the author's goal - the idea must be reflected in another language. That is why such a translation. not every translator can deal with. The purpose of this article is to show some of the complexities in the process of translating Hasan Basri's wisdom from Arabic and to show some of the peculiarities in the translation process: the analysis of the broad coverage of religious issues. Key words: Hasan Basri, proverbs, translation studies, idea, originality, style, Eastern heritage. Respublikamiz mustaqillikka erishgandan so‘ng, o‘tgan yillar davomida tarjimashunoslik xususan, badiiy, ilmiy, tarixiy, tarjima sohasida ham ko‘plab ishlar amalga oshirildi va bu davom etmoqda. Tarjimashunoslik murakkab sohalardan biri sanaladi. Lekin ana shu murakkab soha ichida yana bir murakkab yo‘nalish borki, bunda nafaqat mehnat balki alohida iste’dod ham talab qiladi. Bu hikmatlar tarjimasidir. Darhaqiqat, tarjimaning o‘ziga xos murakkablik tomonlari borki, unda tarjimon faqatgina so‘zma-so‘z tarjima qilibgina qolmay, ulardagi ohangdorlik, badiiy san’atlar, ayniqsa muallif ko‘zlagan maqsad – g‘oyani boshqa bir tilda aks ettira olishi kerak. 105 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Hasan al-Basriy hikmatlarining o‘zbekcha tarjimalari ham tarjimaning yorqin namunalaridan hisoblanadi. Uning hikmatlari arab tilida bitilgan. Ushbu hikmatlarda diniy, ilmiy, chuqur falsafiy g‘oyalar o‘rin olgan. Albatta, Hasan al-Basriy kabi ko‘plab buyuk bobokalonlarimizning ilmiy merosini o‘rganish biz yosh avlodning oldimizdagi muhim vazifalardan hisoblanadi. Hasan al-Basriy ilmiy merosini o‘rganar ekanmiz, uning hikmatlari namunalari mumtozarab adabiyotida, balki butunjahon tarjimashunoslik sohasida ham muhim ahamiyat kasb etadi. Quyida biz Hasan al-Basriyning ayrim hikmatlari tarjimalarini ko‘rib o‘tamiz: :الله همحر يرصبلا نسحلا لاق .ةمحرلا لزنت ىتم نوردْ ت لا مكّنإف ،رافغتسلاا نم اورِثكأ Hasan Basriy rohimahulloh aytadilarki: “Istig‘forni ko‘paytiring. Zero sizlar Allohning rahmati qachon nozil bo‘lishini bilmaysizlar”. Demak bu hikmatda ko ‘rishimiz mumkinki Hasan basriy ko‘proq istig‘forni ko‘paytirishga da’vat qilyapti .كلمح ام دلابلا ريخ Eng yaxshi mamlakat sen yashayotgan joydir.(Ya’ni seni ko‘tarib turgan) .رانلا نم هتبقر قتعت ىتح هرطق هعومد نم رطقت لا الله ةيشخ نم يكابلا نأ انغلب O‘rgandikki, Allohdan qo‘rqib yig‘lagan odam bo‘yni olovdan qutulmaguncha ko‘z yoshlaridan bir tomchi ham to‘kilmaydi. .بونذلا نم بنذ لمع لاب ةنجلا بلط Hech bir ish qilmasdan jannatni izlash gunohdir. .توملا لاإ هيف نيقي لا كشب هبشأ هيف كش لا ًانيقي تيأر ام Men ko'rgan narsa shubha yo'q bo'lgan aniqlikdir, ko'proq shubhaga o'xshaydi, unda o‘limdan boshqa hech narsa yo'q. .ءيش لك نم الله هفاخأ سانلا فاخ نمو ،ءيش لك هنم الله فاخأ الله فاخ نم Kim Allohdan qo'rqsa, Alloh undan hamma narsadan qo'rqadi, kim odamlardan qo'rqsa, Alloh ham undan qo'rqadi. .مهمصعل هيلع اوزّ ع ولو هوصعف هيلع اوناه Unga yengillik qildilar, lekin itoatsizlik qildilar va agar unga nisbatan qattiqqo‘llik qilsalar, itoatsiz bo‘lar edilar. .ةملظلا نم بتك نايبصلا نيب ملعملا لدعي مل اذإ Agar o'qituvchi o'g'il bolalarga teng munosabatda bo'lmasa, u zulmatdan yoziladi. .ر انيدلاو مهردلا ةملأا هذه منصو ،نثو ةمأ لكل Har bir xalqning buti bor, bu xalqning buti dirham va dinordir. 106 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Hasan Basriyning o‘zbek tiliga tarjima qilingan nutqlari ma’nosi arab tilidagi asliyati bilan juda yaqin. Tarjimashunos olim, filologiya fanalari nomzodi Ergash Ochilov tarjima xususida ushbu fikrlarni keltiradi: “Muayyan olingan asar bir necha tarjimalarining paydo bo‘lishi badiiy tarjima amaliyotida ijobiy hodisa hisoblanadi.”. Tarjima nazariyasidan bizga ma’lumki, bir tildan boshqa tilga tarjimani amalga oshirishda tillar bilan bir qatorda xalqlar o‘rtasidagi mushtaraklik ham muhim rol o‘ynaydi. Hasan Basriy nutqlarining o‘zbekcha tarjimalari asliyatga yaqinligi ham aynan Sharq an’analari, umumiyliklari va albatta asrlar davomida saqlanib kelayotgan turkiy tilli va arabiy xalqlar o‘rtasidagi mushtaraklikdadir. Qolaversa, butun arab va ajam xalqlarini birlashtirgan muqaddas islom dinining, Qur’oni karimning, hadisi shariflarning ham o‘rni beqiyosdir. Zero shunday buyuk allomalar o‘z asarlari, nutqlari, hikmatlari orqali asrlar davomida shu din ahkomlarini musulmon ahliga yetkazish uchun xizmat qilganlar va hozirda bu asarlar xalqqa xizmat qilib kelmoqda. Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki, Hasan Basriy nutqlari va hikmatlari tarjimada ham mukammal ma’no aks eta oladi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Karimov I.A. “O‘rta asrlar Sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy merosi, uning zamonaviy sivilizatsiya rivojidagi roli va ahamiyati” mavzusidagi xalqaro konferensiyaning ochilish marosimidagi so‘zlagan nutqi// Toshkent oqshomi-2014-y 16-may, 1-bet. 2.