YURTIMIZDA “YASHIL IQTISODIYOT”GA O‘TISH STRATEGIYASI: MAVJUD MUAMMO VA ISTIQBOLLI IMKONIYATLAR

Аннотация

We know that before our eyes today's lifestyle, living conditions and achievements of mankind are the final result of life experiences formed over several thousand years. Over the centuries, man has made great discoveries with his intelligence, thinking, and work, and by applying them in practice on a large scale, he is ensuring the well-being of life. The fundamental foundations of industrial development were created by our great scholars Al-Farghani, Al- Khorazmi, Al-Beruni, Mirza Ulugbek, who lived in our country at the crossroads of the Great Silk Road. Industry developed in Europe from the middle of the 19th century. At the beginning of the 20th century, America became the most industrially developed region in the world. So, to what extent did such progress, inventions and discoveries change the relationship between man and nature? In this article I will try to find answers to such questions. Keywords: Green economy, green energy, green technology, environmental, water, environment, industry, agriculture, waste, resource, financial, investment. O‘zbekiston iqtisodiyoti so‘nggi yillarda muhim o‘zgarishlarni boshdan kechirmoqda. Global iqlim o‘zgarishlari, tabiiy resurslarning cheklanganligi va atrof-muhit muammolari zamon talablariga mos ravishda yangi iqtisodiy modelga o‘tishni taqozo etmoqda. Ushbu sharoitda O‘zbekistonning “yashil iqtisodiyot”ga o‘tish strategiyasi muhim ahamiyat kasb etmoqda. “Yashil iqtisodiyot”, tabiiy resurslardan barqaror foydalanishni, energiya samaradorligini oshirishni va atrof-muhitni muhofaza qilishni nazarda tutadi. Bu strategiya O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishida nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy va ekologik jihatdan ham muhimdir. “Yashil iqtisodiyot”ga o‘tish jarayoni davomida mamlakatda yangi ish o‘rinlari yaratish, barqaror taraqqiyotni ta’minlash va ekologik holatni yaxshilash imkoniyatlari paydo bo‘ladi. Ushbu masala dolzarbligi kundan kunga oshirib borganligi boisidan ham O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev butun dunyo e’tiborini ushbu og‘riqli masalaga qaratdi. Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizning barcha hududidan texnika va mutaxassislar jalb etilib, Orolbo‘yi mintaqasida ekologik muvozanatni yaxshilashga kirishildi. Orol dengizining qurib qolgan yer maydonlarida ko‘kalamzorlashtirish ishlari olib borildi, hudud xususiyatlariga mos daraxtlar ekildi va bu jarayon izchil davom etmoqda. Qayd etilganidek, ilmiy-texnik taraqqiyot natijasida dunyoda jadal 175 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference iqtisodiy o‘sishga erishildi. Ammo sanoat, qishloq xo‘jaligining rivoji, aholi sonining keskin ko‘payishi insoniyat uchun ko‘plab ekologik muammolarning kelib chiqishiga sabab bo‘lmoqda. Boisi talab va ehtiyojlarni qondirish maqsadida chuqur o‘ylanmasdan qilinayotgan ishlar tufayli tabiiy o‘rmonlar qisqarib bormoqda, suv muammosi, atrof-muhitning buzilishi kuzatilyapti. Birinchidan, global darajada “yashil iqtisodiyot”ga o‘tish katta miqdordagi moliyaviy mablag‘larni talab etadi. Xalqaro energetika agentligining 2050 yilgacha CO2 emissiyasini ikki baravarga kamaytirish bo‘yicha turli ssenariylari shuni ko‘rsatmoqdaki, ushbu maqsadga erishish uchun “yashil iqtisodiyot”ga qo‘shimcha investitsiyalar miqdori dunyo YaIMning 1-2,5% darajasida bo‘lishi talab etiladi. Ahamiyatlisi shundaki, mazkur investitsiyalarning katta qismi qurilish va transport sohasini “yashillashtirish” uchun yo‘naltirilishi kerak bo‘ladi. Ikkinchidan, moliya, bank va sug‘urta investitsiyalari “yashil iqtsodiyot”ga kiritilayotgan xususiy investitsiyalarning bosh manbasiga aylanmoqda. Moliyaviy xizmatlar va investitsion sektorda katta miqdorda kapital aylanadi va bu “yashil iqisodiyot”ga investitsiyalar kiritishning potensial manbalari sifatida qaralishi mumkin. Bugungi kunda “yashil iqtisodiyot”ga investitsiyalar kiritishga davlat va xususiy sektorning institutsional investorlari, banklar va sug‘urta kompaniyalari ekologik, ijtimoiy va boshqaruv risklarini kamaytirish maqsadini ko‘zlagan holda “yashil texnologiyalar”dan foydalanishga o‘z qiziqishlarini bildirishmoqda. Mikromoliyalashtirish jamoat va qishloq darajasidagi loyihalar uchun salohiyatli, muhim o‘rin egalaydi. U past daromadli aholiga o‘z mablag‘larini resurs va energiya tejashga joriy qilish imkonini hamda ushbu faoliyatning xavf-xatar darajasini pasaytirish imkonini beradi. “Yashil iqtisodiyot”ga o‘tishda amaliy sa’y harakatlar hamda qarorlar bilan hukumatning ishtiroki va qo‘llab quvvatlashi juda muhim dastak vazifasida xizmat qilishi mumkin. “O‘zbekiston — 2030” strategiyasi esa keng ko‘lamli islohotlarni amalga oshirishda muhum vosita bo‘lib xizmat qilishi mumkin. Unga ko‘ra 2024-yilda yurtimiz bo‘ylab, belgilangan maqsad va vazifalarni samarali amalga oshirish, xalqimizning kundalik hayotida ijobiy o‘zgarishlarga erishish bo‘yicha tizimli harakatlarni izchil davom ettirish, “yashil iqtisodiyot” tamoyillariga asoslangan yuqori iqtisodiy o‘sish sur’atlarini ta’minlas