MOLIYAVIY HISOBOTLARNI XALQARO STANDARTLAR (MHXS)GA TRANSFORMATSIYA QILISH

Аннотация

Ushbu tezisda O‘zbekiston korxonalarining moliyaviy hisobotlarini Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (MHXS)ga transformatsiya qilish jarayoni, uning ijobiy natijalari va yuzaga keladigan muammolar tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, MHXSga o‘tgan yirik kompaniyalarning daromadlari o‘rtacha 12% ga oshgani, rentabellik darajasi 7% ga ko‘tarilgani va kapital rentabelligi 5% ga yaxshilangani kuzatilgan. Shu bilan birga, MHXSga moslashish xarajatlari kichik va o‘rta korxonalar uchun sezilarli darajada bo‘lib, ular uchun 20-30% ga oshgan operatsion xarajatlar paydo bo‘ldi. 2025-yilga borib, mamlakatdagi kompaniyalarning 50% MHXSga o‘tishi kutilmoqda, bu esa xorijiy investitsiyalar oqimini 15-20% ga oshirish imkonini beradi. Kalit so‘zlar: moliyaviy hisobotlar, xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (MHXS), transformatsiya, xorijiy investitsiyalar, rentabellik, kichik va o'rta biznes (KOB), korporativ boshqaruv, xalqaro integratsiya. Bugungi kunda O‘zbekiston iqtisodiyoti xalqaro miqyosda integratsiyalashuv jarayonida bo‘lib, bu mamlakat korxonalarining moliyaviy hisoboti shaffofligi va ishonchliligini ta’minlashni talab etmoqda. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (MHXS)ga o‘tish ushbu jarayonning muhim qismi hisoblanadi. MHXS joriy qilinishi kompaniyalarga nafaqat moliyaviy axborotni xalqaro darajada taqdim etish imkonini beradi, balki xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va moliyaviy tizimni takomillashtirishga ham xizmat qiladi. O‘zbekiston hukumati bu borada bir qator islohotlar olib bormoqda, shu jumladan, kompaniyalarning MHXSga o‘tishiga oid qo‘llanmalar va qo‘llab-quvvatlash dasturlari ishlab chiqilmoqda. Ushbu tezisda O‘zbekiston kompaniyalarining MHXSga o‘tish jarayoni, bu jarayonning iqtisodiy samaralari, amaliy natijalari va kelgusidagi istiqbollari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot asosan kompaniyalar rentabelligi, investitsiya kiritish imkoniyatlari, hamda xalqaro miqyosda tan olinadigan hisobot standartlariga moslashuv bo‘yicha tahlillarni o‘z ichiga oladi. 74 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference 2023-yil ma'lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistondagi yirik kompaniyalarning 25%i moliyaviy hisobotlarini Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (MHXS)ga muvofiq tayyorlagan. Bu ko‘rsatkich 2020-yilda 10% bo‘lgan, bu esa MHXSga o‘tishning jadal sur’atlar bilan amalga oshayotganini ko‘rsatadi. MHXSga o‘tgan kompaniyalarning umumiy daromadlari 12% ga oshgan. Ushbu o'sish xalqaro miqyosda tan olingan standartlar asosida tayyorlangan hisobotlar orqali xorijiy investorlarga bo'lgan ishonchning ortishi bilan izohlanadi. Kompaniyalar rentabelligi o‘rtacha 7% ga oshdi, bu esa moliyaviy shaffoflik va risklarni aniqroq baholash imkoniyatlarini taqdim etdi. Xorijiy investitsiyalar hajmi MHXSni qabul qilgan kompaniyalarda 15% ga oshdi, bu esa O‘zbekiston bozorining global investorlar uchun yanada jozibador bo‘lib borayotganini ko‘rsatmoqda. 2025-yilga prognozlarga ko‘ra, O‘zbekistondagi korxonalarining 50% dan ortig‘i MHXSga to‘liq o‘tishi kutilmoqda, bu esa mamlakat iqtisodiyotiga xorijiy investitsiyalar oqimini 20% ga oshirish imkonini beradi. MHXSga o‘tish darajasi: 2025-yilgacha O‘zbekistondagi kompaniyalarning 50% dan ortig‘i moliyaviy hisobotlarini Xalqaro moliyaviy hisobot standartlariga (MHXS) moslashtirilishi kutilmoqda. MHXSni qabul qilgan kompaniyalar uchun xorijiy investitsiyalar hajmining 15-20% ga oshishi prognoz qilinmoqda, bu esa mamlakat iqtisodiy o‘sishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. MHXSga o‘tish natijasida kompaniyalar o'rtasida moliyaviy shaffoflik darajasining oshishi kutilmoqda, bu esa investorlar va boshqa manfaatdor tomonlar uchun ishonchni kuchaytiradi. MHXSni qabul qilish O‘zbekiston iqtisodiyotining xalqaro moliya bozorlariga integratsiyasini kuchaytirishi va iqtisodiy o'sish sur'atlarini 5-7% ga oshirishga yordam berishi kutilmoqda. Kichik va o‘rta biznes (KOB) uchun maxsus dasturlar va qo‘llab- quvvatlash bilan birga, ularda MHXSga o‘tish natijasida operatsion xarajatlarining 20-30% ga oshishi ehtimoli mavjud. Biroq, o‘z navbatida, bu korxonalarning rentabelligi 10-15% ga oshishi kutilmoqda. Moliyaviy hisobotlar standartlashtirilishi natijasida analitik tahlil va nazoratning yanada sifatli va aniq bo‘lishi kutilmoqda, bu esa investitsiya qarorlarini qabul qilishda foydalanuvchilarga yaxshiroq yordam beradi. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlariga (MHXS) o‘tish jarayoni butun dunyoda keng tarqalgan tajribaga ega. Turli mamlakatlarning tajribasi, ayniqsa rivojlanayotgan va o‘rta darajadagi iqtisodiyotni rivojlantirishga qaratilgan davlatlar uchun muhim ma’lumotlarni taqdim etadi. Quyida ba’zi xorijiy tajribalar keltirilgan: 75 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference  1. Rossiya: Rossiya 2011-yildan boshlab MHXSga o‘tishni boshladi. Dastlabki bosqichda, ko‘plab kompaniyalar eski milliy standartlardan foydalanishni davom ettirdilar. Hozirgi vaqtda yirik korxonalar MHXSga muvofiq hisobot berishga o‘tdilar, bu