BUXORO VIOYATI SUG‘RILADIGAN O‘TLOQI ALLYUVIAL TUPROQLARIDA YETISHTIRILGAN SOYA O‘SIMLIGIGA MINERAL O‘G‘ITLAR ME’YORLARINING TA’SIRI

Аннотация

Влияние минеральных удобрений на режим питания лугово-аллювиальных почв, рост, развитие, продуктивность, влияние на качество урожая, усвоение и определение коэффициента его покрытия, определение уровня биоэнергетической эффективности применяемых удобрений определяет теоретическую значимость применения минеральных удобрений. научная работа. Определение оптимальной нормы минеральных удобрений при возделывании сорта сои «Нафис и Парвоз» в условиях лугово- аллювальных почв указывает на практическую значимость работы. Ключевые слова: Масличная культура, соя, питание, минеральное удобрение, аммиачная селитра, аммофос, калийное удобрение, норма внесения удобрений, рост, развитие, урожайность, качество урожая, вынос, использование, биоэнергетическая эффективность. Annotation: The influence of mineral fertilizers on the nutritional regime of meadow-alluvial soils, growth, development, productivity, impact on the quality of the crop, assimilation and determination of its coverage coefficient, determination of the level of bioenergy efficiency of the fertilizers used 29 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference determines the theoretical significance of the use of mineral fertilizers. scientific work. Determining the optimal rate of mineral fertilizers when cultivating the soybean variety “Nafis and Parvoz” in conditions of meadow-alluvial soils indicates the practical significance of the work. Key words: Oilseed crop, soybean, nutrition, mineral fertilizer, ammonium nitrate, ammophos, potassium fertilizer, fertilizer application rate, growth, development, yield, crop quality, removal, use, bioenergy efficiency. Kirish: Hozirgi kundа dunyo dehqonchiligidа yirik mаydonlаrni egаllаydigаn ekinlаrning hаr biri, ulаrni ko‘p tаrmoqli ekаnligidаn kelib chiqib ekin mаydoni belgilаnаdi. Ekin mаydonlаringа ko‘rа soyа ekini bug‘doy, sholi, mаkkаjo‘xoridаn keyingi o‘rinni egаllаydi. Mаʼlumotlаrgа ko‘rа, soyа dunyo mаmlаkаtlаridа 100 mln. gektаrgа yаqin mаydongа ekilib, yer shаri аholisining 53 foizi fаqаtginа soyа moyini isteʼmol qilаdi. Soyа o‘simligi doni vа oqsilidаn to‘rt yuzdаn ziyod turli xil mаhsulotlаr tаyyorlаnаdi vа ulаr xаlq xo‘jаligining bаrchа sohаlаridа ishlаtilаdi. Respublikаmiz hududidа soyа o‘simlidаn yuqori vа sifаtli don yetishtirish bo‘yichа ilmiy аsoslаngаn tаvsiyаlаr ishlаb chiqish muhimdir. Shundаn Buxoro viloyаti o‘tloqi-allyuvial tuproqlarida soyа yetishtirishdа minerаl o‘g‘itlаrdаn foydаlаnishni optimаl muddаt vа meyorlаrini o‘rgаnilmаgаnligi bo‘lib, soyа ekinining hosil sifаti, hosil miqdori o‘zgаrishidа morfologik, fenologik kuzаtishlаr olib borish vа tuproqlаrning tаrkibi, xossа vа xususiyаtlаrigа tа’sir doirаsini o‘rgаnishdа аgrotexnik tаdbirlаr, o‘g‘itlаsh tizimlаrini tаhlil qilish yangilik hisoblanadi. Ishdа soyа yetishtirishdа minerаl o‘g‘itlаr bilаn tа’minlаshning optimаl me’yorlаri vа muddаtlаri tаhlil qilinib аniqlаndi. Bundаn tаshqаri dissertatsiya ishini tаyyorlаsh mobаynidа tаhlil qilingаn mа’lumotlаrkа ko‘rа Buxoro viloyаtidа optimаl ekish muddаti 15 iyun ekаnligi аniqlаndi vа soyаning vegetаtsiyа dаvridа fosforli minerаl o‘g‘itlаrning ortib borishi bilаn hosildorlikning ortishi, temir moddаsining qo‘shish esа hosildorlikning kаmаyib borishigа olib keldi. Qishloq xo‘jalik ekinlari uchun fosforning asosiy manbai ortofosfat kislotasining tuzlari hisoblanadi. Ortofosfat kislotasining bir valentli anioni o‘zlashtirilish darajasiga ko‘ra eng yaxshi o‘zlashtiriladi. Dukkakli ekinlaridan yuqori va sifatli hosil olishni ta’minlashda fosfor bilan bir paytda azot, kaliy, kalsiy kabi elementlar ham zarurdir. 30 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Sug‘oriladigan o‘tloqi allyuvial tuproqlarda tuproq tarkibida harakatchan fosfor bilan kam taminlangan ammofosfat o‘g‘iti samarasi ammofosdan kam bo‘lmagan holda yaxshi fosfor manbai bo‘lib hisoblanadi. Tuproq unumdorligi mineral o‘g‘itlarni jumladan fosforli o‘g‘itlarni ratsional qo‘llashga bog‘liq. Fosfor saqlovchi o‘g‘itlarning yuqori samarasi tuproqning harakatchan fosfor bilan ta’minlanganlik darajasining pastligidandir. Ko‘plab tadqiqotchilarning ma’lumotlarida fosforli o‘g‘itlarni ijobiy balansda qo‘llash haydov qatlamida fosfor miqdorining oshirilishiga olib kelgan. Harakatchan fosfor miqdori o‘rtacha (25-33 mg/kg P O ) bo‘lgan fonda 2 5 ishonarli qo‘shimcha hosil ammoniy polifosfati qo‘llanilgan variantda kuzatilgan. Tabiiy fosfat darajasi 35-45 mg/kg P O bo‘lganda fosforli o‘g‘itlar ahamiyati 2 5 kamaygan. Yuqori fosfor ta’minoti sharoitida fosforli o‘g‘itlarning kelgusi yilgi ta’siri ham yuqori bo‘ladi. O‘tloqi allyuvial tuproqlar sharoitida soya ekinining dastlabki rivojlanish fazalarida tuproqdagi harakatchan fosforning miqdoriga talabchan bo‘ladi. Shu nuqtai nazardan olinganda bir xil yillik me’yorda qo‘llanilganda ammofos mineral o‘g‘iti soyaning gullash fazasida tuproqda 33,05 mg/kg P O fosfat 2 5 miqdorini hosil qilishi aniqlangan. Dukkak hosil qilish davriga keli